Ons land lijkt alleen maar meer verdeeld te raken, terwijl we juist in gesprek moeten blijven met elkaar. Zodat er ruimte is voor zowel de mens die vlucht, als de Nederlander die – door een falend systeem – bang is voor de toekomst.
De beelden van anti-azcdemonstraties zijn pijnlijk om naar te kijken. Niet omdat mensen geen zorgen mogen hebben over hun dorp, wijk of stad. Niet omdat iedere vraag over draagkracht meteen verdacht is. Maar omdat tussen die zorgen steeds vaker iets anders omhoogkomt: racistische leuzen, ontmenselijkende taal, een woede die zich niet richt op mensen met macht, maar op mensen die hier aankomen met niets.
Dan denk ik: hoe zijn we hier beland?
Veel woede komt ergens vandaan. Mensen zien dat een leegstaand gebouw binnen korte tijd kan worden ingericht als noodopvang, terwijl hun zoon van 29 nog op zijn oude slaapkamer woont. Ze zien dat er ineens bedden, beveiliging en begeleiding komen, terwijl hun moeder maanden wacht op passende zorg. Ze horen dat hun gemeente iets moet opvangen, terwijl zij zelf het gevoel hebben dat er al jaren niets wordt opgelost.
Over de auteur
Sara Khosdelazad is psycholoog in opleiding tot gz-psycholoog, postdoctoraal onderzoeker en activiste. In de maand april was zij gastcolumnist op volkskrant.nl/opinie.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Dat gevoel moet serieus worden genomen. Maar juist daarom is het zo schrijnend wanneer het zich keert tegen mensen die het niet hebben veroorzaakt.
Niet tegen de politieke keuzes waardoor er jarenlang te weinig betaalbare woningen werden gebouwd. Niet tegen een overheid die de opvang telkens laat vastlopen tot Ter Apel weer op televisie verscheen. Niet tegen de bestuurders die een dorp pas uitleg geven wanneer de hekken al bijna worden geplaatst, zoals bewoners in Loosdrecht aangaven. Maar tegen degene die veiligheid zocht in een land met een falend systeem.
Naar de vader uit Syrië. Naar de moeder uit Eritrea. Naar het kind dat in Ter Apel al leert dat een veilig land niet altijd begint met rust, maar soms met een overvol aanmeldcentrum, een veldbed en opnieuw wachten op de plek waar je morgen heen moet.
‘De vluchteling’ wordt niet meer gezien als een mens die bescherming zoekt, maar als bewijsstuk in een binnenlandse afrekening. Een lichaam waarop Nederland zijn eigen falen projecteert. Alsof hij de wachttijd voor een sociale huurwoning heeft bedacht. Alsof zij de zorg heeft kapotbezuinigd. Alsof dat kind verantwoordelijk is voor een land waarin zelfs de mensen die hier geboren zijn zich steeds minder zeker voelen van een toekomst.
Dat is misschien wel het wrange van deze tijd: dat mensen die zelf ervaren hoe het is om klem te zitten, worden verleid om boos te worden op iemand die nog klemmer zit.
Die verschuiving gebeurt niet vanzelf. Een woningtekort heeft geen voordeur. Een wachtlijst in de zorg heeft geen gezicht. Maar een azc heeft een hek, een gebouw, een adres. Daar kun je langsfietsen. Daar kun je naar wijzen. Daar kan machteloosheid naartoe. En precies daar wordt politiek van gemaakt.
Al jaren wordt migratie neergezet als de sleutel tot bijna alles wat hier misgaat. Geen huis? Asielzoekers. Geen geld? Asielzoekers. Onveilig gevoel? Asielzoekers.
Dat verhaal werkt omdat het aansluit bij iets wat mensen al voelen. Het Sociaal en Cultureel Planbureau laat zien dat veel Nederlanders migratie verbinden aan zorgen over woningen, veiligheid en nationale identiteit. En ja, in een wijk waar mensen al jaren wachten, kan het wrang voelen wanneer een statushouder uiteindelijk een woning krijgt. Volgens het CBS ging in 2023 bijna 8 procent van de vrijgekomen corporatiewoningen naar huishoudens met een statushouder.
Maar de woningcrisis is niet ontstaan doordat mensen op de vlucht soms ook een huis nodig hebben. Nederland kampt met een tekort van ongeveer 396 duizend woningen. Dat tekort groeide door jaren te weinig bouwen, te weinig betaalbare woningen, vastgelopen procedures en een overheid die de regie op wonen te lang liet versplinteren. Dat is de echte wond: niet dat iemand die gevlucht is na lang wachten een sleutel krijgt, maar dat zoveel anderen nauwelijks nog kunnen geloven dat zij er ooit een krijgen.
Toch blijft vooral het andere verhaal hangen. Omdat woede geen volledig kloppende analyse nodig heeft. Alleen een richting. Zo raakt het gesprek vergiftigd. Echte zorgen worden een schuilplaats voor racistische taal, en racistische taal maakt het vervolgens bijna onmogelijk om die echte zorgen nog te horen. Dat is de schade die steeds opnieuw wordt aangericht: mensen die zich verlaten voelen, worden niet geholpen. Mensen die bescherming zoeken, worden verdacht gemaakt. En de macht die dit had moeten oplossen, blijft te vaak buiten beeld.
Hetzelfde gebeurt met veiligheid. Natuurlijk moeten vrouwen en meisjes veilig over straat kunnen. Natuurlijk moet overlast worden aangepakt. Maar het gemak waarmee jonge mannen uit azc’s als collectief gevaar worden neergezet, maakt van vrouwenangst opnieuw een politiek instrument.
Alsof de dreiging voor vrouwen vooral van buiten komt, terwijl zij in Nederland zo vaak dichtbij begint: in huizen waar niemand naar binnen kijkt, in relaties die van buiten normaal lijken, in groepsapps, studentenverenigingen, kantoren, nachten uit. De zin ‘daar moet een piemel in’ is niet bedacht in een azc. Die kwam uit een Nederlandse mond, in een Nederlandse nacht, omringd door Nederlandse stilte.
Wie vrouwenveiligheid alleen ontdekt wanneer die tegen vluchtelingen kan worden gebruikt, verdedigt geen vrouwen. Die gebruikt hen.
Dat is de lijn die steeds terugkomt. Woningnood, onveiligheid, overbelaste zorg: het zijn echte problemen. Maar zodra ze allemaal één gezicht krijgen, wordt niet het probleem kleiner, alleen de menselijkheid.
Dus nee. Nederland is niet ‘vol’ door vluchtelingen. Nederland is vol geraakt met uitgestelde verantwoordelijkheid.
Mensen mogen protesteren tegen een systeem dat hen in de steek laat. Sterker nog, ze zouden dat veel vaker moeten doen. Maar zij vergissen zich tragisch wanneer zij denken dat de vluchteling dat systeem is.
Zo wordt iemand die hier bescherming zocht niet alleen opgevangen in ons falen, maar er ook nog verantwoordelijk voor gemaakt.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant