Hantavirussen zijn doorgaans niet overdraagbaar van mens op mens, maar er bestaat één uitzondering. Of juist die variant voor sterfgevallen zorgt op het Nederlandse cruiseschip MV Hondius, is nog niet bekend. Een massale uitbraak ligt in elk geval niet voor de hand.
"Er bestaat niet zoiets als hét hantavirus. Er zijn wel zestig verschillende soorten, waarvan mensen er 25 tot 30 kunnen oplopen", zegt Chantal Reusken, viroloog bij het RIVM, tegen NU.nl. "Die zijn over het algemeen niet van mens op mens overdraagbaar. Alleen van knaagdieren op mensen, via hun keutels of urine."
Maar er is - voor zover bekend - één uitzondering. Dat is de Andes-variant, die voorkomt in Zuid-Amerika en wordt verspreid door een bepaald soort rijstrat. Er is een aantal gevallen bekend waarin het virus van mens op mens lijkt te zijn overgedragen.
"Dan moet je denken aan bijvoorbeeld een huishouden waarin drie mensen besmet zijn geraakt, terwijl maar één persoon was gaan houthakken in het bos en in contact kan zijn geweest met uitwerpselen van de rijstrat." Ook waren die virusdeeltjes van verschillende gezinsleden dan genetisch identiek.
Toch benadrukt Reusken dat er nog heel weinig bekend is over de situatie op MV Hondius. Té weinig om iets zinnigs te zeggen over de oorzaak. "Het zou bijvoorbeeld ook kunnen dat er ratten aan boord zijn gekomen die mensen hebben besmet. We weten het echt nog niet." Mens-op-mens-besmetting zou hoe dan ook een enorme zeldzaamheid zijn. Ze noemt een hantavirus een "toevalsziekte", die per saldo maar weinig mensen infecteert. In Nederland gaat het doorgaans om een paar tot enkele tientallen gevallen per jaar.
De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) benadrukte maandag ook dat het "niet gemakkelijk" van mens op mens overgaat. "Het risico op verspreiding naar een groter publiek is klein. Er is geen reden voor paniek of reisbeperkingen", meldt WHO-regiodirecteur Hans Henri P. Kluge op X.
Arts-microbioloog Jan Sinnige denkt eerder aan dat er ratten aan boord zijn dan dat er mens-op-mens-verspreiding heeft plaatsgevonden. "Stel dat er uitwerpselen en urine in de keuken van het schip zijn beland, dan is dat wel een risico voor verdere verspreiding via het eten aan boord."
Voor de patiënt of patiënten (tot dusver is het virus bij één persoon met zekerheid aangetoond, bij vijf anderen zijn het nog vermoedens) maakt het enorm uit welke variant je oploopt. Zowel qua symptomen als qua ernst van de ziekte en bestrijding.
"De klachten van deze mensen doen meer denken aan een Noord- of Zuid-Amerikaans hantavirus. Die veroorzaken namelijk luchtweg- en hartklachten", meet Reusken. Dat zou ook logischer zijn gezien de route van het schip, dat uit Argentinië kwam en inmiddels in Kaapverdië ligt. De Europese en Aziatische varianten veroorzaken bijvoorbeeld hoofdpijn, koorts en misselijkheid en zijn vrij mild.
De Noord- en Zuid-Amerikaanse hantavirussen zijn veel dodelijker. "35 tot 50 procent van de mensen die het oploopt, overlijdt", zegt Reusken. "In Europa is dat veel lager. Bij de drie hantavirussen die weleens in Nederland voorkomen, overlijdt minder dan 1 procent." Net als bij alle infectieziekten is de kans op overlijden groter als je oud en kwetsbaar bent of je al een andere ziekte hebt.
In totaal zijn op de MV Hondius tot dusver drie mensen overleden, onder wie twee Nederlanders van 69 en 70 jaar oud. Of deze drie personen het virus hadden, wordt nog onderzocht.
Het lastige van een hantavirus op een cruiseschip is dat een scheepsarts het niet gauw als zodanig zal herkennen. Bij luchtwegklachten of koorts kun je immers ook aan een griepje denken. "Zo'n diagnose kan onmogelijk op het schip zelf worden gesteld. Dat kan alleen aan de wal", zegt Barbara Mouchtouri. Zij is professor op het gebied van hygiëne en epidemieën en onderzoekt voor het Europese Healthy Sailing-project hoe infectieziekten op passagiersschepen na de coronapandemie beter te beteugelen zijn.
Maar bij elke mogelijke infectieziekte, ook bij slechts milde klachten, hoort de bemanning wel meteen te handelen. Ook als het nog maar een verdenking is. "Elk schip hoort tegenwoordig een quarantaine- en isolatieplan te hebben waarbij ze patiënten in hun hut isoleren, bij voorkeur individueel", zegt Mouchtouri. "Ongeacht wat ze precies onder de leden hebben. En verder wil je de patiënt zo snel mogelijk van boord hebben."
Mouchtouri hielp mee aan het opstellen van internationale hygiënerichtlijnen aan boord. Die hameren er onder meer op dat minstens één haven per cruise bij voorbaat als 'noodhaven' aangewezen moet worden. Die is dan voorbereid op bijvoorbeeld een virus aan boord en kan indien nodig een heel schip evacueren. Maar dat zijn richtlijnen en geen verplichtingen. Of de MV Hondius zo'n noodhaven had, is niet bekend.
Sowieso kan een uitbraak niet in elke haven worden bestreden, benadrukt Sinnige. De arts had voor zijn werk eerder te maken met cruiseschipvirussen op Aruba en een tyfusuitbraak op een asielzoekersschip in Haarlem.
"Het is bij het hantavirus sowieso niet aan de orde, maar stel nou dat de oorzaak van een infectie-uitbraak in de watertanks zit. Dan kan een schip die tanks niet in elke haven laten doorspuiten of chloreren. Voor cruiseschepen is het dus ook lastig om een infectie-uitbraak op te lossen."
Tot slot: kan een mutatie van een hantavirus nog een oorzaak zijn dat het nu misgaat op het schip? NU.nl-lezers die onder onze artikelen reageerden, vroegen dat zich af. Maar dat is volgens Reusken niet waarschijnlijk. "We weten van hantavirussen dat die niet gemakkelijk muteren. Het is een heel stabiel, constant virus dat niet gauw verandert."
Source: Nu.nl algemeen