‘Dry wash sprays’ verdringen nare geurtjes zonder dat er een wasmachine aan te pas komt. Gevolg: minder wasbeurten, hetzelfde schonewasgevoel, en misschien wel een lagere milieulast. Zit er een addertje onder het gras?
Voor velen een bekend tafereel: je wilt vandaag dolgraag je lievelingstrui, -broek of -shirt aan, maar de stank die het kledingstuk produceert laat dat nét niet toe.
Daar heeft de wasindustrie wat op bedacht: een spuitbus met zogeheten ‘dry wash sprays’, in goed Engels. Even op je kleren spuiten, inwrijven, en de zweetwalm maakt prompt plaats voor de geur van verse was. Een soort deodorant voor kleding, dus.
Daarmee is het kledingstuk, in ieder geval voor even, gered van de wasmachine. Dat scheelt water, wasmiddel, energie en vermindert slijtage. Klinkt duurzaam, maar hoe goed voor mens en milieu is zo’n wasspray nou echt? En hoe goed werkt het?
Een blik op de ingrediëntenlijst, te vinden op de website van producent Unilever, stelt emeritus hoogleraar toxicologie Jacob de Boer (Vrije Universiteit) in eerste instantie gerust: ernstige milieuschade zal deze spray niet berokkenen.
‘Hij bevat siliconen, maar dat is niet al te zorgelijk. Er zitten geen stoffen in die niet afgebroken kunnen worden, zoals PFAS.’
Ook vluchtige organische stoffen blijven de wasspraygebruiker bespaard. Die dienen in spuitbussen vaak als drijfgas en zorgen voor vorming van ozon, een broeikasgas en bestanddeel van het voor de luchtwegen schadelijke smog.
Dit spuitmechanisme is echter drijfgasloos (‘powered by air’, dixit fabrikant Robijn). Milieutechnisch gezien is de inhoud van de bus dus relatief onschuldig.
Dan de spuitbus zelf. Om die te produceren zijn uiteraard grondstoffen, voornamelijk aluminium, en wat kunststof in de dop, en energie nodig.
Dat leidt tot uitstoot. Het produceren van een soortgelijke spuitbus in Portugal belast het klimaat met 0,365 kilogram CO2, constateerden wetenschappers van de Universiteit van Porto. Per opgefrist kledingstuk betekent dat een klimaatimpact van zo’n 15 gram CO2, uitgaande van 25 kledingstukken per bus.
Ook voor een wasmachinewas is een dergelijke rekensom te maken. Daarbij speelt een aantal factoren een rol: het wasprogramma (hoe kouder en korter, hoe beter), hoe vol je de trommel propt (hoe voller, hoe beter) en, met name, hoe groen de gebruikte stroom is.
Maar zelfs in Zweden, waar elektriciteit vrijwel uitstootvrij wordt opgewekt, levert het wassen van een T-shirt gemiddeld 20 gram CO2 aan uitstoot op, blijkens een uitgebreid Europees onderzoek. Dat is 5 gram meer dan een opfrisbeurt met de spuitbus.
Het Nederlandse gemiddelde is waarschijnlijk een veelvoud daarvan, door ons veel grijzere stroomnet. Al helemaal als het kledingstuk daarna ook nog in de droger belandt, die in de regel een stuk meer energie slurpt dan de wasmachine.
Tel dat op bij alle andere lasten voor de planeet – denk aan drinkwater, zeep, en microplastics die vanuit de trommel het riool instromen – en zo’n spray klinkt zo gek nog niet.
Dat de consument zich tot de droogwasspray laat verleiden, kan toxicoloog De Boer zich dan ook goed voorstellen. ‘Hij biedt gewoon gemak: een paar spuitjes over je kleren en ze ruiken als nieuw.’
Sterker: ‘Er zit zelfs twee stoffen in, benzisothiazolinon en alpha-isomethyljonon, die bacteriedodend zijn. In die zin kun je zeggen dat de spray de kleding ook echt schoonmaakt: bacteriën doden is, naast het verwijderen van vlekken, een van de redenen om te wassen. Al zou ik het niet bij een vieze onderbroek proberen.’
Overigens is dat ook niet de bedoeling, laat een woordvoerder van Unilever per mail weten: de wasspray is in het leven geroepen om geur te ‘verversen’, niet om een wasbeurt te vervangen. ‘Benzisothiazolinon dient als conserveringsmiddel, alpha-isomethyljonon als parfum.’
Hoe dan ook, waarschuwt De Boer, hebben dit soort bacteriedoders een schaduwzijde: je kunt er een allergie voor ontwikkelen. Het verwerken van deze stoffen in cosmetische producten is daarom zelfs per wet verboden.
Bij al te enthousiast gespuit kan de wasspray na verloop van tijd tot jeuk en huiduitslag leiden. ‘Dat is vervelend, want als je eenmaal allergisch bent, is het eigenlijk al te laat. Elke keer dat je er weer mee in aanraking komt, wordt de reactie erger.’
Met het in de ban doen van de wasspray is het probleem niet helemaal opgelost, vermoedt de emeritus hoogleraar. Ook andere was- en schoonmaakmiddelen, verf en lijm kunnen de bacteriedoders namelijk bevatten. ‘Die moet je dan ook allemaal gaan vermijden. Uit voorzorg kun je die spray daarom beter helemaal links laten liggen. Gebruik je hem toch, doe dat dan met mate.’
Het is volgens De Boer exemplarisch voor een wereldwijd probleem: de eeuwige toestroom aan nieuwe stoffen.
‘Elke twee seconden verschijnt er een nieuwe stof op de markt’, stelt hij. ‘Door AI, dat inmiddels ook ingezet wordt om stoffen te ontwikkelen, zal die hoeveelheid alleen maar toenemen.’
Dat baart hem zorgen. ‘Welke effecten zo’n stof zelf heeft, is vaak nog wel bekend. Maar wat al die nieuwe stoffen samen doen, dat is alweer een stuk lastiger te voorspellen. Daardoor lopen toxicologen vaak achter de feiten aan.’
Liever ziet De Boer dat de industrie zich terughoudender opstelt, en niet voor elk huis-, tuin- en keukenongemak met een chemisch hulpmiddel op de proppen komt. Voor de consument heeft hij een eenvoudiger advies: ‘Als je kleren niet lekker ruiken, hang ze dan gewoon even uit, aan de waslijn. Een beetje lucht doet wonderen.’
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoordt de Volkskrant, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl