De Russische en Israëlische deelname aan de biënnale, de grote tweejaarlijkse tentoonstelling voor hedendaagse kunst in Venetië, heeft geleid tot veel ophef en kritiek. De Italiaanse regering probeerde Rusland tevergeefs te weren. We bellen erover met kunstredacteur Anna van Leeuwen.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Dag Anna, jij bent in Venetië voor de biënnale. Waarom is er juist dit jaar zoveel te doen om de tentoonstelling?
‘Dat heeft te maken met het feit dat zowel Rusland als Israël hier exposeren. Dit zijn twee van de in totaal honderd landen die op de tentoonstelling een eigen ruimte hebben om hun kunst te laten zien. In aanloop naar de opening heeft dit tot veel onvrede geleid.
‘Zo uitte de Italiaanse cultuurminister felle kritiek op de deelname van Rusland, en de Europese Commissie dreigde zelfs de subsidie van zo’n 2 miljoen euro voor de biënnale terug te trekken als Rusland niet zou worden uitgesloten. De organisatie heeft zich wel iets van de kritiek en eisen aangetrokken: het Russische tentoonstellingspaviljoen zal alleen tijdens de voorbezichtiging zijn geopend en daarna sluiten voor publiek.
‘Tegen de deelname van Israël kwam kritiek vanuit de biënnale zelf: 182 deelnemende kunstenaars, curatoren, schrijvers en biënnalemedewerkers uit meerdere landen ondertekenden een brief met de eis dat Israël wordt uitgesloten van deelname.
‘Inmiddels heeft zelfs de jury van de biënnale zich teruggetrokken. Zij reiken traditioneel op zaterdag, de officiële openingsdag, prijzen uit voor bijvoorbeeld de beste landenexpositie. Ik las dat er nu voor is gekozen het publiek te laten beslissen, maar ik weet niet hoe dat praktisch zal worden geregeld, ik heb nog geen stembussen gezien.’
Wat is er te merken van al deze ophef op de tentoonstelling?
'Nog betrekkelijk weinig, maar dat kan de stilte voor de storm zijn. Er zijn wel protesten aangekondigd, onder meer door Pussy Riot. Dinsdag was de eerste dag van de voorbezichtiging en was de tentoonstelling alleen toegankelijk voor journalisten en speciale gasten.
‘Wel valt op dat Oekraïne een heel prominente plek heeft gekregen. Als je het park Giardini, een van de hoofdlocaties, ingaat kom je direct een kunstwerk tegen dat verwijst naar de oorlog. Het gaat om een sculptuur die is gered uit Pokrovsk. Dit kunstwerk staat op nog geen honderd meter van het paviljoen van Rusland vandaan.
‘Ook het tentoonstellingspaviljoen tegenover Rusland, dat wordt gedeeld door Zweden, Noorwegen en Finland, lijkt op de Russische aanwezigheid te reageren. Hier staat pontificaal voor de deur een hele grote sculptuur van een vrouwenhoofd met twee spiezen door haar ogen. Die spiezen, en dus haar doorboorde blik, zijn gericht op het Russische paviljoen.’
Waarom was er vorige keer minder te doen om de tentoonstelling?
‘Vorige keer, in 2024 bleef de Israëlische expositie gesloten, op initiatief van de kunstenaar en de curatoren in afwachting van een staakt-het-vuren en de vrijlating van de Israëlische gijzelaars. Rusland had toen zijn tentoonstellingspaviljoen uitgeleend aan Bolivia.’
Wat maakt deze editie nog meer bijzonder?
‘De wereldproblematiek lijkt aanweziger dan ooit tevoren. Zo werd maandag bekend dat de tentoonstelling van Iran niet doorgaat. Een reden daarvoor is niet gegeven, maar er wordt aangenomen dat het politiek, economisch en ook logistiek voor het land nu onmogelijk is om zo’n kostbare en prestigieuze tentoonstelling te organiseren.
‘Ook de tentoonstelling van Zuid-Afrika gaat niet door, na ingrijpen van de Zuid-Afrikaanse cultuurminister. Hij noemde het geselecteerde kunstwerk ‘polariserend’ omdat daarin onder meer de Gazaanse dichteres Hiba Abu Nada, die in 2023 werd gedood door een Israëlisch bombardement, werd herdacht. Dit kunstwerk zal nu alsnog op een alternatieve locatie worden getoond.
‘Voorlopig lijken al deze controverses de hoofdtentoonstelling, die is samengesteld door de recentelijk overleden curator Koyo Kouoh, te overschaduwen. Wat erg jammer is, want wat ik daar vandaag van heb gezien was spectaculair.’
Zijn de oorlogen ook een onderwerp voor kunstenaars in deze biënnale?
‘Behalve de sculptuur van Oekraïne heb ik nog geen kunstwerk gezien wat direct naar de oorlogen verwijst. Wel zijn bijvoorbeeld de actuele zorgen om ecologie en ongelijkheid terugkerende onderwerpen. Maar de biënnale is gigantisch, ik heb na een hele dag kijken bijvoorbeeld ‘pas’ 27 landenpaviljoens bezocht.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant