De Roemeense regering is gevallen na een motie van wantrouwen van de uiterst rechtse partij AUR. De sociaaldemocratische coalitiepartij PSD, die eind april uit de regering was gestapt, sloot zich bij de motie aan. Nieuwe verkiezingen zijn niet in zicht, het land bevindt zich in een diepe politieke crisis.
is correspondent Centraal- en Oost-Europa van de Volkskrant. Hij woont in Warschau.
De regering van premier Ilie Bolojan was ongeveer een jaar aan de macht. Normaal gesproken is een motie van wantrouwen vanuit de uiterst rechtse oppositie weinig kansrijk. Dankzij de steun van de PSD is het dit keer gelukt. Tot eind vorige maand maakte deze partij – die vooral sociaaldemocratisch in naam is en al jaren een populistische koers vaart – nog deel uit van de regering met liberale partijen USR en PNL, alsook de UDMR (partij van de Hongaarse minderheid).
De val van de regering in deze strategisch gelegen lidstaat van de EU en de Navo leidt niet automatisch tot nieuwe verkiezingen. Het kabinet van Bolojan is nu eerst demissionair, komende periode zal president Nicușor Dan de partijen uitnodigen voor gesprekken en een nieuwe premier aanwijzen. Een doorstart van de coalitie met een andere premier is niet uitgesloten, een minderheidskabinet evenmin.
Een grotere waterscheiding in de Roemeense politiek is de innige samenwerking tussen de PSD en het uiterst rechtse AUR van George Simion bij deze motie. Het politieke establishment in Roemenië worstelt al twee jaar met de groei van uiterst rechts in het land, dat naast AUR bestaat uit twee nog extremere splinterpartijtjes.
De afgelopen weken oogstte de PSD kritiek uit de eigen achterban vanwege de samenwerking. Senator Victoria Stoiciu noemde Simion een ‘neofascist’ en zegde haar partijlidmaatschap op. Elke vorm van samenwerking betekent in haar ogen ‘normalisatie van fascisme’.
Leden van AUR lieten zich eerder vergoelijkend uit over de legionairsbeweging, een antisemitische paramilitaire organisatie uit het interbellum. Simion imiteerde zelfs de bruiloft van legionairs-oprichter Codreanu.
Een van de doelen van de brede coalitie van Bolojan (zelf van de liberale PNL) was juist om AUR buiten de deur te houden. Inmiddels staat die partij met circa 35 procent van de stemmen bovenaan in de peilingen.
Deze brede coalitie vertoonde sinds vorige maand scheuren, die leidden tot het vertrek van de PSD. Steen des aanstoots zijn de impopulaire bezuinigingen en belastingverhogingen die Bolojan doorvoerde, evenals de gedeeltelijke privatisering van staatsbedrijven.
Roemenië heeft het hoogste begrotingstekort in de EU en liep het risico een lagere kredietbeoordeling te krijgen. Ook stond de regering vanuit Brussel onder tijdsdruk om hervormingen door te voeren, een voorwaarde om 11 miljard aan Europese fondsen te ontvangen. De deadline hiervoor is eind augustus. Hoe het nu verder moet met de hervormingen, is nog onduidelijk.
De PSD verzette zich tegen deze bezuinigingen, hoewel ze volgens critici ook uit electorale overwegingen opstapte: namelijk om zich te distantiëren van het impopulaire beleid. Ook spelen er partijbelangen, zoals de sterke band tussen de PSD en staatsbedrijven.
Bolojan, die de motie in het voorafgaande debat ‘cynisch’ noemde, verwees in zijn toespraak ook naar de zogenoemde ‘baronnen’ van de PSD. De partij verzette zich niet tegen het beleid tot dat hun invloed bedreigde, aldus Bolojan.
De kabinetsval luidt een nieuwe politieke crisis in, die volgt op twee toch al onstuimige jaren in de Roemeense politiek. Eind 2024 won de extreemrechtse kandidaat Călin Georgescu (voormalig AUR) onverwachts de eerste ronde van de presidentsverkiezingen. Na berichten van de inlichtingendienst over vermoedelijke buitenlandse inmenging, annuleerde het Grondwettelijk Hof de verkiezingen. Georgescu werd uitgesloten van de volgende ronde.
Het annuleren van verkiezingen was een unicum in Roemenië en vergrootte de onvrede en wantrouwen onder het electoraat richting het establishment. De gebrekkige communicatie, transparantie en verantwoording vanuit de gevestigde politiek en de rechtspraak verergerden dit. Bij de nieuwe verkiezingen begin 2025 won Simion van AUR aanvankelijk de eerste ronde, maar verloor in de tweede en laatste ronde van pro-Europese hervormer Dan.
Liberale en pro-Europese Roemenen haalden destijds opgelucht adem, maar de koers van het land is nu weer onzeker. Mogelijk groeit de onvrede over de economie en de corruptie verder, zeker als hervormingen uitblijven, wat uiterst rechts in de kaart speelt. President Dan zei voorafgaand aan de motie van wantrouwen nog dat ‘Roemenië zijn westerse koers zal behouden’.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant