Een hantavirus wordt verdacht van het veroorzaken van een virusuitbraak op een Nederlands cruiseschip. Drie passagiers zijn overleden, en nog eens drie opvarenden zijn ernstig ziek. Vijf vragen en antwoorden over dit knaagdiervirus.
is chef van de wetenschapsredactie van de Volkskrant.
Wat is een hantavirus?
Hét hantavirus bestaat niet, het is een geslacht van virussen waarvan er wereldwijd tientallen rondgaan. Muizen en ratten kunnen het met zich meedragen. Deze dieren worden er zelf niet ziek van, maar dragen het virus in zeldzame gevallen over op mensen die er wél last van kunnen krijgen.
Dit kan bijvoorbeeld gebeuren nadat een knaagdier je krabt of bijt, maar andere routes zijn ook mogelijk. Het virus zit in speeksel en ontlasting van de knaagdieren, als dat ergens opdroogt kan het virus nog twee weken infectieus blijven. Mensen kunnen het virus oplopen door hiermee in contact te komen, bijvoorbeeld door besmette stofdeeltjes in te ademen bij het schoonvegen van een schuur of garage waar muizen of ratten zijn geweest.
‘Mogelijk waren opvarenden in Zuid-Amerika samen in een stoffige ruimte waar het virus zich zo via aerosolen verspreidde’, zegt Marco Goeijenbier, intensivist in het Spaarne Gasthuis die voor zijn promotie onderzoek deed naar hantavirussen. ‘Dat is één van de scenario’s waar ik meteen aan denk, maar er zijn meer mogelijkheden.’
Virusuitbraken komen vaker voor op cruiseschepen, omdat het een reizend gezelschap is dat zich dicht op elkaar bevindt. ‘Maar dan gaat het meestal om andere virussen, zoals norovirussen.’ Norovirussen kunnen mensen aan elkaar overdragen, via besmette ontlasting of braaksel. ‘Hantavirussen die van mens op mens overspringen zijn extreem zeldzaam, ik acht de kans ook klein dat dat hier het geval is.’
Chantal Reusken, viroloog bij het RIVM, vindt het nu van groot belang om vast te stellen om wat voor type hantavirus het gaat. Een alternatief scenario is dat ratten aan boord van het schip het virus hebben overgebracht. ‘Die kunnen het zogeheten Seoul-virus met zich meedragen, dat onder andere leidt tot nierproblemen. Ongeveer één procent van de besmettingen leidt dan tot overlijden.’
Een andere mogelijkheid is dus die overdracht via knaagdieren bij een tussenstop in Zuid-Amerika. ‘Knaagdieren in Zuid-Amerika kunnen hantavirussen met zich meedragen die kunnen zorgen voor hart- en longproblemen met een veel ernstiger ziektebeeld, waarbij 35 tot 50 procent van de geïnfecteerden overlijdt.’
Hoe zeker is het dat mensen aan boord van het cruiseschip dit virus hebben?
De Wereldgezondheidsorganisatie WHO spreekt van één bevestigde en vijf mogelijke besmettingen aan boord van de MV Hondius, een schip met plek voor 170 passagiers dat speciaal ontworpen is voor Arctische expedities. Eén patiënt, die is overgebracht naar de intensive care in Johannesburg in Zuid-Afrika, is positief getest op een hantavirus. Welke dat is, is nog onbekend.
Bij twee zieke bemanningsleden die zich aan boord bevinden is dit nog onduidelijk, net als bij de drie passagiers die zijn overleden. Reusken: ‘Het is dus afwachten of de andere patiënten ook een hantavirus hebben opgelopen.’
De medische problemen kwamen aan het licht bij de overtocht van Argentinië naar Kaapverdië. Twee Nederlandse passagiers zijn overleden, een 69-jarige vrouw en een 70-jarige man. Van de derde opvarende is niet bekend of deze op het schip of op land overleed en ook de nationaliteit is nog niet duidelijk. Waar en hoe de besmettingen zouden hebben plaatsgevonden, wordt momenteel onderzocht.
Wat zijn de klachten bij het oplopen van dit virus?
De familie van hantavirussen kan twee soorten ziektes veroorzaken bij mensen, een heeft impact op de nieren, de ander op de longen. Het Amerikaanse CDC telde sinds het begin van de registratie in 1993 in tien jaar tijd 890 bevestigde besmettingen in de Verenigde Staten. Verreweg de meeste daarvan liepen een longinfectie op. 35 procent van hen overleed.
Symptomen beginnen meestal twee tot vier weken na de besmetting, met klachten die lijken op de griep, zoals vermoeidheid en koorts. Dit maakt het doorgaans moeilijk om snel scherp te krijgen wat voor infectie de patiënt precies heeft opgelopen.
Kan een hantavirus ook van mens op mens overspringen?
‘Nee, op één uitzondering na’, zegt viroloog Reusken. ‘Het Andes-virus. Die kan in zeer zeldzame gevallen van mens op mens worden overdragen, al is daar weinig kennis over omdat het aantal infecties met Andes-virus laag is.’
Elke knaagdiersoort draagt zo zijn eigen hantavirus met zich mee. Genetisch onderzoek kan zo uitwijzen welk virus de patiënten aan boord van het schip hebben. Goeijenbier: ‘Mensen hoeven echt niet bang te zijn dat hier sprake kan zijn van een soort nieuwe corona-uitbraak. Het Andes-virus nestelt zich diep in de longen en is daarbij veel moeilijker van mens tot mens over te dragen dan een virus dat zich bovenin de luchtwegen bevindt, zoals griep en verkoudheidsvirussen.’
Zijn er eerder uitbraken geweest van een hantavirus?
Hoewel mensen het virus niet vaak oplopen, zijn er eerder uitbraken geweest. Zo overleden in 2012 in Yosemite Park in de Verenigde Staten drie mensen na infectie met een hantavirus. Hertmuizen die nesten bouwden tussen de dubbele wanden van luxe tenten bleken het virus met zich mee te dragen. Hantavirussen kwamen ook in 2025 in de aandacht, toen concertpianiste Betsy Arakawa, echtgenote van acteur Gene Hackman, eraan overleed.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant