Over alles wat je in een film ziet, is nagedacht, zegt Lidewijde Paris, schrijver van Hoe lees ik een film?. De draaimolen op de poster van Past Lives? Die staat daar bijvoorbeeld niet voor niets.
is mediaverslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft vooral over televisie, podcasts en boeken.
In de beruchte, vijftien minuten durende scène van Triangle of Sadness, een film uit 2022 van Ruben Östlund, waarin passagiers van een luxejacht uitglijden over diarree die uit ondergelopen wc’s spuit en elkaar onderkotsen, ziet Lidewijde Paris een verwijzing naar Plato.
‘Waarom filmen ze anders de hele tijd dat roer waar niemand aan staat?’, zegt de schrijver en voormalig uitgever op vrijdagavond op een terras in Amsterdam. ‘Dat stuurloze roer staat voor de politieke allegorie van het Schip der dwazen, waarmee Plato wilde aangeven dat een regering die niet wordt geleid door experts is gedoemd te mislukken.’
Östlund heeft de Griekse filosoof duidelijk gelezen, zegt Paris (64), want hij verwijst in de film vaker naar hem. ‘Plato verdeelde de maatschappij in drie lagen. En exact dat doet Östlund op de boot: op het onderste dek de schoonmakers, daarboven het personeel en daarboven weer de schatrijke mensen.’
Volgens Paris verwijst de titel mede naar deze indeling. ‘Triangle of Sadness, de driehoek van verdriet. Je maakt mij niet wijs dat die alleen maar slaat op de fronsrimpels die tussen de wenkbrauwen een driehoek vormen, zoals ze in de film zeggen.’
Paris is geen groot gelover in toeval, is ook te lezen in haar vorige week verschenen boek Hoe lees ik een film? Voor iedereen die wil weten wat hij ziet. De 414 pagina’s vormen zowel een erudiete ode aan het vernuft van de moderne film (de meeste besproken titels zijn van na 2018) als een enthousiasmerende cursus filmkijken.
‘Na afloop van een film zeggen mensen vaak dat ze er niets van hebben begrepen’, zegt Paris, die eerder Hoe lees ik? en Hoe lees ik korte verhalen? schreef. ‘Ik wil laten zien met welke ideeën ze worden gemaakt. Bij een film komt zoveel kijken: er is licht, een locatie, een cameraman, dure acteurs. Over alles wat je ziet, is nagedacht.’
Paris is een spraakwaterval die in een interview van anderhalf uur naar tientallen films, gedichten, schilderijen en romans verwijst. Dichters en filosofen citeert ze in het Grieks, Italiaans en Engels.
Het is geen ramp als kijkers bij Triangle of Sadness het oeuvre van Plato niet paraat hebben, zegt Paris. ‘Het grote voordeel van referenties is dat als je ze niet opmerkt, je er geen last van hebt: je weet niet wat je hebt gemist. En als je ze wel opmerkt, denk je: ‘Hé, wat leuk’.’
Kijkers kunnen simpele dingen doen om bedoelingen van filmmakers beter te begrijpen. Let bijvoorbeeld op herhalingen. Paris neemt een voorbeeld uit Past Lives, een film van Celine Song uit 2023. ‘Op de poster daarvan zie je een draaimolen. De boot waarop de hoofdrolspelers zitten, is de Circle Line. Vraag je jezelf af waarom ze bij dat ene hotel dat achterlijke lage camerastandpunt innemen? Dat is omdat daardoor die cirkels in het tapijt goed in beeld komen. Gaat de camera naar buiten, dan vallen regendruppels in plassen. Ping, ping, weer cirkels. Waarom gaan we in het verhaal steeds twaalf jaar vooruit? Omdat we dan de klok rond zijn. En waarom al die cirkels? Omdat de film over de cycli van het leven gaat.’
Paris sluit niet uit dat ze soms bedoelingen uit films haalt die de makers ervan er niet in hebben gestopt. ‘Ik weet het niet altijd zeker, in mijn boek schrijf ik dat het ook grootdoenerij is. Maar ja, se non è vero, è ben trovato.’ Na een vragende blik: ‘Als het niet waar is, is het toch goed gevonden.’
Van de zo’n 150 films die Paris in haar boek bespreekt – er zitten ook klassiekers als Notting Hill en 12 Angry Men tussen – heeft ze er veel bestudeerd voor de Hoe-lees-ik-een-filmavonden die ze in Groningen, Leeuwarden, Den Haag en Amsterdam organiseert. ‘Als ik daarvoor een film bekijk, ben ik daar zo’n vijf uur mee bezig. Ik spoel vaak terug.’
Haar blocnote houdt ze in de aanslag. ‘Als ik Jodie Foster in Vie privée geen gewone trap maar een spiraaltrap af zie lopen, schrijf ik op: spiraaltrap, vraagteken.’
Die analytische benadering gaat niet ten koste van de lol. ‘Je hebt duizend soorten lol en die van mij bestaat ook uit het kijken naar de genialiteit van de makers.’
Een vriend van Paris perste vroeger sinaasappels voor haar uit. ‘Dan klokte ik het in één keer op. Hij zei: je moet ervan genieten. Ik zei: ik heb ervan genoten. Nee, zei hij, je moet er lángzaam van genieten. Maar ik geniet als ik hóp, het sinaasappelsap in golven leeg. Wie bepaalt nou hoe ik mijn sinaasappelsap moet opdrinken?’
Lidewijde Paris: Hoe lees ik een film? Voor iedereen die wil weten wat hij ziet. Meulenhoff, 414 pagina’s, € 24,99.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant