De VS en Iran lijken beide met vuur te spelen. Een nieuwe reeks aanvallen doet het fragiele staakt-het-vuren wankelen, en er lijkt niet veel voor nodig om de situatie verder te laten escaleren.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over Israël, het Midden-Oosten en België.
Het is alsof beide partijen weer even kracht zetten tijdens een potje armworstelen: een nieuwe reeks aanvallen in de Straat van Hormuz en de Golfregio bedreigt het wankele bestand tussen Iran en de Verenigde Staten, en zowel Washington als Teheran stelt ferm dat de ander het nakijken gaat hebben.
‘De huidige situatie is ondraaglijk voor de VS’, schreef Mohammad Bagher Ghalibaf, de belangrijkste onderhandelaar van Iran, dinsdag op sociale media. ‘En wij zijn nog niet eens begonnen!’
Enkele uren later liet de Amerikaanse minister van Defensie Pete Hegseth weten dat de VS helemaal nergens op zullen toegeven. ‘Wij hebben nog steeds alle kaarten in handen!’
De jongste onrust begon zondagavond, toen de Amerikaanse president Donald Trump aankondigde dat de VS commerciële schepen gaan escorteren die vastzitten in de Straat van Hormuz. Sinds het uitbreken van de oorlog houdt Iran deze cruciale route potdicht, met torenhoge olieprijzen als gevolg.
Iran ziet deze escortes als een schending van het staakt-het-vuren. ‘De Straat van Hormuz gaat niet open na een tweet van de president van de Verenigde Staten’, schreef Ahmad Vahidi, leider van de Iraanse Revolutionaire Garde op X. Teheran waarschuwde dat ‘buitenlandse gewapende troepen, en in het bijzonder die van de Amerikaanse agressor’, direct zullen worden aangevallen als ze de Straat van Hormuz proberen te naderen of betreden.
Sinds maandag zijn er verschillende incidenten gemeld: volgens Iran zouden er Amerikaanse marineschepen zijn beschoten (wat de VS ontkennen), het Amerikaanse leger zou zes Iraanse boten hebben vernietigd (wat volgens Iran niet waar is), en de Verenigde Arabische Emiraten zeggen dat Iran voor het eerst sinds het bestand is ingegaan raket- en droneaanvallen heeft uitgevoerd, wat onder meer zou hebben geleid tot een brand bij een belangrijke oliefaciliteit (waarover verder geen details bekend zijn).
Hierop stelde de minister van Buitenlandse Zaken van de VAE dat het land ‘zich het volledige en legitieme recht voorbehoudt om op de aanvallen te reageren’. Het is een dreigement dat niet eerder is geuit: tot nu toe onthielden de Golfstaten zich angstvallig van deelname aan de oorlog.
Zowel de VS als Iran lijken dus met vuur te spelen en er is niet veel meer nodig om de situatie verder te laten escaleren. Ondertussen is de situatie in de Straat van Hormuz voor de honderden commerciële schepen die er vastliggen volgens maritieme experts nauwelijks verbeterd. Het zou de VS zijn gelukt om maandag twee schepen naar buiten te loodsen; slechts een fractie van de 135 schepen die voor de oorlog dagelijks door de Straat voeren.
Volgens Sascha Meijer, algemeen secretaris van Nautilus International, is er onder de leden van de scheepvaartvakbond geen enkel vertrouwen dat Trumps belofte over een veilige doorgang iets oplevert. ‘Enerzijds doet retoriek alleen helemaal niets’, zegt ze tegen de BBC, ‘anderzijds maakt het de situatie erger, omdat de vijandelijkheden zijn hervat.’
De heropening van de zeestraat is bij de moeizaam lopende vredesonderhandelingen een van de belangrijkste onderwerpen van gesprek – een probleem dat pas ontstond nadat de VS samen met Israël een oorlog tegen Iran waren begonnen en dat nu het belangrijkste drukmiddel van Teheran is geworden.
De twee partijen hebben de afgelopen weken een aantal voorstellen gedaan en in Pakistan gesprekken met elkaar gevoerd, maar ze zijn er niet in geslaagd hun aanzienlijke verschillen te overbruggen. Waar de VS bijvoorbeeld willen dat Iran een einde maakt aan zijn nucleaire programma, is dat voor Iran onbespreekbaar.
Er ligt ondertussen een plan op tafel dat is ontworpen door Iran en naar de VS is gestuurd, maar Washington heeft nog niet bevestigd dat het hierop heeft gereageerd.
Ondertussen vragen de inwoners van de Golfregio zich af of een volledige hervatting van het geweld onvermijdelijk is – en welke vorm dat dan zal aannemen. Het antwoord hierop is niet te geven, maar telkens weer blijkt dat de VS geen enkele exitstrategie hebben uit deze oorlog. Het wreekt zich daarbij dat de Amerikaanse experts die decennialang het Iraanse politieke systeem hebben bestudeerd, buitenspel zijn gezet.
Het resultaat is een patroon van gebrekkige aannames, ingegeven door misleidende aanbevelingen. Waar Washington denkt dat Iran zal zwichten voor zware druk of dreigementen, blijkt de onderhandelingsstrategie van Teheran gebaseerd te zijn op geduld en het vermogen om die druk in de loop der tijd te absorberen.
Ook de veerkracht van het regime wordt steeds weer onderschat: het aandraaien van de duimschroeven leidt niet tot capitulatie, maar juist tot een verharde opstelling. Hoe langer dergelijke verkeerde inschattingen worden gemaakt, zeggen experts somber, hoe moeilijker het wordt om het tij te keren, en hoe ernstiger de gevolgen kunnen zijn.
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant