Voor de nieuwe ASML-campus moet een groep bewoners hun alternatieve woonplek in Eindhoven verlaten. Maar de gemeente zou niet alleen ruimte moeten bieden aan de hightechindustrie, vinden de bewoners.
Bewoners van het terrein waar een wegverbreding moet komen voor de nieuwe ASML-campus.
Rob (46) en Robin (36) doen de poort open. Die zit goed verstopt, tussen bouwhekken die bekleed zijn met zwarte doeken. Daarachter ligt de kleine hectare waarop ze wonen. Het is een warme lentedag, bewoners zoeken beschutting in de tuin van Rob. Die deelt hij met zijn buurvrouw, zij onderhoudt de vele plantjes. Op een tuinbank liggen twee honden: een straathond uit Marokko en een kruising tussen een mastiff en een boxer.
Ze zitten in de schaduw van de vrachtwagen waarin Rob woont, een rood met okergeel gespoten DAF uit 1971. De truck is modulair ingericht; zijn keukenblok, kastjes en draaitafel zijn vastgeklikt op vliegtuigrails die hij installeerde. Twee hoogslapers vormen de ‘slaapkamers’, een voor hemzelf, een voor logés. ’s Avonds kan hij een film projecteren op een schermpje dat hij achter een kastje vandaan trekt.
In de tuin van Rob zijn buren Danny (36), Tarik (35) en Esmee (36) aangeschoven, zoals ze dat wel vaker spontaan doen. NRC kent hun achternamen, maar die willen ze om privacyredenen niet in de krant.
Bewoners Rob en Robin in en voor hun wagen.
Via via zijn ze hier terechtgekomen, na allerlei omzwervingen. Rob, bouwer van tentoonstellingen en festivals, heeft tot zijn dertigste op 35 plekken gewoond. Daarna is hij gestopt met tellen. Hij kwam hier wonen nadat zijn relatie drie jaar geleden was uitgegaan. Robin, zelfstandige in de zorg, woonde altijd al graag in groepen. Danny stond met zijn camper aan een kanaal maar zocht meer vastigheid. Tarik, zelfstandig ondernemer in de creatieve sector, vond na de lockdown plek in de groep. Esmee, lasser en administratief medewerker, zocht een vaste plek met haar man.
Ieder heeft zijn eigen verhaal, al benadrukken de bewoners dat ze gelijkgestemden zijn. Ze willen ecologisch leven. Op het terrein vind je stickers tegen fascisme, en vóór alternatieve muziekstijlen. In de zomer vertrekken sommigen in camper of busje naar verre oorden. Hun levenswijze, off the grid, wordt volgens de bewoners niet altijd begrepen. Sommige familieleden kostte het even tijd eraan te wennen. Als die het terrein bezoeken, valt de scepsis volgens de bewoners vaak weg.
Ze wonen met vijftien op het braakliggende terrein, bijna allemaal dertiger of veertiger. Dat wordt gedoogd door de gemeente Eindhoven, al is het sterk de vraag of dat zo blijft. Na de zomer gaat de gemeente beginnen met de aanpak van wegen rondom de nieuw te bouwen campus van chipmachinebouwer ASML, tussen de A2 en Eindhoven Airport. Door verdubbeling van de naast hun terrein gelegen tweebaansweg raakt het collectief zeker de helft van het perceel kwijt. De bewoners zoeken nu een nieuwe plek.
Het collectief woont nu op een stuk grond naast een bedrijventerrein, dat grenst aan Eindhoven Airport. Vandaag zien de bewoners F-35’s opstijgen, een lus maken en terugkeren naar het militaire deel van het vliegveld. Door het oorverdovende gebulder van de jachtvliegtuigen trilt de grond. Vier jaar geleden legde Eindhoven al beslag op 40 procent van het oorspronkelijke perceel, voor aanleg van de weg naar het vliegveld.
Eigenaar van de grond waarop het collectief woont, is ondernemer Rick Hunting, miljonair geworden met een bedrijf in modeaccessoires. Hij streed tien jaar met Eindhoven, dat hem een parkeerterrein noch bedrijfshal gunde op die grond en te weinig zou willen betalen om het perceel te kopen. Negen jaar geleden streken de eerste bewoners neer op het braakliggende terrein.
Nu is de grond goud waard voor ASML en de gemeente, die begin maart vierden dat de werkzaamheden voor de nieuwe campus kunnen beginnen. De chipmachinefabrikant uit Veldhoven had eerder gesuggereerd dat de regio het sterk groeiende bedrijf wel eens kon verliezen als het er niet zou kunnen uitbreiden. Uiteindelijk werd de zogenoemde Beethovendeal gesloten, waarbij landelijke en lokale overheden en het bedrijfsleven afspraken 2,5 miljard euro te steken in publieke voorzieningen in en rondom Eindhoven. ASML krijgt de grond van de gemeente in erfpacht.
De huidige bewoners hoorden eind november, op een informatieavond, dat hun grond een nieuwe bestemming krijgt. Voordat de gemeenteraad afgelopen maart het omgevingsplan voor de ASML-campus goedkeurde, was Rob inspreker op een raadsvergadering. Dat ASML gaat uitbreiden, begrijpen de bewoners, vertelde hij daar. Maar totdat het terrein onteigend of verkocht is, leven zij in onzekerheid. De gemeente zou hun manier van leven ook moeten faciliteren, vinden ze. Ze hebben maar één wens: een gelegaliseerd stuk grond. „Een plek waar ik mezelf mag zijn”, zoals Rob zegt.
Hoe ze de braakliggende grond nu gebruiken, laten Rob en Robin zien tijdens een rondleiding. Dáár, wijzen ze, staat de wagen van een oud-bewoner. Die mag nog even blijven, omdat die man het grotendeels bestrate terrein eerder heeft voorzien van vlinderstruiken, schietwilgen en treurwilgen. De groenten die ze in hun moestuin en kas verbouwen, zoals stokbonen, broccoli en knoflook, staan in bakken of potjes. De grond eronder is zwaar vervuild geraakt door kerosinetanks die defensie er vroeger had staan. Het liefst zouden ze toiletten gebruiken met een zuiverend helofytenfilter, maar door de vervuiling kan dat niet. Er staan mobiele toiletten.
Rob en Robin lopen een tent binnen, naast een tuinmeubel en een badkuip die dienst doet als jacuzzi. In de tent staat nu even het roestige front van een oude Mercedes, omgebouwd tot dj-hokje dat ze gebruiken bij evenementen. Zo zijn er meer „projectjes”, zoals Rob het noemt. Elke maand houden bewoners in de tent een ‘volkskeuken’, waarbij iedereen welkom is. Dan staan er lange tafels, en wordt bijvoorbeeld soep geserveerd van pompoenen uit de kas. En afgelopen september organiseerden de bewoners een markt met wel dertig kraampjes, onder meer met zelfgemaakte schilderijen, sieraden en voor hergebruik geschikt gemaakte kleding.
Hoewel ze achter hekken met zwarte doeken leven, zeggen de bewoners dat ze graag iets terug doen voor hun omgeving. Daar zijn markt en volkskeuken voorbeelden van, net als de witte buurtkast bij de ingang. Het is een ‘plantenbieb’, gevuld met stekjes en boeken. Werknemers van het naastgelegen bedrijventerrein nemen er regelmatig een kijkje in als ze hun lunchwandeling maken. Bij de poort staat een bord met twee regels: „wees lief” en „privé is privé”.
De eenvoudige leefwijze van het wooncollectief contrasteert met de explosieve groei in de Brainportregio rondom Eindhoven. Met ASML als boegbeeld is die uitgegroeid tot een van de meest welvarende van Nederland. Mede door de expansie van de chipmachinemaker rekent de gemeente op 35.000 extra arbeidsplaatsen in de komende vijftien jaar. In die periode moeten er zo’n 40.000 woningen worden gebouwd.
Lokale politici waarschuwen inmiddels dat de focus op hightech en snelle groei er niet toe mag leiden dat minder kansrijke groepen bewoners uit beeld raken. Voor burgemeester Jeroen Dijsselbloem is Silicon Valley, de techregio rondom San Francisco, een schrikbeeld. Daar heeft de ongebreidelde groei geleid tot extreme ongelijkheid, onbetaalbare woningen en sociale tweedeling.
De Eindhovense gemeenteraad sprak vorig jaar steun uit voor initiatieven zoals het wooncollectief. De raad nam een motie aan die vroeg om financiële hulp en een gemeentelijk ‘aanspreekpunt’, en te leren van manier waarop andere gemeenten illegaal gevestigde groepen bewoners hebben opgevangen. Gelegaliseerde huisvesting voor hen moet in een groeiende stad als Eindhoven mogelijk zijn, vinden de bewoners. Ze hebben zich inmiddels gemeld bij de gemeente, maar nog geen reactie gehad.