Militaire infrastructuur
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
De vrijheid die Nederland op 5 mei viert, ging in 1940 in slechts vijf dagen verloren. Mede omdat het Duitse leger met spionage vooraf gedetailleerde kaarten had gemaakt. Van bruggen en waterwerken, vliegroutes, havens en industrie, tot Den Haag en de Grebbelinie. Een kapitein in burger bestudeerde stellingen op de Grebbeberg vanaf de uitkijktoren in Ouwehands Dierenpark.
Nu kunnen kwaadwillenden allerlei kwetsbare locaties gewoon online vinden, blijkt uit een verontrustende reportage van NRC. Nota bene op overheidssites: militaire vliegvelden, radarcomplexen, zendmasten, munitie- en materieeldepots. Prorail had een gedetailleerde spoorkaart – inmiddels achter een login – met de exacte locatie van kabels en leidingen tot beveiligingscamera’s.
De tip kwam van een oud-militair die wil waarschuwen hoe achteloos Nederland omgaat met strategische defensielocaties. Ook in vergelijking met buurlanden, zoals het Verenigd Koninkrijk of Duitsland, waar zulke gevoelige informatie meer wordt afgeschermd voor het publiek – en vijanden.
Nederland zit een ‘grijze zone’, waarschuwt de overheid. „Vrede en veiligheid zijn helaas niet langer vanzelfsprekend”, staat op de site denkvooruit.nl. „Nu al is Nederland doelwit van cyberaanvallen, spionage, desinformatie en sabotage. Landen als Rusland en China testen zo onze alertheid.”
Het komt dan bepaald niet alert over als de overheid zélf veel cruciale informatie zomaar aanreikt. En ronduit knullig als verschillende ministeries en organisaties anders met gevoelige informatie omgaan.
Zo is Defensie zeer terughoudend over de Defensie Pijpleiding Organisatie (DPO) voor vliegtuigbrandstof, beschreef NRC. Maar in de Atlas Leefomgeving van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is zo’n kerosineleiding naar bijvoorbeeld het militaire vliegveld in Leeuwarden exact te lokaliseren.
Of de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), die gedetailleerde kaarten publiceert van een militaire radar in Wier. Maar geen informatie over (data)kabels en leidingen, wegens de nationale veiligheid. Netbeheerder Liander publiceert wel over stroomkabels naar de radar, vanwege „transparantie”, „ruimtelijke planning, vergunningverlening en het voorkomen van graafschade”.
Zo zijn er meer goede redenen om zulke gegevens wél publiek te maken. Bij de kerosineleidingen bijvoorbeeld is het vanwege milieurisico’s wettelijk verplicht, zegt het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Al biedt de huidige wetgeving volgens experts ook genoeg ruimte om daar zonodig af te wijken.
Overheidstransparantie is een pijler van een vrije democratische samenleving – in vredestijd. Die open samenleving wordt aangetast als dit soort informatie ineens grotendeels achter een muur verdwijnt.
Wat zou ‘depubliceren’ nog uitmaken?, kun je ook denken. De vitale infrastructuur in Nederland staat mogelijk allang op harde schijven in Moskou en Beijing. Mocht heel Europa ooit weer actief in een grondoorlog verwikkeld raken, zal het front eerder oostwaarts liggen, verwachten deskundigen.
Maar strategisch kan Nederland wel een militair doelwit zijn als belangrijk doorvoerland voor de NAVO, met een grote haven en olieraffinaderijen. Ook nu al zijn er pogingen om Nederland te destabiliseren, met hackersgroepen, verdachte drones bij vliegvelden en spionageschepen voor de kust.
Als het geen oorlog is, en geen vrede meer, dan verkeert ook de overheid in een grijze zone. Het is aan politiek en bestuur om helder te bepalen wát voor overheid met wélke openheid en wetten daarbij passend zijn. Daar zou het gesprek in Den Haag vaker en nadrukkelijker over moeten gaan, na deze vrije feestdag.