Bij de dodenherdenking denken Nederlanders ook terug aan familieleden die 'fout' waren tijdens de oorlog. Voor twee NU.nl-lezers kregen die familieleden een gezicht na hun bezoek aan het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR). "Het verleden is niet zo zwart-wit als het lijkt."
Toen de oma van Bas Hendrix op haar sterfbed lag, deelde ze een lang bewaard geheim met haar familie. Op Eerste Kerstdag 1943, voordat ze was getrouwd met de opa van Hendrix, is ze bevallen van een kind. Ze had een relatie met een Duitse onderofficier die inwoonde bij haar ouderlijk huis en raakte onbedoeld zwanger.
Om te bevallen vertrok ze vanuit haar woonplaats in Zuid-Limburg naar de Boerhaave Kliniek in Amsterdam. Die kliniek diende tijdens de Tweede Wereldoorlog als bevallingsplek voor ongehuwde Nederlandse vrouwen die zwanger waren geraakt van Duitse soldaten. Haar kind overleed na ongeveer een half jaar, waarschijnlijk aan ondervoeding.
Nadat Limburg in 1944 was bevrijd, gaf zijn oma zichzelf aan bij de politie. "Ze werd gezien als een collaborateur en moffenhoer", zegt Hendrix tegen NU.nl. "We vermoeden dat ze zichzelf heeft gemeld voor haar eigen veiligheid." De reden hiervoor was niet terug te vinden in de dossiers die Hendrix heeft ingezien bij het CABR.
Wel bleek uit de documenten dat ze enkele maanden in voorarrest zat, maar dat een rechter haar vrijsprak van vervolging. "Soms gingen Nederlandse vrouwen met Duitse soldaten om voor extra voedselbonnen. Maar bij mijn oma leek het om een liefdesrelatie te gaan." Dat oordeelde de rechter op basis van de getuigenverklaringen in haar dossier.
"Mijn moeder vertelde dat mijn oma met Kerst altijd verdrietig was en uit het raam zat te staren", vervolgt Hendrix. Toen zijn oma over de Duitse onderofficier en het kind vertelde, vielen de puzzelstukjes op hun plek. "Ze droeg dat al die jaren met zich mee en kon het niet uiten."
De 46-jarige Hendrix had een hechte band met zijn oma. Hij was vijftien jaar toen ze overleed en haar geheim deelde. Maar pas op latere leeftijd, in zijn dertigerjaren, besefte Hendrix hoe het geheim van zijn oma invloed had op zijn leven. "Ik heb dat verdriet onbewust als kind gevoeld en met me meegedragen."
Daarom wilde hij meer te weten komen over het verhaal van zijn oma. "Het heeft me echt opluchting gegeven. Het meeste leed ontstaat doordat het er niet mag zijn en nu wordt erover gepraat." Ook zijn moeder, ooms en tantes, die meegingen naar het archief, waren blij om meer te ontdekken over hun moeder.
Toch blijft het een emotioneel onderwerp voor Hendrix. "Het verhaal laat zien dat de geschiedenis niet zo zwart-wit is als het lijkt en dat liefde niet gebonden is aan vriend of vijand." Ook vindt hij het bijzonder om te ontdekken hoe trauma's generaties kunnen doorwerken.
Dat de geschiedenis niet altijd is wat het lijkt, ontdekte ook de 63-jarige Annelies de Jong. Zij groeide op met het verhaal dat haar oudoom 'fout' was in de oorlog. Maar hoe het verhaal precies in elkaar stak, wist ze niet. Rondom zijn leven heerste veel geheimzinnigheid, vertelt ze aan NU.nl.
Ook voor haar vader was het een raadsel welke oorlogsmisdaden de oudoom zou hebben begaan. Toen haar vader vorig jaar op sterven lag, besefte De Jong dat het de laatste kans was om dat voor haar vader uit te zoeken. Ze vroeg de dossiers op bij het CABR en ging er met veel spanning naartoe. "Ik was bang dat ik er bijvoorbeeld achter zou komen dat hij Joden had verraden of weggevoerd."
Maar het tegendeel bleek waar. Hoewel hij sinds 1936 lid was van de Nationaal Socialistische Beweging (NSB) en een propagandablad thuisgestuurd kreeg, blijkt uit verschillende getuigenverklaringen dat hij zijn Joodse buren meermaals te hulp is geschoten.
Zo heeft hij hun een schuilplaats aangeboden tijdens de Jodenvervolging en geprobeerd een van zijn buren te bevrijden uit een kamp in Amersfoort. Toch werd De Jongs oudoom al snel na de Nederlandse bevrijding opgepakt.
De rechtbank oordeelde dat hij niet meer mocht stemmen bij nieuwe verkiezingen en ook niet mocht worden verkozen, omdat hij lid was van de NSB. De rechter vond de anderhalf jaar gevangenisstraf die hij op dat moment al had uitgezeten passend en liet de oudoom van De Jong in november 1946 direct vrij.
Tijdens de rechtszaak verklaarde de oudoom dat hij om economische redenen lid was geworden van de NSB. "Hij moest de eindjes aan elkaar knopen en hoopte op verbetering in Nederland. Hij vond dat er te weinig werd gedaan aan de armoede."
Dat was een enorme opluchting voor De Jong, die haar bevindingen een maand voor het overlijden van haar vader met hem kon delen. "Voor iemand die sympathieën leek te hebben met het nazigedachtengoed, had hij weinig op zijn kerfstok."
Dat was ook voor haar vader een opluchting. "Ik ben blij dat ik dit hem nog kon vertellen", zegt De Jong.
Source: Nu.nl algemeen