Georganiseerde misdaad Vorig jaar nog waarschuwde Europol voor het misbruik van privéjets voor de smokkel van drugs. Maar internationaal gesignaleerde drugscriminelen gebruiken privévluchten ook om onder de radar de wereld over te reizen.
Privéjets op een vliegtuig in Nice. Een opsporingsbron in België stelt dat identiteitscontrole op vluchten met privéjets „bijna niet bestaat”.
„Ze zijn overal binnengevallen vandaag, bij mijn ouders, bij mijn broer, bij mijn vrouw.” Op 23 november 2020 appt en belt de Belgische drugssmokkelaar Flor Bressers in een ongekend tempo met een aantal handlangers over een grootschalig politieonderzoek dat die dag tot een hele serie invallen heeft geleid. „In Brazilië ook invallen, is internationaal maat. Al 400 miljoen in beslag genomen.”
Er worden die dag 44 mensen aangehouden, in België, Brazilië, Dubai en Spanje. Maar de twee hoofdverdachten in dit Belgische onderzoek, de Belg Bressers en de Braziliaan Sergio de Carvalho, worden niet gevonden. Beide mannen slagen er in onder de radar te blijven omdat ze reizen per privéjet, geholpen door valse Duitse paspoorten.
De Carvalho, een voormalig majoor uit het Braziliaanse leger die al dertig jaar actief is in de drugshandel, wordt door opsporingsautoriteiten „de Kameleon” genoemd omdat hij zo vaak van identiteit en uiterlijk wisselt. En hij doet die dagen zijn bijnaam eer aan.
Terwijl hij al sinds de zomer van 2020 in de gaten wordt gehouden door een internationale coalitie van opsporingsinstanties, slaagt hij erin om vanuit zijn vaste verblijfplaats in Lissabon, via Spanje, Italië en Roemenië te vluchten naar Kyiv in Oekraïne.
Dit tot grote frustratie van de Belgische autoriteiten die de Braziliaan zoeken voor grootschalige cocaïnesmokkel. Bressers en De Carvalho worden door de Belgische autoriteiten gezien als de leiders van een crimineel netwerk dat 16.000 kilo cocaïne via de havens van Antwerpen en Rotterdam heeft gesmokkeld met een geschatte groothandelswaarde van 440 miljoen euro.
Ook Flor Bressers kunnen de Belgen niet vinden. Hij zit op het moment van de invallen op 23 november 2020 in Dubai en slaagt er in om enkele dagen later vanuit het emiraat ongezien terug te reizen naar Zwitserland waar hij sinds de vroege zomer van 2020 verblijft onder een valse identiteit.
Het kost een internationaal opsporingsteam uiteindelijk bijna twee jaar om Bressers aan te houden. Hij wordt begin 2022 gearresteerd in de Zwitserse stad Zürich. De Carvalho houdt het nog wat langer uit. Hij wordt in de vroege zomer van 2022 gepakt, op een terras in de Hongaarse hoofdstad Boedapest.
Hoe kunnen twee mannen ondanks een internationaal opsporingsbevel – een zogeheten red notice – ongezien de wereld over reizen? Navraag voor de podcast Cocaïnekoorts van NRC en de Belgische krant De Standaard leert dat het gebruik van privéjets als een belangrijke verklaring wordt gezien. Een opsporingsbron in België stelt dat identiteitscontrole op vluchten met privéjets „bijna niet bestaat”.
Dat wordt bevestigd door bronnen in Nederland en Zwitserland. Zo stelt een Zwitserse opsporingsbron dat er op veel kleine vliegvelden in Zwitserland weinig of geen douane aanwezig is en de identiteitscontrole daarmee feitelijk in handen is van de maatschappijen die de vluchten uitvoeren. Volgens deze bron kunnen vluchtplannen op het laatst worden aangepast om een controle te ontlopen.
Ook een Nederlandse bron, die jarenlang actief betrokken is bij internationale opsporingsonderzoeken, stelt dat risico-analyses wijzen op het misbruik van privévluchten. Hoe vaak dat gebeurt is overigens niet duidelijk: officiële cijfers ontbreken.
Bij de invoering van Europese regels voor de registratie van passagiersgegevens in 2016 is een uitzonderingsclausule opgenomen voor maatschappijen die privévluchten uitvoeren. Op grond van die Europese uitzondering hoeven maatschappijen die privévluchten uitvoeren niet voor vertrek van de vlucht de gegevens van alle passagiers door te geven aan de douane-autoriteiten.
Als reden wordt genoemd dat kleine vliegmaatschappijen vaak niet over de computersystemen beschikken om dat automatisch te doen. Uit een onderzoek van het Belgische tijdschrift Knack uit 2019 blijkt dat de argumenten om de privéjetsector te ontzien sterk overeenkomen met de standpunten van European Business Aviation Association, de belangenvereniging van de luchtvaartmaatschappijen die zakenvluchten aanbieden.
Individuele lidstaten mogen de sector wel extra eisen opleggen. België heeft dat gedaan en ook in Nederland gelden voor privévluchten in principe dezelfde controles als voor commerciële luchtvaart, maar die controles worden soms wel iets anders uitgevoerd. Een woordvoerder van de Koninklijke Marechaussee kon vragen over die controles niet binnen enkele dagen beantwoorden.
Een woordvoerder van de Douane meldt dat daar wel zorgen bestaan over het misbruik van privévluchten, met name als het gaat om de smokkel van drugs. In 2023 zijn drie Nederlanders aangehouden omdat ze voornemens waren 2.000 kilo cocaïne met een privéjet naar Nederland te smokkelen via vliegveld Lelystad. De mannen zijn gepakt en in 2025 veroordeeld.
Ook in België zijn meerdere strafzaken gevoerd tegen verdachten die met privéjets cocaïne hebben gesmokkeld of wilden smokkelen. Zo vond de Belgische politie in 2021 1.300 kilo cocaïne in een privévliegtuig dat vanuit Brazilië naar Brussel zou vliegen. In 2019 is ook al eens een zending van 600 kilo cocaïne onderschept in Zwitserland.
De Europese politieorganisatie Europol waarschuwde al in 2011 voor deze vorm van drugssmokkel. En die is eind vorig jaar herhaald. Hoofd Serious and Organised Crime van Europol, de Nederlandse politiechef Andy Kraag, bepleitte eind vorig jaar in De Telegraaf voor „meer toezicht op het vliegverkeer van privéjets”.
Mede als gevolg daarvan heeft de douane extra controles aangekondigd voor deze sector. Het gaat volgens een woordvoerder om driehonderd extra controles. Waar en hoe die worden uitgevoerd wil de douane niet vertellen.