Luchtvaart Groningen Airport Eelde verruimt de openingstijden om beter te kunnen concurreren met andere luchthavens. In de omliggende dorpen wordt gevreesd voor een verergering van de geluidsoverlast. „Overdag al voortdurend lesvliegtuigen en als je in bed ligt, nog een vakantievlucht naar een Spaans eiland.”
Henk Niemeijer uit Glimmen stoort zich aan de vele vliegtuigjes van en naar luchthaven Eelde.
Rond lunchtijd verbreekt het eerste lesvliegtuig de stilte boven Glimmen. Langs de huizen en over de tuin van Henk Niemeijer (51) trekt een zware bromtoon, die blijft hangen wanneer het vliegtoestel al uit het zicht is verdwenen. Even later volgt een tweede. Dan een derde. Op heldere dagen kan het zo uren doorgaan.
Niemeijer woont al ruim dertig jaar in het dorp, dat op ongeveer drieënhalve kilometer van Groningen Airport Eelde ligt. Zijn huis ligt onder een vliegroute. De eerste keren dat een toestel overkwam, dacht hij: ach, dat hoort bij een vliegveld in de buurt. Maar ze bleven komen. „Op een gegeven moment veranderde er iets”, zegt hij. „Ik was er de hele tijd mee bezig.”
Als bestuurslid van Plaatselijk Belang Glimmen schoof Niemeijer de afgelopen jaren dan ook geregeld aan bij overleggen met de luchthaven. Daar bracht hij steeds hetzelfde punt in: de geluidsoverlast moet omlaag. Met het nieuwe luchthavenbesluit van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, leek daar eindelijk ruimte voor te komen.
Maar tot Niemeijers verbazing kreeg het vliegveld juist ruimere openingstijden: „Ik dacht: hoe is het mogelijk dat we al last hebben en dat dit er nog bij mag? Dat betekent nog minder rustmomenten voor omwonenden.”
Regionale vliegvelden werden al in 2014 verplicht tot het opstellen van een nieuw luchthavenbesluit. Bij Groningen Airport Eelde duurde die overgang uitzonderlijk lang: meer dan tien jaar opereerde de luchthaven onder een tijdelijke regeling, waardoor omwonenden minder goed beschermd waren tegen geluidsoverlast.
Het nieuwe besluit, dat in november in werking trad, moet omwonenden beter beschermen tegen geluidshinder. Waar eerder het geluid vooral bij de start- en landingsbaan werd gecontroleerd, gebeurt dat nu ook op meerdere plekken in de omgeving.
Tot verbijstering van omwonenden werden echter de vliegtijden óók verruimd: passagiersvliegtuigen mogen nu tussen 6.00 uur en middernacht landen en opstijgen, in plaats van tussen 6.30 uur en 23.00 uur.
In de omliggende dorpen sloeg het besluit in als een bom. De Vereniging Omwonenden Luchthaven Eelde (VOLE) sprak in een persbericht van een lawine van bezwaren. „Het stemt droevig. Omwonenden en natuur blijven achter zonder goede rechtsbescherming”, schrijft de voorzitter. Ook dorpsverenigingen uit onder meer Glimmen, Tynaarlo en Donderen lieten van zich horen. Op platforms uitten bewoners hun onvrede; op glimmen.net was zelfs sprake van ‘opstand’ tegen de plannen.
De gemeente Groningen en de lokale GGD keren zich eveneens tegen de ruimere openingstijden. Die zouden haaks staan op het kabinetsbeleid om vluchten die slaapverstoring veroorzaken juist terug te dringen.
De discussie over geluidsoverlast rond Groningen Airport Eelde speelt al jaren en bereikte rond 2020 een kookpunt. De luchtvaartopleiding van vliegtuigmaatschappij Martinair verhuisde toen van Lelystad naar Eelde en fuseerde met de evenknie van de KLM. In die periode steeg het aantal vliegbewegingen: in 2020 telde de luchthaven 39.387 starts en landingen, in 2024 in totaal 58.014. In dat jaar kwam 73 procent van alle vliegbewegingen voor rekening van het lesverkeer. En dat aandeel neemt nog altijd toe.
Die toestellen vliegen in oefencircuits rondom dorpen als Eelde-Paterswolde, Yde, Glimmen en Donderen, soms met meerdere propellervliegtuigen tegelijk, waardoor volgens omwonenden op vliegdagen een vrijwel continu ‘bromgeluid’ is te horen. „Vakantievluchten stijgen op en dan is het geluid weg”, zegt Jan Wittenberg (78) van VOLE. „De lesvliegtuigen cirkelen om je huis.”
Omwonenden vrezen dan ook voor ergere overlast door de ruimere openingstijden. „Dan heb je overdag al de hele tijd lesvliegtuigen boven je hoofd gehad en lig je in bed terwijl er nog een vakantievlucht naar een Spaans eiland overkomt”, zegt Wittenberg.
In 2024 kreeg het Meldingenloket vliegverkeer GAE 1.894 meldingen over hinder van het vliegveld. De meeste hadden betrekking op lesvluchten. Daarmee lag het aantal iets lager dan in eerdere piekjaren, toen het loket jaarlijks rond de tweeduizend klachten registreerde.
Een vliegtoestel boven het huis van Henk Niemeijer in Glimmen.
De luchthaven heeft de extra uren nodig om maatschappijen aan te trekken, zegt directeur Meiltje de Groot in haar kantoor bij Groningen Airport Eelde. Hoewel het merendeel van de bewegingen bestaat uit lesvluchten, verdient de luchthaven daar relatief weinig aan. Passagiersverkeer is de belangrijkste inkomstenbron.
Maar commerciële vluchten zijn schaars. Vanaf de luchthaven vertrekken nu enkele seizoensvluchten naar Spanje, het Verenigd Koninkrijk, Bulgarije, Griekenland en Turkije. Gemiddeld gaat het om twee tot vier passagiersvluchten per dag.
Volgens De Groot verliest de luchthaven terrein aan concurrenten als Rotterdam en Eindhoven, die gunstiger liggen voor vluchten naar Zuid-Europa. Die achterstand werd dit jaar zichtbaar, toen maatschappijen als TUI en Corendon enkele tientallen vluchten vanaf Groningen schrapten. „Dus hebben we gezegd: geef ons een eerlijker speelveld, met een half uurtje extra ruimte.”
Hoe belangrijk die groei is voor het vliegveld, blijkt ook uit de financiën. Al jaren draait de luchthaven met overheidssteun: de provincies Groningen en Drenthe (beide aandeelhouders) trokken eind 2023 samen 46 miljoen euro uit voor de komende tien jaar, vooral voor brandweer, beveiliging en andere publieke taken. Maar ook met die bijdrage schrijft het vliegveld rode cijfers.
Uit de eigen meerjarenstrategie blijkt dat de luchthaven pas bij 200.000 tot 225.000 passagiers kostendekkend kan draaien. Voor een financieel stevigere positie noemt ze 350.000 reizigers. Vorig jaar ontving Eelde volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek circa 102.000 reizigers.
Het verruimen van de vliegtijden lost het financiële tekort dan ook niet direct op, zegt De Groot. „Maar maatschappijen willen wel vaker vanaf Eelde vliegen als ze meer ruimte krijgen.” Die groei moet helpen andere functies overeind te houden. „Zonder vliegveld hadden we bijvoorbeeld geen transporten van en naar het Universitair Medisch Centrum Groningen.” Het gaat om enkele honderden ambulancevluchten per jaar, onder meer voor donororganen en medische teams.
Volgens De Groot erkennen omwonenden dat belang. Uit een draagvlakonderzoek, uitgevoerd in aanloop naar het nieuwe luchthavenbesluit, bleken zeven op de tien respondenten Groningen Airport Eelde als ‘(zeer) belangrijk’ voor de regio te beschouwen. Ze noemden vooral de bereikbaarheid van Noord-Nederland, werkgelegenheid en de rol van de luchthaven bij medische vluchten. Daarnaast sprak 63 procent zich positief uit over de verruimde openingstijden.
Vliegroutes rondom Eelde.
Maar ook dat draagvlakonderzoek werd onderdeel van het conflict. Bewonersorganisaties betwisten de uitkomsten en stellen dat de peiling het sentiment rond de luchthaven vertekent. Respondenten uit grote delen van Groningen, Drenthe, Friesland en Overijssel telden mee, terwijl inwoners van dorpen onder de aanvlieg- en circuitroutes volgens hen juist onvoldoende vertegenwoordigd waren. „Natuurlijk heeft iemand in Overijssel minder bezwaar dan iemand in Glimmen”, zegt Wittenberg. „Die heeft er totaal geen last van.”
De luchthaven liet de peiling later opnieuw uitvoeren, met nagenoeg dezelfde uitkomsten, maar volgens bewoners was het vertrouwen toen al beschadigd. Dorpsverenigingen in Glimmen en Donderen lieten zelf onderzoek doen. Daaruit bleek een tegengesteld beeld: onder omwonenden van beide dorpen gaf 71 procent aan sterk tegen de uitbreiding van de openingstijden te zijn.
In januari vroeg een inwoner van Eelde om het nieuwe luchthavenbesluit voorlopig te schorsen, uit vrees voor verstoring van de nachtrust van zijn gezin. De Raad van State wees het verzoek af. Volgens de rechter blijven de gevolgen van de verruiming beperkt en moeten de extra vluchten binnen de bestaande geluidsruimte blijven.
Ook daar wringt het voor omwonenden: de ervaren overlast past niet altijd in de manier waarop die wordt gemeten.
In de tuin van Niemeijer in Glimmen trekken op een zonnige woensdag in april onafgebroken lesvliegtuigen over. Een dag eerder regende het. „Dat zijn voor ons de goede dagen”, zegt hij. „Dan blijven de lesvliegtuigjes aan de grond. Op zonnige dagen halen ze dat allemaal weer in.”
Volgens de vliegschool is dat onvermijdelijk. „We vliegen met eenmotorige lesvliegtuigen, waarmee je met slecht weer niet kan vliegen”, zegt Mark Gerritsen (44), hoofd training van de KLM Flight Academy. Voor het aantal vluchten op lesdagen geldt geen vaste bovengrens. „We proberen wel te variëren in routes en zo min mogelijk boven bebouwing te vliegen.”
In de officiële cijfers is die piekdrukte nauwelijks terug te zien, zegt omwonende en expert in de aero-akoestiek Pieter Sijtsma (62). De geluidsbelasting wordt namelijk niet per dag gemeten, maar gemiddeld over een heel jaar. De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) controleert of het vliegveld binnen die jaarnorm blijft. Vorig jaar werd die volgens de ILT niet overschreden.
„Drukke dagen verdwijnen in dat jaargemiddelde”, zegt Sijtsma. „Ze worden als het ware ‘verdund’ door rustige dagen, waardoor de overlast op één dag veel hoger kan zijn dan wat de cijfers laten zien.” Ook ziet hij dat het vliegveld zijn maximale geluidsruimte nog niet volledig benut. „Er is dus ruimte voor groei, terwijl bewoners nu al overlast ervaren.”
Directeur De Groot bestrijdt dat ruimere openingstijden automatisch meer overlast betekenen. Vluchten in de vroege ochtend en late avond tellen in de geluidsberekening zwaarder mee, omdat die als storender gelden. Daardoor ‘verbruiken’ ze sneller de geluidsruimte dan dezelfde vlucht overdag. „We zullen in totaal dus minder vliegen”, zegt ze. „Het zal ook niet iedere ochtend en avond zijn. Ik denk dat het best mee zal vallen.”
De verruimde openingstijden gelden volgens haar ook niet voor lesvluchten. „Omwonenden hoeven dus niet bang te zijn dat die langer doorgaan.” De luchthaven heeft bovendien besloten geen extra vliegscholen meer naar Eelde te halen.
KLM Flight Academy verving in 2025 een groot deel van de vloot door modernere toestellen. Volgens Gerritsen zijn die stiller en zuiniger. Niemeijer merkt sindsdien wel verschil, maar de overlast blijft. „Op dagen dat ze veel vliegen, is er nog steeds veel lawaai”, zegt hij.
Wittenberg en VOLE gaan het luchthavenbesluit aanvechten bij de Raad van State. Daarmee dreigt een dossier dat al jaren voortsleept in een lange juridische procedure te belanden. „Ons belangrijkste doel is uiteindelijk de bescherming van omwonenden en de natuur”, zegt Wittenberg. „Als dat lang duurt, dan is het maar zo.”