Bij vrouwen die onbedoeld zwanger raken, speelt schaamte vaak een grote rol. Er wordt „gehamerd op de eigen verantwoordelijkheid van de vrouw, alsof ze het gemakkelijk had kunnen voorkomen.”
Wieke Beumer was hoogzwanger tijdens haar promotieonderzoek aan het Amsterdam UMC naar onbedoelde zwangerschappen. „Ik was natuurlijk heel erg benieuwd naar de verhalen, die soms best wel aangrijpend waren.”
De enorme veerkracht van de deelnemers aan haar interviews is Wieke Beumer het meeste bijgebleven. „Of ze de onbedoelde zwangerschap hadden uitgedragen, of abortus hadden gekregen, het speelde niet zo’n rol meer”, vertelt ze. „Terwijl het vaak nog maar een jaar geleden was. De beslissing was genomen en het leven ging door. Ik stond toen bijna op knappen en had vooral het gevoel: wat een geluk heb ik, dat ik zelf kon kiezen deze zwangerschap te willen en te houden.”
Ze begint vervolgens een mini-referaat over de term ‘onbedoeld’ bij zwangerschap. „Het is eigenlijk een beleidsterm, die de lading niet helemaal dekt. Het impliceert dat de zwangerschap ongepland was, een ongelukje, of ongewenst. In werkelijkheid is het niet zo zwart-wit. Veel mensen uit mijn onderzoek hadden wel degelijk een kinderwens. Ze wilden bijvoorbeeld over een paar jaar zwanger worden, maar ineens waren ze in verwachting. Ik heb ook mensen gesproken die geen dak boven hun hoofd hadden, maar toen het kind zich aankondigde, wilden zij het heel graag.”
„Dat planbare van een zwangerschap is een schijnwerkelijkheid. Naar schatting is 28 procent van de zwangerschappen in Nederland onbedoeld. Wereldwijd is het de helft van de zwangerschappen. Vaak plannen mensen een zwangerschap, maar wil het gewoon niet lukken. Sommigen krijgen dan het gevoel dat ze falen. En andersom, als een zwangerschap zich onverwachts aandient, voelen mensen zich weleens dom, en schuldig.”
Schaamte speelt een grote rol bij een onbedoelde zwangerschap, aldus Beumer. „Ik vind dat ook helemaal niet gek. Want met seksuele voorlichting op school wordt je geleerd wat je allemaal kan doen om een zwangerschap te voorkomen. In deze tijd van neoliberalisme wordt er ook gehamerd op de eigen verantwoordelijkheid van de vrouw, alsof ze het gemakkelijk had kunnen voorkomen.”
„Anticonceptie werkt vaak niet goed”, vertelt ze. „Veel mensen ervaren bijwerkingen. Sommige artsen luisteren niet goed naar de verhalen, waardoor mensen dan zelf maar gaan shoppen. Anticonceptie is ook niet gratis. Ook de pil is niet zaligmakend. We vergeten hem weleens in te nemen, of nemen hem niet elke dag op hetzelfde moment. Mensen zijn ook niet goed in het inschatten van risico’s. We hoorden verhalen van mensen bij wie het nooit fout ging, en nu ineens wel. Meer informatie over anticonceptie is niet de ultieme oplossing. Als mensen seks willen, zullen ze niet snel denken aan anticonceptie, dat is weinig opwindend.
De grootste les die Beumer van haar eigen zwangerschap leerde, was de onvoorspelbaarheid. „Ondanks de kennis die ik heb. Zwanger zijn is niet alleen maar leuk. Ik was er voor zeg maar 95 procent blij mee. Ik had veel lichamelijke klachten tijdens en na mijn zwangerschap. Daar was ik totaal niet op voorbereid. Toen ik daar met vriendinnen over praatte, kreeg ik ineens het ene na het andere nare verhaal te horen, soms tot ver na de bevalling. Waarom vertellen vrouwen dat niet gewoon tegen elkaar? Het had heel erg geholpen als ik dat had geweten.”
„Een paar weken na mijn bevalling zat ik met een vriendin in een park. Te vertellen hoeveel pijn ik had. Toen kwam er een vrouw naar mij toe, die mijn verhaal kennelijk had gehoord. ‘Ik ga je even onderbreken’, zei ze. ‘Ik vind het bizar dat je dit allemaal aan haar vertelt, je maakt haar bang, straks wil ze geen kind meer.’ Eigenlijk absurd wat die vrouw deed, maar ze bedoelde het goed. Het vertelt mij vooral hoe taboe het is om over pijn bij zwangerschap te spreken. Dat vind ik raar. Iedereen klaagt wel eens over zijn werk, maar dat betekent niet dat je ineens een kutbaan hebt.”
Abortus kent zo zijn mythes, ervoer Beumer tijdens haar onderzoek. „Mensen denken vaak dat abortus alleen voorkomt onder tieners”, vertelt ze. „Ten onrechte. Dat is maar een hele kleine groep. De meeste vrouwen met een abortus zijn tussen de 25 en 35.”
„Spijt na abortus is ook zo’n mythe. Dat komt maar heel weinig voor. Ik heb vooral onderzoek gedaan naar de impact van onbedoelde zwangerschap op het ontstaan van depressie en angst. Die bleek heel minimaal. Mensen die mentaal gezond waren tijdens de zwangerschap, zijn dat ook erna. Zowel de vrouwen die de zwangerschap voldroegen als degenen die het afbraken.”
„Zo’n onbedoelde zwangerschap kan er ook toe leiden dat vrouwen hun leven anders, bewuster gaan aanpakken. Dat ze goed gaan nadenken over hun relatie, en die soms verbreken omdat ze in een heftige relatie zitten en een kind met die partner niet zien zitten.”
De lancering van thuisabortus.nl eind maart – de site waarop vrouwen digitaal een abortuspil kunnen bestellen, zonder fysieke tussenkomst van een arts – leidde tot veel commotie. Ook Beumer heeft er een mening over. „Laat ik vooropstellen dat ik vrouwen die onbedoeld zwanger raken, zoveel mogelijk aandacht gun. Online abortuszorg is wat mij betreft geen vervanging maar een aanvulling op de reguliere abortuszorg. Maar ik vind die ophef, ook van de kant van de zorgprofessionals, heel opvallend. Het zegt mij vooral: ‘Maak het voor vrouwen niet te makkelijk om abortus te krijgen. Zo staat abortus weer in het verdomhoekje.”
„Die site komt niet zomaar uit de lucht vallen. Vergeet niet: slechts 3,5 procent van de huisartsen schrijft de abortuspil voor. Abortusklinieken zijn voor vrouwen buiten de Randstad soms een eind reizen. En de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) vindt de digitale abortuspil een veilige en goede vorm van zorg. Dus waar praten we over? Ik las in een opiniestuk een sterke quote, dat huisartsen vaak klagen over de enorme werkdruk, maar dat sommigen bij abortus de vrouwen ineens recht in de ogen willen kijken. Alsof de vrouwen zich zouden moeten verantwoorden.”
Dat abortus nog steeds in het Wetboek van Strafrecht staat, is een doorn in het oog van Beumer. „Het bevestigt dat het geen normale zorg is, maar dat is het wel. Abortus is een vorm van zorg die mensen soms nodig hebben in hun leven. Net als je soms het nodig hebt om naar een fertiliteitskliniek te gaan, of je oren te laten uitspuiten. Laat ik duidelijk zijn, ik ben niet zozeer pro-abortus, maar pro-keuze. Dus ook pro-kind.”
Veel mannen die Beumer interviewde, vertelden dat abortus uiteindelijk de keuze is van de vrouw, ‘Het is haar lichaam’. Ze weten soms niet welke anticonceptie hun vrouw gebruikt. Beumer: „Een man zei tijdens een online interview: ‘Volgens mij gebruikt mijn vrouw de pil’. En toen hoorde ik op de achtergrond de vriendin. ‘Nee man. Ik heb vier maanden geleden die spiraal laten zetten. Daar was je zelfs nog bij’.”
„Aan de andere kant, vrouwen willen het vaak ook zelf regelen. Ik heb mijn partner ook niet meegenomen naar de huisarts voor een gesprek over anticonceptie.” Lachend: „Daarna bedacht ik wel dat ik de pil altijd al betaalde en dat we die voortaan van de gezamenlijke rekening gingen betalen.”
Momenteel werkt Beumer als postdoc bij de Erasmus Universiteit. Ze doet onderzoek naar seksueel grensoverschrijdend gedrag. „Een wicked problem”, vertelt ze. „Een op de twee jonge vrouwen maakt het mee. Ik ga proberen de brug te slaan naar de praktijk. Alle kennis die we hebben zo goed mogelijk te laten landen bij de mensen om wie het gaat. Slachtoffers, plegers, maar ook de jeugdwerker die met zijn poten in de modder staat. Die heeft niet zoveel aan een beleidsrapport, meer aan praktische handvatten, over hoe je bijvoorbeeld omgaat met jongens die ontvankelijk zijn voor de manosphere.”
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin