Haperend geheugen De vrouw van stripmaker Étienne Davodeau begeleidt mensen met alzheimer. In een compleet transparant en eerlijk verhaal vertellen ze samen over haar werk. De lezer ziet de strip van binnenuit ontstaan en leert zo over de ziekte die zoveel gezinnen raakt.
Fragment uit ‘Waar je ook gaat (Reis door het land van het haperende geheugen)’.
Étienne Davodeau – Waar je ook gaat (Reis door het land van het haperende geheugen). Concerto Books. 160 pagina’s hardcover. € 29,99.
Étienne Davodeau is een stripmaker met een veelzijdig oeuvre. De constante factor in zijn werk is het persoonlijke aspect, met veel aandacht voor emotie, gevoel en psychologische diepgang. Davodeau kiest altijd voor het menselijke, dat de gang van het verhaal bepaalt. Als hij vertelt van een vrouw die op een dag haar man en kinderen verlaat en voor zichzelf kiest (in de strip Lulu), of de eindvijftiger die in een existentiële crisis terechtkomt (Luchtwegen), steeds wordt de lezer meegenomen in een denkwereld die de auteur heel precies uitbeeldt. Bij Davodeau voel je zijn noodzaak om te vertellen; zijn tekenwerk staat nadrukkelijk in dienst van het verhaal. Bij hem geen spannende pagina-opmaak, geen swingende camerastandpunten of actiesequenties. Het werk is rustig, soms zelfs een beetje saai, met de voor hem kenmerkende lichte lijnen en inkleuring met gewassen inkt.
Davodeau zet het persoonlijke aspect ook anders in. Dat gebeurt als hij zich als documentairemaker in zijn eigen verhalen opvoert. Zo maakte hij boeken over wijnbouw (het schitterende De onwetenden) en over de impact van kernenergie op het milieu, in Het grondrecht. Dan is hij het vertellende en vooral vragende personage, dat alles wil weten over het onderwerp. Het levert journalistieke strips op die voorbijgaan aan spanningsbogen en avonturen, maar die machtig interessant zijn én die laten zien hoe geschikt het beeldverhaal is om zaken duidelijk te maken.
Met zijn nieuwste titel maakt hij het nóg persoonlijker. In een getekende inleiding introduceert Davodeau – een kalende bijna-zestiger – zijn vrouw Françoise Roy. Zij begeleidt mensen met alzheimer en andere neurodegeneratieve aandoeningen. Hij zegt: „Al jaren deel ik mijn leven met haar en elke dag luister ik naar haar als ze me over haar werk vertelt.” Wat nu als hij een boek over haar werk maakt? Zij zegt dat dat niet gaat gebeuren, maar het zaadje is geplant. Uiteindelijk overtuigt hij haar: „Hou er ook rekening mee dat dit verhaal heel veel mensen kan helpen.”
Het resultaat, Waar je ook gaat, met ‘reis door het land van het haperende geheugen’ als passende ondertitel, is een heel precies verslag van het werk van Françoise. We volgen haar als ze op bezoek gaat bij mensen met alzheimer, als ze spreekt met familieleden, met therapeuten, artsen en behandelaars. Het is echt: Étienne is er soms bij, maar meestal afwezig – logisch, gezien de kwetsbaarheid van de mensen met wie Françoise werkt. Hij is niet de reporter, maar de luisteraar. Alles wat ze hem vertelt, noteert hij – ook dat zien we. Er zijn scènes waarin Françoise het werk van haar man beoordeelt: dan bekijkt ze de getekende pagina’s en is ze kritisch op bepaalde details of woordkeuze. Daar wordt over gediscussieerd. De lezer leest niet alleen het verhaal, maar is ook deelgenoot van het proces. Dat is boeiend, omdat juist daar veel wordt verklaard en uitgelegd – én omdat het bij vlagen heel emotioneel wordt, waarbij we de echtelieden zien worstelen met het verdriet en de onmacht van anderen. Intiemer kan bijna niet.
Deze integere werkwijze zorgt voor begrip. De lezer voelt mee, omdat we overal bij zijn. Het verhaal leest prettig, waarbij gesprekken worden afgewisseld met vierkante tekstkaders waarin zaken worden geduid. Dat werkt, ook al levert het soms saaie scènes op. Met name hun reis naar Quebec, naar een gespecialiseerd centrum voor begeleiding van mensen met alzheimer waar ze de zaken net even anders aanpakken, leest als een college. De geforceerde gesprekken zijn zo zwanger van informatie dat het onnatuurlijk wordt. Interessant, zonder meer, maar waar Davodeau vaak juist laat zíén hoe strip een positieve bijdrage kan leveren aan het inzichtelijk maken van moeilijke onderwerpen, gaat hij hier over de rand.
Hetzelfde geldt min of meer voor het gedrag van de mensen met wie Françoise werkt. Dat kan gemakkelijk komisch worden, als een meneer zich bijvoorbeeld constant blijft voorstellen, omdat hij het bezoek niet meer herkent. Dergelijke situaties laat Davodeau liever benoemen door Françoise dan ze te tonen. In dat soort scènes komt ze gereserveerd en werktuigelijk over, om toch maar een zo compleet mogelijk beeld van haar werk te geven. Ondanks dat is de balans van het verhaal in orde, wat het een sterk document maakt: de lezer leert veel over een ziekte die niet alleen veel mensen persoonlijk raakt, maar ook steeds vaker voorkomt. Daar meer over te leren, is een groot goed. Waar je ook gaat is een strip die een heel belangrijke bijdrage hieraan levert.
In Dear historian verbindt Joff Winterhart twee levens met elkaar: dat van de zeventigjarige historica Margaret, die is gefascineerd door zeventiende-eeuwse doodsrituelen, en de dertiger Lucy, die bij een productiemaatschappij werkt. Lucy wil Margaret overhalen om tv-programma’s te maken, maar daar ziet Margaret niets in. Ze ontwikkelen een bijzondere band, die Winterhart prachtig in gesprekken en gedachten vangt. Het levert een verhaal op dat je expres langzaam leest. Winterhart werkte de pagina’s uit in monoprint, met ruwe lijnen die met een bijna lege viltstift lijkt te zijn ingekleurd.
Wetenschapsjournalist Govert Schilling en stripmaker Adriaan Bijloo gaan op zoek naar buitenaards leven. In de flinke docustrip Exovida, een mengvorm van 20 procent avontuur en 80 procent kennis, gaat NASA-medewerker Mary met haar tienerzoon Tom naar Amerika. Daar zoeken ze naar aanknopingspunten voor het bestaan van leven op een andere planeet. Onderweg wordt er heel wat gepraat, waarbij het scenario het aflegt tegen alle informatie. Exovida leest als een studieboek; voor mensen die overmatig geïnteresseerd zijn in deze materie is het smullen. Voor de gewone lezer is het een flinke opgave, maar met verrassingen.
De stripbiografie van Queen is nu eens heel anders dan al die andere verstripte muziekverhalen. In twintig hoofdstukken wordt de geschiedenis van de band belicht, met een focus op zanger Freddie Mercury. Tussendoor zijn er interessante pagina’s met achtergrondinfo, foto’s en albumbesprekingen. Sommige strips doen denken aan de illustraties uit de Popfoto; krukkig en gedateerd, maar charmant nostalgisch.