Jammer dat hier geen foto bij staat van het ‘vliegende stadion’ van de futuristische Saoedische metropool Neom, maar ik kan u wel een link aanbieden. Want spectaculair, 350 meter boven de grond! Maar de kans is klein dat u er in 2034 tijdens het WK voetbal een wedstrijd zult bijwonen. Niet zozeer omdat u niet van plan bent voor dat WK naar Saoedi-Arabië te reizen –misschien wilt u tezijnertijd wel degelijk het Nederlands elftal toejuichen – maar omdat het de vraag is of het gebouwd gaat worden.
Het stadion maakt in de oorspronkelijke plannen namelijk integraal deel uit van The Line, een streep van een stad van 170 kilometer lang, 500 meter hoog en 200 meter breed, het ‘concept van het nieuwe wonen’. Maar er kwamen financiële problemen (lage olieprijs, tegenvallende buitenlandse investeringen) en de technische mogelijkheden bleken overschat (vervoer binnen die streep bijvoorbeeld), en het ‘nieuwe wonen’ is voorlopig gereduceerd tot 2,4 kilometer AI-datacenters.
Dergelijke aanpassingen van plannen dateren al van vóór de Amerikaans-Israëlische oorlog tegen het overbuurland Iran; ik heb er eerder over geschreven. Maar het Iraanse tegengeweld tegen zijn Arabische buren, inclusief de afsluiting van de Straat van Hormuz, heeft de situatie natuurlijk verder verslechterd. Wel een hogere olieprijs, zoals hier aan de benzine te merken is, maar een stuk minder export, van vorig jaar 7 miljoen vaten per dag naar nu 4 miljoen vaten per dag.
Drie weken geleden besloot het Saoedische staatsinvesteringsfonds PIF dan ook zich de komende periode te concentreren op de binnenlandse economie. Er wordt minder gerekend op buitenlandse investeerders, die sowieso niet staan te springen om naar een koninkrijk-in-oorlog te komen. De meeste gigaprojecten worden bevroren, zie Neom, en financieel rendement heeft prioriteit.
Wat allang boven de markt hing, het vertrek van de Verenigde Arabische Emiraten uit het oliekartel OPEC, maakt het de Saoediërs bovendien nog wat moeilijker de olieprijs in eigen voordeel te beïnvloeden. Als grootste producent konden zij anderen in toom houden, maar de Emirati’s gaan straks, post-Hormuz zal ik maar zeggen, gewoon exporteren wat ze nodig vinden, het kan ze niet schelen wat de Saoediërs ervan vinden.
En de Emirati’s staan bepaald anders in het leven dan de Saoediërs. Met wapens en oliegeld kopen ze in de regio nuttige vrienden (u weet, vaak ongure types zoals in Soedan; en Israël) terwijl de Saoediërs juist internationale branden proberen te blussen met het oog op de eigen stabiliteit en economische ontwikkeling. De onderlinge verhouding is dan ook al geruime tijd heel moeilijk.
Waarom schreef ik nu deze column? Omdat Saoedi-Arabië een rijk en machtig en ambitieus land is en de tijden zo enorm zijn veranderd. Dat vind ik interessant. Sinds prins Mohammed bin Salman in 2015 samen met zijn vader aantrad (zijn vader koning en hij sterke man) heeft hij eerst oorlog gevoerd (Jemen), vervolgens vrouwen bevrijd en activisten gevangen gezet (en vermoord: Khashoggi), en ten slotte een plan voor reuzenprojecten geproduceerd, Vision 2030. Maar wat nu? Hoe staat Bin Salman erin nu de wind tegen staat?
Ik begrijp dat de twee grootste projecten hoe dan ook doorgaan, de Wereldtentoonstelling in Riad in 2030 en dat WK voetbal, in vijftien stadions waarvan elf nieuwe (of tien, zie boven, of nog minder). Maar verder is alles onzeker.
Vorige week maakte Saoedi-Arabië bekend uit de LIV Golf-toernooien te stappen waarin het in vier jaar vijf miljard dollar heeft geïnvesteerd. Ongeveer tegelijk bleek dat New Yorkse Metropolitan Opera het zonder Saoedische subsidie zal moeten stellen – de Saoediërs hadden de komende acht jaar in totaal 200 miljoen dollar toegezegd. De Britse voetbalclub Newcastle United, die op Saoedisch geld drijft, maakt zich grote zorgen over een gesprek dat eraan zit te komen.
En hoe zit het met die beloofde 1.000 miljard dollar aan investeringen in de VS waarmee MbS in november Trumps liefde kocht? Ja, erg interessant.