nieuwsbriefVoorkennis
Voorkennis Bedrijven op het grootste industrieterrein van Utrecht gaan hun werknemers niet langer stimuleren de fiets of het ov te pakken. Fietsen is onveilig, de bus te onhandig. Zo dreigt de vervoersarmoede toe te nemen – een probleem dat op meer plekken speelt.
Wie wel eens de trein neemt van Amsterdam naar Utrecht, kent hem wel. De boogbrug over het Amsterdam-Rijnkanaal. Voor mij is het een signaal. Als m’n trein over de stalen brug kedeng-kedengt weet ik: wakker worden, spullen inpakken, we zijn bijna op Utrecht Centraal.
Dit is een ingekorte versie van de NRC Voorkennis-nieuwsbrief. Twee keer per week schrijft de economieredactie van NRC daarin over economische ontwikkelingen die op de redactievloer tot opwinding leiden. Inschrijven (voor Plus-abonnees) doe je hier:Inschrijven voor NRC Voorkennis
Maar de brug is ook een symbool, leerde ik de afgelopen dagen, voor de slechte bereikbaarheid van (praktisch geschoold) werk in Utrecht. En breder, voor vervoersarmoede in het hele land.
Duizenden mensen in Nederland hebben nauwelijks genoeg geld om naar hun werk te reizen, bleek de afgelopen jaren keer op keer. Lees de rapporten van het PBL, TNO, reizigersvereniging Rover, Vervoerregio Amsterdam en de Fietsersbond er maar op na. Voor velen is de trein duur, stopt de bus lang niet altijd op de juiste plek of tijd, en voelt fietsen en lopen onveilig.
Wie werkt op de Maasvlakte bij Rotterdam, in ploegendienst op Schiphol of bij een distributiecentrum aan de rand van de stad, is vaak aangewezen op de auto. Maar de benzine was al duur voordat de oorlog in Iran begon. Op verzoek van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat doet het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM) nu onderzoek naar de manier waarop bedrijventerreinen zijn ontsloten. Dat is in het najaar klaar.
Terug naar de brug in Utrecht. Deze Demkabrug – vernoemd naar de staalfabriek Demka die hier in de buurt zat – kent naast de sporen ook een strook voor fietsers. Die is smal. Twee elkaar tegemoet komende bakfietsen kunnen er nauwelijks passeren. Zulke spoorbruggen zie je wel vaker in Nederland.
De Demkabrug is een belangrijke verbinding van het centrum naar bedrijventerrein Lage Weide. Deze ‘machinekamer’ van Utrecht is een van de grootste bedrijventerreinen van Nederland, waar onder meer DHL, HEMA, Picnic, Strukton, Pouw en Van Wijnen gevestigd zijn. Met de fiets ben je (vooral) aangewezen op de Demkabrug.
Negentienduizend mensen werken op het bedrijventerrein, van wie er naar schatting achtduizend wonen binnen fietsafstand. Tot 2040 moeten hier nog vierduizend banen bijkomen.
De Demkabrug is berucht. „Doodeng vinden sommige fietsers hem”, zegt Roeland Tameling aan de telefoon. Hij is parkmanager van Lage Weide. „De brug is hoog, het open hek voelt onveilig. En regelmatig denderen er twee intercity’s tegelijkertijd overheen.” Er zijn mensen, aldus Tameling, die afzien van een baan op Lage Weide vanwege de „doodsangsten” opgewekt door de Demkabrug. Afgelopen weekend was de brug ook nog eens dicht wegens werkzaamheden, meldt RTV Utrecht, wat zich komend weekend herhaalt.
De industrievereniging Lage Weide deelde vorig jaar, tijdens de Fiets-naar-je-werk-dag in mei, T-shirts uit aan fietsers. Met in witte letters op een zwarte ondergrond, in de stijl van een cheesy toeristenshirt, de tekst I survived the Demkabrug. Al meer dan tien jaar willen bedrijven op Lage Weide dat de brug wordt verbeterd. De gemeente schrok vooralsnog terug voor de kosten: naar schatting 140 miljoen euro.
Vorige week sloeg Lage Weide maar weer eens alarm. Namens de negenhonderd bedrijven ging er een brandbrief naar de gemeente Utrecht. De ondernemingen stoppen met het stimuleren van hun werknemers om met de fiets of het openbaar vervoer naar hun werk te komen. „We maken ons ernstig zorgen over de veiligheid op ons bedrijventerrein”, zegt Tameling. Hij wijst op twee dodelijke fietsongelukken in 2018 en 2021 en vele andere (bijna)ongelukken.
Bedrijventerreinen als Lage Weide zijn enkele decennia geleden ingericht op vrachtwagens, aldus parkmanager Tameling. Fietspaden ontbreken of zijn te gevaarlijk. „En openbaar vervoer is geen alternatief.”
Looproutes van veel bushaltes naar de bedrijven zijn gevaarlijk, voor veel bedrijven zijn de haltes te ver weg, of de bustijden sluiten niet aan op (heel vroege of late) werktijden. Om nog maar niet te spreken over de recente problemen met het ov in de regio Utrecht. Strukton, een van de bouwbedrijven op Lage Weide, schrapte diens fietsplan voor werknemers en laat nu weer een shuttlebusje rijden.
Met de bus of de fiets is Lage Weide „een onneembare vesting” geworden, stelt Theo Pouw, oprichter van het gelijknamige bedrijf in circulaire bouwstoffen, in een persbericht. Michiel Mulder van onlinesupermarkt Picnic zegt in hetzelfde bericht: „Voor werknemers heeft Lage Weide helaas hoge drempels om er te kunnen komen.”
Deze slechte bereikbaarheid staat haaks op de ambitie van Utrecht om de fietsvriendelijkste stad van Nederland te zijn, stelt parkmanager Tameling. De stad groeit bovendien snel en wil nieuwe bewoners dicht bij huis een baan bieden. Prachtig, zegt hij, maar dan moet de huidige bouwstop voor zijn bedrijventerrein er wel af. „Bedrijven mogen nu niet uitbreiden omdat de limiet aan autoverkeer in de spits is bereikt. Betere fietsroutes en goed ov kunnen dit probleem oplossen.”
In de brandbrief vragen de Lage Weide-bedrijven ook aandacht voor „een nieuwe generatie werknemers”: jonge mensen die geen auto (willen) bezitten maar fietsen en met het ov reizen vanzelfsprekend vinden. En die bovendien wonen in nieuwe wijken waar je niet of nauwelijks kunt parkeren. „Wij willen die jonge mensen graag aan onze bedrijven binden. En ons huidige personeel vasthouden. Dat gaat ons niet lukken met de huidige staat van de fietsinfrastructuur en het ov-aanbod.”
De bedrijven vragen Utrecht, waar nu wordt onderhandeld over een nieuw college, serieus te investeren in duurzame bereikbaarheid. Tameling: „En niet alleen in voorzieningen naar kantoren, voor witte-boordenwerkers, maar ook voor ‘blauwe boorden’.” De gemeente, die gaat over de ruimtelijke inrichting, schat dat bijna 200 miljoen euro nodig is om Lage Weide „naar 2040 toe toekomstigbestendig te maken”.
Om de slechte bereikbaarheid zelf te ervaren nodigen de bedrijven het aanstaande college en de nieuwe raad uit om „op safari” te komen naar Lage Weide. Er zijn vast nog wel wat T-shirts over van vorig jaar. I survived the Demkabrug.
Wat vindt u: moet de gemeente Utrecht meer investeren in duurzaam vervoer? Of is dat (ook) een verantwoordelijkheid van de bedrijven op het industrieterrein? Mail naar jan.benjamin@nrc.nl.