Ter ere van Sir David Attenboroughs 100ste verjaardag is er nu de jubileumserie Secret Garden. Na decennia van reizen naar alle uithoeken van de wereld, is hij terug op de plek waar zijn liefde voor de natuur ooit begon: de Britse achtertuin.
is correspondent Groot-Brittannië van de Volkskrant.
Het is poes tegen pimpelmees. In een wilde achtertuin bij een huis in Bristol sluipt Fluffy achter een pasgeboren pimpelmees aan, die net uit het vogelhuis is gesprongen. Hij kan nog niet vliegen. Zijn ouders kwetteren, zien hoe hun enig overgebleven kind in levensgevaar verkeert. Onheilspellende muziek zwelt aan. David Attenborough heeft de kijker net geïnformeerd dat jaarlijks 55 miljoen Britse vogels ten prooi vallen aan katers en poezen. Een tragische dood lijkt onafwendbaar. Maar het vogeltje slaagt erin te ontkomen, vluchtend naar een bosje. ‘Made it’, zegt Attenborough. De kijker haalt opgelucht adem.
Het is een fragment uit het tweede deel van de jongste natuurserie van David Attenborough. Voor de BBC, de omroep waaraan hij al zijn hele leven nauw verbonden is, toont hij het verborgen leven in vijf Britse tuinen – in het graafschap Oxfordshire, de stad Bristol, het Lake District, de Wye Valley en de Western Highlands van Schotland. ‘Velen van ons zijn zich totaal niet bewust van de wilde wereld die zich vlak voor onze neus bevindt’, luiden Attenboroughs inleidende woorden, ‘sommige Britse tuinen zijn bijna net zo divers als een tropisch regenwoud.’ Niemand kan dat beter weten dan ‘de stem van de wildernis’.
Met de terugkeer naar de natuur van zijn vaderland viert David Frederick Attenborough, op 8 mei 1926 geboren als zoon van een universiteitsbestuurder, zijn 100ste verjaardag. Na decennia van reizen naar alle uithoeken van de aarde – van Borneo tot Barbados, van Gabon tot het Groot Barrièrerif – heeft hij zijn onstuitbare nieuwsgierigheid verlegd naar de Britse eilanden waar hij de status heeft van een ongekroonde koning. Toen zijn landgenoten onlangs de kans kregen om in een enquête aan te geven wie of wat er op nieuwe bankbiljetten moet komen te staan, wezen ze Sir David aan als de voornaamste kandidaat.
Zijn verjaardag zal vrijdag niet onopgemerkt voorbijgaan. In de Royal Albert Hall organiseert de BBC een rechtstreeks uitgezonden evenement ter ere van deze ‘pionier in de natuurhistorische verslaggeving’. Door de ogen van de jarige zal een eeuw aan onderzoek en ontdekkingen in de natuur worden belicht, begeleid door livemuziek uit zijn series. Bekende Britten zullen een ode uitbrengen, onder wie naar alle waarschijnlijkheid koning Charles. Met de koning deelt hij de passie voor de natuur. Attenborough had ook een hechte relatie met diens moeder Elizabeth, die onlangs 100 jaar geworden zou zijn.
Dat de BBC groots uitpakt is vanzelfsprekend. Geen Brit heeft een langere band met de publieke omroep dan Attenborough, een band die 74 jaar teruggaat. Sterker, hij ís Mr BBC. In 1952 zat deze jonge zoöloog en geoloog, dromend van reizen naar verre gebieden, verveeld op het kantoor van een uitgevershuis toen hij in The Times een advertentie zag voor een radioproducent bij de BBC. Hij solliciteerde. Bij het eerste gesprek gaf hij eerlijk toe geen televisie te bezitten en slechts een keer in zijn prille leven een televisie-uitzending te hebben gezien, een toneelstuk op het toestel van zijn schoonmoeder. Dat bleek geen enkel probleem te zijn.
Na een stoomcursus kon hij aan de slag, aanvankelijk bij de radio, maar daarna al snel bij de televisie waar hij medewerker werd van Animal, Vegetable, Mineral? In het informatieve programma werd aan een panel van archeologen, kunsthistorici en natuurhistorische experts gevraagd om interessante objecten of artefacten uit musea te identificeren. Het was de taak van Attenborough om deze objecten te kiezen, variërend van een Angelsaksische bijl tot een ei van de Afrikaanse tijgerslak.
Het was de start van een glorieuze carrière bij de BBC. Hij werkte onder meer als producent en netbaas, maar zou wereldberoemd worden met zijn natuurdocumentaires, waarvan Life on Earth, Planet Earth en The Blue Planet de bekendsten zouden worden. Niet alleen groeide hij uit tot het vriendelijke gezicht van de natuur, maar ook tot haar stem. Zijn wat hese stemgeluid is even rustgevend als gezaghebbend, kwaliteiten die perfect aansluiten bij het, van oudsher, betrouwbare imago van zijn werkgever. Door de jaren heeft de hoge en enthousiaste toon plaatsgemaakt voor een wat dieper en zachter geluid.
Er zijn talrijke gedenkwaardige Attenborough-scènes. Op de Galápagos-archipel, kijkend naar de evolutionaire betekenis van de fauna aldaar, ‘ontmoette’ hij in 2012 ‘Eenzame George’, de laatst overgebleven schildpad van het Pinta-eiland. Gehurkt naast het dier sprak de toen 86-jarige presentator deze onvergetelijke woorden: ‘Hij is ongeveer 80 jaar oud en begint wat te kraken – net als ik. Hij is misschien wel het zeldzaamste dier ter wereld. Hij is een heel belangrijk dier. Waarschijnlijk heeft hij, meer dan welk ander dier dan ook, de aandacht van de wereld gevestigd op de kwetsbaarheid van ons milieu.’
De archipel voor de kust van Ecuador was ook het decor van een van de spectaculairste beelden uit zijn visuele oeuvre. In de eilanden-episode van Planet Earth deed hij verslag van de epische strijd, op Fernandina-eiland, tussen tientallen renslangen die jaagden op pasgeboren zeeleguanen. In deze iconische achtervolgingsscène is te zien hoe een kuiken ternauwernood ontsnapt aan een kluwen slangen en de veiligheid van de oceaan bereikt. ‘Een bijna miraculeuze ontsnapping’, zei Attenborough na deze spannende beelden; de exotische variant van poes tegen pimpelmees.
Voor jubileumserie Secret Garden keerde Attenborough, geboren nabij Kew Gardens in het West-Londense Brentford, terug naar waar zijn liefde voor de natuur is begonnen: de achtertuin. ‘Overal op de Britse eilanden zijn er magische plekken’, vertrouwt Attenborough de kijker toe, fluisterend tussen paarse Allium. ‘Onze tuinen!’ Daar zijn er 25 miljoen van, en een grote tuin kan liefst 2.600 soorten dieren en planten herbergen. Op de Britse televisie zijn van oudsher genoeg tuinprogramma’s te aanschouwen, van Monty Don bijvoorbeeld, maar doorgaans gaat de aandacht daarin meer uit naar de flora dan naar de fauna.
Attenborough komt alleen in beeld bij de inleiding, nu hij fysiek niet meer in staat is door bosjes te kruipen en op zijn knieën kikkers te bestuderen. Hij houdt het bij zijn rol van verteller. Alleen de eigenaren van de tuinen komen in beeld. Ze lezen, maaien, sproeien en slepen met hout, vaak onwetend van de drama’s die zich achter hun rug in de dierenwereld afspelen. Van mannetjeseenden die vechten om de gunst van een vrouwtje en de rosse woelmuis die haar jonkies in veiligheid brengt tot de promiscue vrouwtjesegel die in de eerste nacht na te zijn ontwaakt uit een winterslaap een pijnlijke liefde bedrijft met drie verschillende mannetjes.
De producent had beweerd dat de serie minder exotisch zou zijn dan de kijker gewend is van Attenborough, maar wel herkenbaarder. Dat is waar, al zijn de meeste locaties buiten bereik van de gewone Brit. Zo speelt het eerste deel zich af in een prachtige, oude watermolen in Oxfordshire waar Sara en Henry al drie decennia in een waar paradijs leven. In hun tuin duiken ijsvogels met 40 kilometer per uur in de rivier. Hun geliefde eend Doris leeft met haar kroost onder de voortdurende dreiging van otters en rode wouwen. Flora en fauna profiteren van de beslissing van Henry en Sara om hun tuin regelmatig onder water te laten lopen, de rivier de ruimte te geven.
Ze worden ervoor geprezen door Attenborough, die met de jaren steeds vaker zijn zorgen is gaan delen over de manier waarop de mens met de unieke planeet omgaat. Hij wijst op de kleine dingen die mensen kunnen doen om dieren, zeker ook in stedelijke gebieden, een handje te helpen. Hang, zeker tijdens het broedseizoen, een belletje om de hals van een kat. Laat de tuin een beetje wild. Plant, met het oog op rupsen, een eik of een wilg. Ben je bewust van het gevaar van maairobots. In Bristol toonde hij zich blij verrast met een speciale egelpassage die bewoners van een straat door zestien achtertuinen hadden aangelegd.
De BBC heeft, ondanks geldgebrek, kosten noch moeite gespaard voor dit ‘verjaardagscadeau’ aan Attenborough. Ultramoderne camera’s zijn maandenlang ingezet, bediend door geduldige cameramensen die hun sporen hebben verdiend in Afrika en de Amazone. Dat heeft zeldzame beelden opgeleverd. Zo is voor het eerst vastgelegd hoe, op de Britse eilanden, een boommarter op oeverzwaluwen jaagt. In Oxfordshire slaagden ze erin de otter te volgen, wat niet gemakkelijk is. Bij het ontdekken van een vossennest in Bristol werd Attenborough op het spoor gezet door buurtbewoners. Diens enthousiasme is immers aanstekelijk.
Over zijn eigen ‘achtertuin’ had Attenborough vorig jaar reeds de documentaire Wild London gemaakt. Al meer dan 65 jaar woont hij in Richmond Park, het koninklijke park van een rijke, groene buurt in het zuidwesten van de hoofdstad. Hij toonde de biodiversiteit van zijn woonomgeving, waaronder de eeuwenoude bossen en een wilde beverpopulatie. Het park van Richmond met zijn herten noemde hij een ongerepte ruimte en ‘een toevluchtsoord’ dat hem al jaren inspiratie biedt. Ondanks al zijn wereldreizen koos hij Richmond Park tot zijn favoriete plek op aarde. Ook voor Sir David geldt: oost west, thuis best.
Secret Garden is te zien op BBC 1.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant