4 mei Tijdens de Alternatieve Nationale Herdenking in Den Haag is er ook ruimte voor Palestijns leed. „We verschuilen ons achter onze gordijnen.”
Mensen hangen bij de Alternatieve Nationale Herdenking op de Lange Voorhout in Den Haag bloemen op aan een touwtje na de twee minuten stilte.
‘Ik kijk niet weg. Ik laat me horen. Ho ha. Ik laat me horen. Ho ha.’ En net zo hard zingt de menigte nu mee. ‘Ho ha. Ho ha. Ho ha.’ De menigte luistert naar een Koerdisch slaapliedje gezongen op het podium dat moeders in Iran zingen aan het graf van hun omgekomen kind. En als een spiritueel begeleider vanaf het podium iedereen met het gezicht naar het oosten dirigeert, doen ze allemaal mee, terwijl in de verte de klokken klinken van de Grote Kerk in Den Haag die vanaf 19.45 uur de twee minuten stilte inleiden.
Oude tradities vermengen met nieuwe. Maar dat nieuwe zó razendsnel ontstaan, had Tessa Terpstra niet kunnen bedenken. Ze staat naast het podium en ziet zo’n, ja, wat zal het zijn, één-, twee-, drieduizend mensen aandachtig luisteren naar de Alternatieve Nationale Herdenking op de Lange Voorhout in Den Haag, die zij net als vorig jaar mede heeft georganiseerd.
Het programma is hetzelfde als vorig jaar, maar de sprekers zijn anders. Jaap Hamburger van een Ander Joods Geluid benadrukt vanavond dat de Alternatieve Nationale Herdenking de traditionele zeker niet „wil afschaffen, maar wil áánvullen”. Maar het moet internationaler en actueler, „om houdbaar te blijven voor de toekomst”. En dus is de volgende spreker, Ahmed Abu Artema, een Palestijnse vluchteling die spreekt over de dood van zijn eigen zoon en het geschreeuw na 7 oktober 2023 van gewonden in het ziekenhuis.
Het publiek is jong, oud en overwegend wit. Een enkeling draagt een keffiyeh. Tegen een boom staat een Palestijnse vlag maar een vader met kind dat een Peace Now-bord omhoog houdt, wordt verzocht dat te laten zakken. Dit is een herdenking, géén demonstatie, licht Terpstra toe. „We willen een zo breed mogelijk publiek.”
Maar de kern is duidelijk: niet meer wegkijken. Want dat gebeurt volgens alle sprekers al genoeg. „We verschuilen ons achter onze gordijnen”, zegt journalist Naeeda Aurangzeb. „We pakken de afstandsbediening en zappen naar B&B Vol Liefde.” Omdat je uitspreken, iets dóén, veel lastiger is. „We noemen het ingewikkeld en verschuilen ons achter woorden, analyses. Afstand creëren, deden we tóén ook.”
Herdenking van de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog is wat Hamburger betreft nog steeds „het morele vertrekpunt”. Maar om relevant te blijven vindt hij het tijd voor vernieuwing. „Waarom nog altijd de centrale rol voor het koningshuis, en al die uniformen?” Deze alternatieve herdenking is volgens organisator Terpstra bedoeld voor „alle slachtoffers van oorlog, vervolging en genocide”. Na afloop mogen mensen een bloem hangen aan een touwtje gespannen tussen de bomen. Maar geen kransleggingen dus. „En zéker niet door mensen die je de volgende dag hoort spreken over omvolking.”
Tot december 2023 werkte Terpstra bij Buitenlandse Zaken, 21 jaar lang. Ze stopte uit principiële redenen en sindsdien maakt ze deel uit van een groep oud-ambtenaren en diplomaten die elkaar kennen van sit-ins voor Gaza. De organisatie van de Alternatieve Herdenking, „met z’n achten”, was vorig jaar een onverwacht succes, mede door de media-aandacht. Daarna is er contact geweest met Nationaal Comité 4 en 5 mei over hoe de verschillen te overbruggen, maar daar kwam weinig uit. „Zij zijn gebonden aan afspraken en sponsoren. Er is weinig beweegruimte.”
De Alternatieve Nationale Herdenking op de Lange Voorhout.
Maandag werd ze opnieuw veelvuldig benaderd door media, maar dan vooral met de vraag wat ze van de bekladding vindt van het monument op de Dam. „Heb je begrip of veroordeel je het?”, was de vraag. Maar ze wil er niet in meegesleept worden. „Laat ik zeggen: wij proberen hiermee op een andere manier ruimte te bieden.”
En dan is het tijd voor de nationale taptoe, gespeeld door een voormalig trompettist van het Nederlands Politieorkest. En ook de stilte, klokslag acht uur, is nog altijd traditioneel. Waarna stilletje een nummer aanzwelt van de Frans-Libanese trompettist Ibrahim Maalouf. ‘Beirout’.