De Raad van State ziet geen grote obstakels voor het extra verhogen van het eigen risico volgend jaar. Maar het kabinet moet wel beter uitleggen hoe het de gevolgen voor met name chronisch zieken wil beperken.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over de volksgezondheid.
De extra verhoging van het eigen risico in de zorgverzekering is een van de eerste grote maatregelen die het kabinet al per 2027 wil doorvoeren en geldt bovendien als politiek uiterst gevoelig. Door het eigen risico weer te laten stijgen met de inflatie en daarbovenop met 60 euro te verhogen, stijgt het minimale bedrag volgend jaar aanzienlijk: van de huidige 385 euro naar ongeveer 455 euro.
Omdat er een wetswijziging voor nodig is, moest de Raad van State ernaar kijken. De onafhankelijk adviseur ziet geen juridische bezwaren tegen het plan, maar vindt wel dat het kabinet het plan op een aantal punten nog niet goed heeft doordacht.
Dat zit met name in de gevolgen voor chronisch zieken. Zij worden hard geraakt door de maatregel omdat zij door hun ziekte het eigen risico altijd opmaken. De verhoging schiet voor deze groep zijn doel voorbij. Door burgers meer mee te laten betalen aan de zorg, hoopt het kabinet dat zij bewuster gaan nadenken of de zorg die ze gebruiken noodzakelijk is. Maar dat gaat niet op voor chronisch zieken: zij hebben de zorg immers sowieso nodig. De Raad van State wijst er ook op dat ‘ongewenste zorgmijding’ daarom op de loer ligt.
Het kabinet ziet dat probleem zelf ook en heeft 350 miljoen euro gereserveerd als tegemoetkoming voor deze groep. Maar volgens de Raad van State maakt het wetsvoorstel nog onvoldoende duidelijk hoe dat geld precies wordt ingezet.
Met name de rol die gemeenten spelen, is volgens de Raad nog niet goed uitgewerkt. Het kabinet wil chronisch zieken onder meer ondersteunen via de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), waarvan de uitvoering bij gemeenten ligt, en speciale gemeentepolissen, een collectieve verzekering voor lage inkomens.
Maar het kabinet maakt volgens de Raad niet duidelijk wat de financiële gevolgen zijn voor gemeenten en of zij allemaal in staat zijn om chronisch zieken in dezelfde mate te helpen. Doordat gemeenten ‘maatwerk’ mogen leveren, kunnen er namelijk ook grote verschillen ontstaan. De Raad wil dat het kabinet beter uitlegt hoe het voorkomt dat er ‘verwachtingen worden gewekt die vervolgens door gemeenten niet worden waargemaakt’.
De Raad van State zet ook enkele vraagtekens bij de ‘meerwaarde’ van een ander kabinetsplan dat met de verhoging samenhangt. Per 2028 wil het kabinet dat mensen maximaal 150 euro eigen risico per behandeling kwijt zijn, ook wel ‘tranchering’ genoemd. Het idee is dat daardoor de financiële drempel omlaag gaat en mensen zich bewuster zijn van de zorgkosten omdat ze per behandeling, en dus mogelijk vaker, betalen. Maar volgens de Raad is nog niet duidelijk in hoeverre dat effect zich echt zal voordoen.
Bovendien wijst het kabinet erop dat door het opdelen van het eigen risico mensen minder geld kwijt zijn aan de zorg. Dat drukt dan weer de opbrengsten van de maatregel, waardoor de zorgpremie in 2028 weer stijgt. Onderaan de streep wordt het effect voor de portemonnee daardoor ‘gedeeltelijk teniet gedaan’.
Los van de kanttekeningen heeft de Raad wel ‘begrip’ voor de ‘inhaalslag’ die het kabinet wil maken met de verhoging van het eigen risico. Afgelopen jaren werd het bedrag namelijk meermaals ‘bevroren’, waardoor ook de stijging met de inflatie niet doorging. Was dat niet gebeurd, dan was het verplicht eigen risico dit jaar niet 385 maar 535 euro geweest. Meerdere effecten ervan, zoals het beperken van de zorgvraag, zijn door het bevriezen van het bedrag afgenomen.
Toch maakt het overwegend positieve advies de uitdaging voor minister van Volksgezondheid Sophie Hermans (VVD) er niet kleiner op. Omdat de bezuiniging van 1 miljard euro die het kabinet met de verhoging van het eigen risico wil binnenhalen al voor het jaar 2027 in de boeken staat, moet Hermans de wetswijziging in slechts enkele maanden door zowel de Eerste als Tweede Kamer krijgen. Met name in de senaat lijkt het op dit moment onwaarschijnlijk dat het plan een meerderheid haalt.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant