Alleen blijven bouwen is een doodlopende weg. Maak kleiner wonen aantrekkelijk om zo de woningnood op te lossen.
Het economieblad ESB becijferde onlangs dat als bewoners van te grote woningen gemiddeld 11 vierkante meter opgeven, het woningtekort is opgelost. Ondertussen blijft het kabinet inzetten op bouwen. Maar lost bouwen de woningnood wel op? Veel nieuwbouw komt door een overbelast stroomnet en stikstofregels niet van de grond. Nieuwe bouwlocaties moeten concurreren met landgebruik om ruimte te bieden aan stijgend water. Met alleen bouwen komen we er dus niet.
Bovendien is bouwen zeer belastend voor het klimaat. Bij het maken van woningen komt door materiaalgebruik veel CO₂ vrij – samen met kantoren tot wel 11 procent van de totale uitstoot in Nederland – en het verwarmen van al die extra vierkante meters kost veel energie. Ook hierom zouden we kritisch moeten kijken naar meer bouwen.
Over de auteurs
Krispijn Faddegon en Reint Jan Renes zijn respectievelijk senior onderzoeker en lector bij het lectoraat Psychologie voor een Duurzame Stad, Hogeschool van Amsterdam.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
De oplossing ligt voor het grijpen: het herverdelen van de bestaande woningvoorraad, oftewel slimmer benutten van wat er al is. Er ontbreekt echter een strategie om bewoners van grote woningen actief te motiveren om kleiner te wonen.
De overheid zet al in op het versoepelen van regels om woningen te splitsen, zodat bewoners die hun woning willen delen dit makkelijker kunnen doen. Maar hiermee zijn we er nog lang niet, want het gaat in de kern om een gedragsvraagstuk: hoe zorgen we ervoor dat bewoners van grote woningen kiezen voor minder woonruimte?
Het is daarom hoog tijd dat de overheid een gedragsstrategie voor wonen ontwikkelt.
Voor deze gedragsstrategie is het goed te kijken naar het dominante discours rond wonen. Al decennia is groter wonen het ideaal. Een grote woning laat zien dat het je financieel goed gaat en dat je wat gemaakt hebt van je leven. Ook associëren we groot wonen met luxe en comfort. Hiermee appelleert het sterk aan waarden die gericht zijn op persoonlijke opbrengsten, status en comfort (wat we in de sociale psychologie ‘pro-zelfwaarden’ noemen). We willen groter wonen, omdat we denken daar zelf beter van te worden. We zijn veel minder bezig met pro-sociale waarden zoals zorg voor anderen of voor de planeet.
Natuurlijk is wonen voor veel mensen een verworvenheid waar ze, terecht, geen dwingende inmenging van de overheid in wensen. Maar dat betekent niet dat de overheid niet mag prikkelen om keuzes te maken die maatschappelijk wenselijk zijn. Een betere verdeling van de woningvoorraad lost tal van collectieve problemen op. En kleiner wonen kan ook wel degelijk goed passen bij iemands individuele waarden.
Vanuit een pro-zelfframe zul je kleiner gaan wonen al gauw zien als een materieel verlies of verlies van status. Maar je kunt het ook benaderen vanuit een intrinsiek frame: wat levert het je op aan innerlijke rust om een overzichtelijke woning te hebben met weinig onderhoud? Aan voldoening om anderen de kans te geven hun leven op te bouwen en, ook letterlijk, een steentje bij te dragen aan een duurzamere aarde?
Door deze intrinsieke en sociale waarden veel meer te benadrukken, ontstaat een narratief waarin kleiner wonen aantrekkelijk wordt en ruimte geeft, in plaats van ruimte ontneemt. Als bijkomstigheid maakt deze benadering wonen een probleem waarvoor we als samenleving verantwoordelijkheid dragen.
En nee, dit is geen naïef ideaal. Dit sociale uitgangspunt zie je terug bij veel woningcorporaties in Zwitserland. Bijna 70 procent van de Zwitserse corporaties vraagt nieuwe bewoners in te stemmen met een herverdelingsregel. Bijvoorbeeld dat het aantal kamers niet meer mag zijn dan het aantal bewoners plus één. Dat betekent vijf kamers voor een gezin van twee ouders en twee kinderen; verlaten de kinderen het huis, dan schuiven de ouders door naar een driekamerwoning.
Uit onderzoek blijkt dat deze herverdeling voor bewoners legitiem en acceptabel is, zolang zij de garantie krijgen dat ze levenslang recht hebben op een betaalbare woning en de werkwijze als rechtvaardig zien. Dat betekent transparante regels en inspraak in het herverdelingsbeleid.
Kortom, als beleidsmakers echt werk willen maken van het oplossen van de woningnood, moeten ze aan de hand van een slimme gedragsstrategie vol inzetten op herverdeling van het bestaande woningaanbod. Formuleer een aansprekend narratief om kleiner wonen aantrekkelijk te maken. Stimuleer zoals in Zwitserland woningcorporaties om samen met bewoners regels op te stellen voor doorstroom.
We staan nu op een kruispunt: alleen blijven bouwen is een doodlopende weg. Alleen als we kleiner wonen aantrekkelijk maken, lossen we de woningnood en de bijkomende milieuproblematiek op.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant