Zeldzaam virus Drie mensen die deelnamen aan een luxe expeditie van Oceanwide Expeditions, een rederij uit Vlissingen, zijn overleden. Drie anderen zijn ernstig ziek geworden. Alle zes zijn vermoedelijk besmet met het zeldzame hantavirus.
De Hondius ligt voor anker bij de Kaapverdische hoofdstad Praia, maar krijgt nog geen toestemming om daar aan te meren.
Een Nederlandse cruise-expeditie vol hoogtepunten, met bezoekjes aan de meest afgelegen eilanden in de Atlantische Oceaan, is geëindigd als een koortsdroom. Drie mensen die deelnamen aan de luxe expeditie van Oceanwide Expeditions, een rederij uit Vlissingen, zijn overleden. Drie anderen zijn ernstig ziek geworden. Alle zes zijn, zo wordt vermoed, besmet met het zeldzame hantavirus. Voorlopig heeft één persoon positief getest. Het cruiseschip in kwestie, de Hondius, ligt maandag nog altijd voor anker in Kaapverdië, maar krijgt geen toestemming om aan te meren.
Onder de doden is een Nederlands echtpaar: een man van 70 en een 69-jarige vrouw. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) is een onderzoek gestart naar hoe het heeft kunnen gebeuren. Vier vragen.
De Hondius vertrok op 20 maart met zo’n 150 passagiers, onder wie volgens het ministerie van Buitenlandse Zaken zeker tien Nederlanders, vanuit het meest zuidelijke puntje van Argentinië. In 43 dagen zou het schip, speciaal ontworpen om door poolijs te kunnen breken, naar de Canarische Eilanden varen — via Antarctica, de Falklandeilanden, Zuid-Georgië, Nightingale, Tristan da Cunha, Sint-Helena, Ascension en Kaapverdië. Passagiers betalen meer dan 10.000 euro voor de cruise. Op de tussenstations kunnen ze, onder leiding van ervaren natuurkenners, deelnemen aan diverse kustexpedities.
Maar voor het Nederlandse echtpaar, dat volgens het AD uit Friesland komt en net op rondreis in Zuid-Amerika was geweest, gaat het al snel mis. De 70-jarige Nederlander krijgt koorts, hoofdpijn, buikpijn en diarree, en overlijdt op 11 april aan boord. Op 24 april gaat zijn vrouw op Sint-Helena van boord om zijn lichaam te repatriëren, maar ook zij krijgt ernstige klachten. Volgens The Guardian probeerde ze via Zuid-Afrika terug naar Nederland te vliegen, maar zakte ze op het vliegveld in Zuid-Afrika in elkaar. Ze overlijdt. Niemand wist op dat moment nog wat er met hen aan de hand was.
Tussen Sint-Helena en Ascension kreeg ook een derde persoon, een Brit, klachten. Hij werd in allerijl naar een privéziekenhuis in het Zuid-Afrikaanse Sandton gevlogen. Daar testte hij positief op het hantavirus. Op 2 mei komt aan boord van de Hondius een derde opvarende om het leven, een Duitser.
Hantavirussen zijn ziekteverwekkers die vooral worden verspreid door knaagdieren, zoals muizen en ratten. Hantavirussen zitten voornamelijk in hun urine, uitwerpselen en speeksel. Als dat opdroogt, kunnen de virusdeeltjes in de lucht belanden. Mensen kunnen ziek worden door die deeltjes in de lucht in te ademen, door fysiek contact met de uitwerpselen of in zeldzamere gevallen door een beet van een besmet knaagdier. Voor zover bekend kunnen mensen elkaar niet besmetten met een hantavirus. Na infectie duurt het dagen tot soms wel acht weken voordat mensen klachten krijgen.
De hantavirussen worden verdeeld in twee grote groepen. De varianten die in Nederland, de rest van Europa en Azië voorkomen, geven bij mensen vaak geen of milde klachten. In zeldzame gevallen worden mensen ernstig ziek, vaak omdat de nieren niet meer goed werken. Omdat mensen in Nederland vaak milde klachten krijgen die ook bij veel andere virussen voorkomen, is niet precies bekend hoeveel mensen jaarlijks besmet raken. Bij het RIVM zijn op jaarbasis vaak niet meer dan twintig tot dertig personen bekend.
Besmettingen met de varianten die in Noord- en Zuid-Amerika voorkomen, verlopen voor mensen vaak ernstiger, met name het Andesvirus. Na relatief milde klachten, zoals koorts en hoofdpijn, kunnen acute ernstige ademhalingsproblemen ontstaan. Zo’n 40 procent van de mensen van wie bekend is dat zij besmet raakten met het Andesvirus, overlijdt daaraan.
Volgens de WHO wordt er momenteel onderzoek gedaan naar de oorzaak van de virusuitbraak op het cruiseschip. Autoriteiten in het zuiden van Argentinië, waar het schip vandaan komt, zeggen dat er niet eerder hantavirus-besmettingen in de provincie werden vastgesteld. Het virus gaat volgens de WHO wel rond in andere delen van Argentinië en Chili.
Bij slechts één van de passagiers is het hantavirus daadwerkelijk vastgesteld in het laboratorium. Van de anderen wordt vermoed dat ze besmet zijn.
Volgens deskundigen zouden ze op het schip kunnen zijn besmet, bijvoorbeeld doordat knaagdieren toegang hadden tot de voedselvoorraden in kleine, slecht geventileerde ruimtes. Maar omdat het soms weken duurt voordat mensen klachten ontwikkelen, kan de besmetting ook op het vasteland hebben plaatsgevonden. De derde biologische verklaring, een overdracht tussen mensen, is volgens deskundigen het minst waarschijnlijk. Wel is het Andesvirus de enige variant waarvan er aanwijzingen zijn voor die mens-op-mens-overdracht. Die variant komt met name voor in Chili en Argentinië, de plek waar het cruiseschip vandaan komt.
Dat ligt voor anker aan de kust van de Kaapverdische hoofdstad Praia. Twee bemanningsleden aan boord, een Nederlander en een Brit, hebben „dringende medische hulp nodig”, schrijft Oceanwide Expeditions. „Lokale gezondheidsautoriteiten hebben het schip bezocht om de toestand van de twee personen met symptomen te beoordelen.” Maar voorlopig geven de Kaapverdische autoriteiten het schip geen toestemming om aan te meren – tot ze besmettingsgevaar hebben uitgesloten. Eén van de passagiers, Emin Yoğurtcuoğlu, zegt op Instagram dat het schip wellicht doorvaart naar de Canarische Eilanden. „Maak jullie geen zorgen, we komen naar huis”, zegt hij. De opvarenden die NRC heeft benaderd, reageren niet op contactverzoeken, of weigeren „uit respect voor de mensen die zijn getroffen” om iets te zeggen.
Het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken zei maandag ook te overwegen om „enkele personen” medisch te evacueren, meldt persbureau ANP. Dat gaat niet per se uitsluitend over de zieken. Omdat het om een Nederlands gevlagd schip gaat, draagt Nederland een bijzondere verantwoordelijkheid voor de veiligheid van alle opvarenden.