Nachtpas De vanzelfsprekendheid is uit het nachtleven verdwenen. Het initiatief Nachtpas voor clubs in Amsterdam-Noord moet nieuw publiek lokken.
Het optreden van dj Slimfit bij een feest van DJ MAG in het Skatecafé op het Amsterdam Dance Event 2025.
Vaak hoefden mijn vrienden en ik niet eens af te spreken waar we heen gingen. We kwamen elkaar toch wel tegen in de club. Als een entreekaartje 5 euro kostte was het veel. Rondje voor vier? Onder de 10 euro. Als studenten in de jaren tien konden we makkelijk drie keer per week uit.
Tegenwoordig is dat wel anders. Die vanzelfsprekendheid van uitgaan is er niet meer, vertelt de 24-jarige student Asma el Bahhari uit Amsterdam. Haar vrienden zijn dj’s, opkomende namen die publiek nodig hebben. Ze wil ze graag zien draaien, zegt ze, om „support te geven”, maar een losse clubavond kost vaak tussen de 15 en 25 euro. ,,Die community feeling heb ik nu vooral met cafeetjes, niet met clubs.”
Daarom kocht El Bahhari de Nachtpas, een nieuw abonnement waarmee pashouders voor 24,50 euro per maand onbeperkt naar binnen kunnen bij vier Amsterdamse clubs: Garage Noord, Radio Radio, Nachbar en Skatecafé. De pilot telt voorlopig 150 passen en duurt twee maanden. De wachtlijst voor de volgende lichting passen is volgens initiatiefnemer Moktar Nabil, medeoprichter van Garage Noord, bomvol.
Dat is niet zonder reden. Het nachtleven verandert. Uit gesprekken die NRC voerde met dj’s, organisatoren en programmeurs van nachtclubs en festivals komt naar voren dat de knaldrang onder jongeren van de tijd net na corona, is verdwenen. Toegangsprijzen voor clubs en festivals worden steeds hoger en met een tientje haal je nog geen rondje bier. De vanzelfsprekendheid is kortom uit het uitgaan verdwenen. Voor clubs en festivals is het daardoor moeilijker om onbekendere namen te boeken en experimentele programma’s te maken.
Bij de ontwikkeling van de pas kregen de vier clubs advies van Thomas Hosman, oprichter van Cineville – een filmpas voor ongelimiteerd filmbezoek. Alleen gaat het hier niet om filmhuizen, maar om kleine clubs die wekelijks eigen programma’s maken. De pashouder komt via de gastenlijst binnen en mag iemand meenemen. Die betaalt wel de reguliere ticketprijs. Nabil: „Het leuke aan een Cineville-abonnement vind ik dat als ik twijfel over een film, of denk: misschien niet helemaal mijn stijl, ik toch veel makkelijker gewoon wel ga, om het te proberen. Dat hopen we met de Nachtpas ook te bewerkstelligen.”
Dat wordt wel eens uitgelegd als generatieding: gen-Z zou liever thuisblijven, gezonder leven, minder uit haar plaat gaan. Maar dat beeld klopt niet, zeggen programmeurs. Jongeren zijn vooral kieskeuriger geworden. Moktar Nabil: „Mensen hebben het erover dat gen-Z niet meer uit gaat. Dat is niet zo, wij hebben nog steeds heel vaak heel veel enthousiaste jonge mensen in de club staan. Alleen merk je dat mensen hun avonden uitzoeken. Als je de juiste dj hebt op het juiste moment, een concept dat goed werkt of een avond van een populair collectief organiseert, dan staat het helemaal stampvol. Maar, ja, als het een meer niche programma is, is het moeilijk om de zaal te vullen.”
Volgens Milou Zoer, programmeur bij het Amsterdamse podium de Melkweg (niet aangesloten bij de Nachtpas), is er onder gen-Z sprake van een „concert approach” richting uitgaan. „Wat heel belangrijk is geworden is ‘headline gedreven clubben’: de dj is een superster geworden. Dáárvoor komen de mensen, en minder voor het verhaal, de beleving, het concept, terwijl uitgaan vroeger gezien werd als een ontdekkingsreis.”
„Casual clubben”, zoals Zoers collega Lévi Smulders het noemt, is aan het verdwijnen: „Wekelijkse concepten hebben het moeilijk. Pop-o-matic, de donderdag in TivoliVredenburg in Utrecht, een van de langstlopende clubnachten van Nederland, is er onlangs mee gestopt. Ook onze eigen hiphopavond Encore is van wekelijks naar maandelijks gegaan. Dat zijn tekens aan de wand.”
Maar dat is toch niet los te zien van de hogere prijzen, aldus Zoer. Jongeren willen „1.000 procent zeker weten” dat ze een goede avond hebben. Ze kunnen hun geld maar één keer uitgeven. Het risico dat een experimentele avond tegenvalt, is te groot en dus regeert de herkenbaarheid, de populariteit. En natuurlijk wordt dat wat herkenbaar is op sociale media bepaald. „Als programmeur ben ik ook bijna fulltime socialemediaconsument”, aldus Zoer.
Ook bij student Asma el Bahhari telt de prijs mee. „Als je eerst ergens drankjes doet en daarna nog uitgaat, kan het snel opstapelen. Dan moet je gaan rekenen.” Met de Nachtpas viel die afweging weg: de volgende avond al ging ze spontaan naar Nachbar. „Ik dacht: ik heb toch die pas, ik kan nu zonder nadenken uitgaan. Ik zie wel wie ik tegenkom.”
Garage Noord
Volgens initiatiefnemer Moktar Nabil vraagt de Nachtpas wel om een andere blik op de nacht. Een club is voor hem geen horecazaak met muziek erbij. „Zodra mensen een kaartje kopen voor een programma in plaats van alleen voor de plek, heb je het volgens mij over cultuur. De nachtclub doet qua productieproces niet onder voor het theater.”
Zo’n nieuwe blik is volgens Nabil ook praktisch gezien nodig om te bepalen wie aan de Nachtpas kan en wil meedoen. De vergelijking met Cineville heeft namelijk grenzen: in tegenstelling tot filmhuizen werken clubs met verschillende ticketprijzen, gages en programmabudgetten. Nabil: „Je kunt Cineville niet één op één kopiëren. We doen allemaal nét iets anders. En wat is eigenlijk een nachtclub? En wat een feestcafé? Dat moeten we met z’n allen goed gaan definiëren de komende tijd.” Die definitie bepaalt straks in hoeverre er kan worden opgeschaald, welke clubs kunnen aansluiten en hoe de inkomsten worden verdeeld.
Voor El Bahhari valt er in ieder geval een grote zorg weg: „Eén losse clubavond kost vaak al bijna net zoveel als de Nachtpas voor een hele maand. Dus ja, heerlijk, gewoon, weer op de bonnefooi naar de club.” Ze verwacht daardoor ook minder op de line-up te letten: „Dan geef je jezelf meer kansen om nieuwe of andere dj’s te ontdekken.”