In België is een drugscrimineel veroordeeld die in de gevangenis was doorgegaan met het aansturen van zijn organisatie. Magistraten vrezen de strijd met de georganiseerde misdaad te verliezen. ‘Verdachten proberen met alle middelen te voorkomen dat het tot een vonnis komt.’
is verslaggever van de Volkskrant. Ze woont in België.
‘We evolueren steeds meer naar een narcostaat’, waarschuwde een Belgische onderzoeksrechter eind vorig jaar. Ze had goede redenen om alarm te slaan. Ze was ondergedoken, op aanraden van de veiligheidsdiensten, na bedreigingen uit het drugsmilieu. Ze verbleef vier maanden in een safehouse, gescheiden van haar kinderen.
De zaak leidde tot grote ophef binnen de Belgische justitie. Het is een symptoom van de alsmaar driestere methoden van de georganiseerde misdaad. En van de moeilijke positie van de rechtbanken, die met een chronisch tekort aan middelen kampen.
De alarmkreet van de onderzoeksrechter kwam op een moment dat de Belgische rechtspraak al in beroering was. Sinds vorig jaar organiseren magistraten regelmatig ‘5 voor 12’-protesten om te wijzen op het tekort aan middelen en personeel en op de gebrekkige beveiliging en digitalisering. Ze waarschuwen dat ze de strijd tegen de georganiseerde misdaad dreigen te verliezen.
‘We voelen ons soldaten in de frontlinie zonder rugdekking’, schreef de ondergedoken rechter in een open brief. Haar noodkreet zette het debat op scherp. De onrust binnen de Belgische justitie is deels het gevolg van de operatie rond Sky ECC, de versleutelde-berichtenapp die veel door criminelen werd gebruikt en in 2021 door Europese politiediensten werd gekraakt. Dat leidde tot een toevloed aan rechtszaken, met al 1.206 veroordelingen. Maar ook tot spanningen, bedreigingen en geweld.
In Antwerpen, met de haven als draaischijf in de cocaïnehandel, deden zich tal van schietpartijen en aanslagen voor. In 2023 kwam een 11-jarig meisje om toen haar familie werd beschoten. Tientallen magistraten krijgen permanente politiebescherming – exacte cijfers zijn niet bekend.
‘De bewijzen in die Sky ECC-zaken zijn sterk, en dus proberen verdachten met alle middelen te voorkomen dat het tot een vonnis komt’, zegt Letizia Paoli, hoogleraar criminologie in Leuven. ‘Ze hebben veel geld verdiend en zijn bereid om alle middelen te gebruiken, net als in Nederland een paar jaar geleden.’
De berichten van Sky ECC toonden ook dat Belgische criminelen waren opgeklommen tot de top van de georganiseerde misdaad. ‘Zo’n vijftien jaar geleden werkten de Belgen alleen als loopjongens van de Nederlanders’, zegt Paoli, ‘maar in bepaalde gevallen hebben zij nu gelijkwaardige posities. De Belgen hebben nu ook grote vissen.’
Tegelijk bleven de middelen van justitie en politie achter. Ze kampen met personeelstekorten en hun gebouwen zijn vaak amper beveiligd. ‘Ik heb politieambtenaren gesproken die hun eigen toiletpapier moesten meebrengen’, zegt Paoli. ‘Ook de overbevolking in de gevangenissen is verschrikkelijk.’
Die ongelijke strijd met de georganiseerde misdaad drukt op de rechtspraak. ‘Je merkt dat de druk op collega’s in strafzaken veel hoger is dan vroeger’, zegt Bart Willocx, voorzitter van het hof van beroep in Antwerpen. ‘Er worden regelmatig bedreigingen geuit. Er hangt spanning in de lucht. Strafzaken doen is niet langer evident.’
Willocx is een drijvende kracht achter de ‘5 voor 12’-protesten. ‘Sky ECC was een wake-upcall. Het toonde dat de georganiseerde misdaad in België gewelddadiger en machtiger was, en dieper verstrengeld in de maatschappij.’
Na een jaar van protesten is er enige verbetering in zicht. Het ministerie van Justitie heeft extra budget toegezegd voor personeel, de beveiliging van gerechtsgebouwen en de oprichting van een gespecialiseerd havenparket. Maar de problemen blijven immens. ‘Justitie is een keten, en die hele keten moet voldoende voorzien zijn’, zegt Willocx. ‘Als het gevangenissysteem niet werkt, of de verslavingszorg, dan werkt de keten niet.’
De zaak van de ondergedoken onderzoeksrechter is in die zin tekenend. Volgens de veiligheidsdiensten kwamen de bedreigingen van Abdenor R. (28), een crimineel die eerder 6 jaar celstraf had gekregen voor aanslagen op rivaliserende drugsbaronnen. In de gevangenis ging R. gewoon door: hij kocht cipiers om, liet telefoons binnensmokkelen en onderhield contact met drugshandelaars en geweldsmakelaars.
R. had in zijn cel zes telefoons en een werkrooster van de cipiers, zodat hij wist wanneer hij ongestoord kon ‘werken’. Toen de onderzoeksrechter hem kort voor zijn verlof liet aanhouden, uitte hij dreigende taal en stuurde haar foto naar een telefoon die bij zijn ouders was verstopt. Volgens de veiligheidsdienst kon de rechter maar beter onderduiken.
Vorige week woensdag, toen in het Antwerpse Vlinderpaleis het vonnis tegen R. werd uitgesproken, bleek dat genuanceerder te liggen. R. werd schuldig bevonden aan het aansturen van een criminele organisatie vanuit de gevangenis, en veroordeeld tot 40 maanden cel. Drie cipiers en R.’s ouders, die hem hielpen, kregen voorwaardelijke straffen van 1 tot 2 jaar.
De rechtbank zag onvoldoende bewijs dat R. de onderzoeksrechter heeft bedreigd, en sprak hem hiervoor vrij. Volgens Luc De Cleir, woordvoerder van de Antwerpse rechtbank, betekent dat niet dat de rechter onterecht is ondergedoken. De veiligheidsdiensten hanteren nu eenmaal een andere toetsing dan de rechtbank, die moet oordelen of de beschuldiging ‘boven elke redelijke twijfel’ is bewezen.
Dat betekent dus niet dat er geen veiligheidsrisico was, aldus De Cleir. ‘Het is zoals een verzekering. Je verzekert je niet omdat je zeker weet dat hagelstenen morgen je dak beschadigen. Je verzekert je voor het risico.’
Blijft de vraag of de alarmkreten over een narcostaat overeind blijven. Hoogleraar Paoli vindt van niet: België is geen Mexico, Colombia of Honduras. ‘Ik begrijp dat dit met goede bedoelingen wordt gezegd, maar de reputatie van België is al niet best. Spijtig genoeg wordt die nu verder aangetast door overdreven waarschuwingen.’
Source: Volkskrant