Pelgrimage In de omgeving van Jakarta oefenen moslims hun hadj in een nagebouwd decor. De Indonesische overheid subsidieert deze voorbereidingsdagen en de pelgrimstocht, maar is dit jaar een stuk duurder uit door de brandstofprijzen.
Bezweet graait de Indonesische pelgrim Buchary Hidayatullah (73) naar kiezels. Als hij zijn evenwicht dreigt te verliezen, laat hij zich vallen op het bankje van het grindveldje, dat de vlakte van Arafat bij Mekka in Saoedie-Arabië moet voorstellen. Snel stopt zijn vrouw Zainah (59) hem een handje van haar geraapte steentjes toe. „Geen zorgen,” zegt prediker Fahrur Rozi, een dertiger. „Als we daar zijn, hoeft u niet zelf de steentjes te zoeken. Jullie krijgen allemaal een zakje kiezels om naar de zuilen te gooien.”
Hidayatullah oefent voor de hadj in Saoedi-Arabië. In mei gaat hij met een groep van veertig mensen uit de regio Banten op bedevaart naar Mekka. Ter voorbereiding doen ze een pelgrimstraining in ‘Ayo Manasik’, een terrein in het zuiden van Jakarta waarop verschillende heiligdommen uit Mekka zijn nagebouwd. Achter de klokkentoren van de stad staat een replica van de Kaäba, de kubus met daarin de heilige steen, waar pelgrims zeven keer omheen lopen.
De pelgrims in Tangerang hebben een ‘hadj plus’-pakket geboekt bij een bedevaartreisbureau. Alles wordt voor ze geregeld. Ze verblijven in een comfortabel hotel. Medewerkers van het reisbureau regelen de bagage. Ook het visum wordt zo voor de meeste deelnemers geregeld. Terwijl Hidayatullah even op adem komt, gooien de bedevaartgangers-in-spe kiezels naar drie zuilen die bij Mekka de duivel representeren. Prediker Rozi, die ook met de groep zal meereizen, dicteert de gebeden die bij dit ritueel gereciteerd kunnen worden.
Elk jaar gaan zo’n twee miljoen pelgrims uit de hele wereld in Saoedi-Arabië op bedevaart. Uit Indonesië komt de grootste groep. Saoedi-Arabië heeft per land quota ingesteld van ongeveer één pelgrim per duizend islamitische inwoners. Indonesië heeft 280 miljoen inwoners, waarvan ruim 90 procent moslim is. Dit jaar mogen 221.000 Indonesische pelgrims op hadj.
Mensen kunnen het hele jaar door de oemrah, een kleinere hadj, volbrengen in Mekka. Maar de meest bijzondere bedevaart is de jaarlijkse hadj, die volgens de islamitische kalender dit jaar in mei valt. Profeet Mohammed zou elke moslim, die daartoe in staat is, de opdracht hebben gegeven om eens in zijn of haar leven op bedevaart naar Mekka te gaan.
Om de jaarlijkse exodus in goede banen te leiden heeft de Indonesische overheid in 2025 een speciaal Ministerie voor de Hadj opgezet. De meeste mensen registreren zich hier, omdat de overheid dan niet alleen het visum regelt maar ook een groot deel van de reiskosten op zich neemt, die per pelgrim doorgaans in de duizenden euro’s loopt. De overheid organiseert naast de hadj-visa honderden vluchten en coördineert in Mekka en Medina honderden hotels, tientallen gaarkeukens en medische hulpposten.
Door de oliecrisis zijn de kosten hoog. Het nationale hadj-budget kan dit jaar oplopen tot mogelijk honderd miljoen euro, een stuk meer dan begroot. Indonesië stevent af op een enorm begrotingstekort, maar de hadj-subsidie afschaffen zou electorale zelfmoord zijn. Miljoenen mensen staan op de wachtlijst en de wachttijd ligt tussen de tien en twintig jaar. Mensen met diepere zakken kunnen via de private weg sneller een hadj-visum bemachtigen.
Allle pelgrims dragen witte kleding.
Buchary Hidayatullah (73) rust uit tijdens de hadj-repetitie.
De gebeden en bijbehorende rituelen worden munitieus geoefend.
De grootste groep bedevaartgangers in Mekka, komt uit Indonesië. De overheid biedt financiële steun.
Omdat veel pelgrims uit dorpen komen en nog nooit op reis zijn geweest, organiseert de overheid speciale voorbereidingsdagen. Het komt vaak voor dat mensen ziek worden of verdwalen. Ook wordt er gewaarschuwd voor fraude. Vorig jaar overleed een Indonesische pelgrim die via een alternatieve reisorganisatie zonder visum Mekka probeerde te bezoeken. De pelgrim moest de poging met zijn leven bekopen. De tourleider bleek een charlatan en liet zijn klant zonder water achter in de Saoedische woestijn. Ook mensen met reiservaring, zoals Hidayatullah en zijn mede-pelgrims, nemen liever geen risico en laten zich uitgebreid voorlichten.
„Het is belangrijk om je te richten op goede gedachten. Laat geen negatieve emoties toe”, instrueert prediker Rozi. „Probeer in de tijd die we niet in groepsverband doorbrengen zelf zoveel mogelijk rituelen en gebeden te doen. Maar denk eraan, het kan in Saoedi-Arabië wel vijftig graden worden. Als je niet oppast, raak je uitgeput en word je ziek. Rust op tijd en drink genoeg.”
Als de groep langs de nagebouwde Kaäba loopt, met daarin een replica van de heilige zwarte steen die profeet Mohammed aanwees als centraal heiligdom van de islam, drukt de prediker zijn pelgrims op het hart om goed te kijken bij welke poort ze het Kaäba-plein opgaan. „Onthoud de naam van de poort en de naam van je hotel”, waarschuwt hij. „En draag je identiteitskaart met een stevig koord om je nek.”
Vanaf een koffieterras kijkt Suwito (70, hij heeft zoals veel Indonesiërs één naam) toe. Hij was 39 jaar toen hij voor het eerst op hadj ging. De reis verliep niet zonder kleerscheuren. „Ik was gezegend met een goed inkomen. Ik ben dankbaar dat ik toen al mijn reis kon betalen.” Maar ter plekke had de voormalig vliegtuigingenieur iets te enthousiast gepraat over inkopen die hij wilde doen. „Ik zei tegen mijn vrouw: ik heb een dikke rol biljetten in mijn zak. Ik ga lekker veel souvenirs kopen.” Tijdens de omgang rond de Kaäba werd hij gerold. „Kun je dat geloven? Op zo’n heilige plek. Dat was een wijze les.”
Er waren meer uitdagingen. „In de reis die ik daarna deed koos ik voor een langer, minder luxe, verblijf, omdat ik veel wilde bidden. Maar op de vlakte van Arafat was ik zo gelukkig om zo dicht bij Allah te zijn, dat ik te lang zonder iets te drinken in de brandende zon zat.” Suwito werd onwel en belandde in een kliniek. De pelgrim kan er inmiddels om lachen. Hij helpt sinds zijn pensionering familie en bekenden bij hun bedevaart en werkt samen met commerciële reisbureau’s die hij vertrouwt. Als mensen de reis niet kunnen betalen, legt hij naar eigen zeggen uit eigen zak bij.
Tussenpersonen, reisbureaus en hoteleigenaren verdienen goed aan de hadj. Volgens nieuwsmedium Nikkei Asia verdient Saoedi-Arabië jaarlijks twaalf miljard dollar per jaar aan de hadj. Is het wel gepast om geld te verdienen aan zo’n heilige plaats? „Dat is de mens eigen, only natural”, verklaart de ingenieur gelaten. Voor hem blijft Mekka ondanks alle commercie eromheen heilig. „Toen ik om de Kaäba heen liep, liepen de tranen over mijn gezicht. De bedevaart is fysiek zwaar, maar die tranen heelden mij. Allah gaf mij vrede.” Hij benadrukt dat het afzien en de offers die hij bracht diepgang aan zijn geloof hebben geven.
Gebedteksten worden geoefend.
Suwito (70) werd op zijn eerste bedevaart tijdens de omgang rond de Kaäba bestolen. ‘Kun je dat geloven? Op zo’n heilige plek?’
Aan de rand van het Ayo Manasik-terrein is in een overdekte gang de sa’i nagebootst, de rituele tocht tussen de heuvels Safa en Marwa. Pelgrims lopen die route ter nagedachtenis aan Hajar, de vrouw van Ibrahim (ook bekend als Abraham) die water zocht voor haar zoon Ismaël.
Volgens de voorschriften moeten de gelovigen zeven keer drie kilometer heen en weer lopen. Hidayatullah en zijn medepelgrims bladeren in een gebedenboekje, zoekend naar het gebed dat bij het sa’i-ritueel gereciteerd dient te worden. De tekst is in het Arabisch en Indonesisch. „Als je de Arabische tekst bent vergeten of niet kunt oplezen, dan kun je het in Indonesisch doen hoor,” stelt Rozi zijn leerlingen gerust.
Na de rondleiding langs de nagebouwde heiligdommen is in een overdekt leslokaal ruimte voor vragen. Helpers leggen aan de mannen uit hoe ze hun witte doeken omslaan. Tijdens de bedevaart is iedereen gekleed in eenvoudige witte kleding, een teken van gelijkheid. Voor vrouwen voldoen bedekkende witte gewaden.
De spirituele tocht begint bij het aandoen van de kleding. Regels zijn strikt. Je moet rein zijn. „Je nagels knippen, goed wassen,” legt de prediker uit. Een helper geeft logistieke tips. Alle bedevaartklanten krijgen eenzelfde soort koffer, zodat de crew, die zich bij vertrek en aankomst op het vliegveld over hun bagage zal ontfermen, gemakkelijk alles bijeen kan houden.
Enkele vrouwen informeren naar het maximum gewicht. En mogen ze extra koffers meenemen voor souvenirs? Herawati (37), die net als Suwito één naam heeft, voelt zich gezegend dat zij en haar man in staat zijn om het hadj-plus pakket te betalen. Ze hebben acht jaar op de reis gewacht. „Ik ben zo gelukkig”, zegt ze stralend. „Door deze training ben ik in mijn hoofd al in Mekka.” Ze heeft het voornemen om in Mekka zoveel mogelijk te bidden. „De prediker heeft aangewezen welke plekken rond de Kaäba een extra spirituele lading hebben”, vertelt ze. „Ik ga precies op die plekken extra aandachtig bidden, want daar hoort Allah de gebeden goed.”
Informaticastudent Willie Hidayatullah (22) is de jongste van de groep. De familie Hidayatullah heeft zeven jaar op het visum gewacht. „We gaan met het luxe-pakket, omdat het anders nog langer zou duren. Mijn vader is al 73, wie weet hoelang het nog kan.” Vader en zoon vertellen dat de islam diep in de familie is geworteld. „Ik voel God in mijn hart”, vertelt vader Hidayatullah. „Ik ben ermee opgegroeid. Voor mij is de islam de enige en juiste weg.”
Ook schoolkinderen bezoeken het hadj-trainingskamp in Tangeran in Indonesië – om kennis te maken met de gebruiken. In het midden van het plein bevindt zich een replica van de heilige steen die profeet Mohammed aanwees als centraal heiligdom van de islam.
Hidayatullah ging voor het eerst naar Mekka toen hij zeventien was. „Ik studeerde in Koeweit. Religie en Arabisch.” Een reis naar Mekka was onderdeel van de studiebeurs. Net als Herawati wil zoon Willie in Mekka zoveel mogelijk gebeden reciteren. „Ik zie er erg naar uit.” Is hij bang dat de reis vanwege de oliecrisis en stijgende brandstofprijzen afgezegd wordt? „Dat zou ik heel erg vinden. Het is niet Indonesië, maar het zijn andere landen die oorlog voeren.”
Terwijl de hadj-groep zich naar de bus begeeft, lopen kinderen van een schoolklas uit de buurt in witte kleding rond de nagebouwde Kaäba. Juffen lopen mee. De leerlingen, tussen de vier en zes jaar oud, krijgen een rondleiding over de bedevaart. Als ze in de schaduw een slok nemen uit hun roze waterbeker, vertelt een jonge prediker over het heilige zamzam water, dat in Mekka uit de grond komt. Er zijn veel regels. „Het heilige water moet je staand drinken, je mag niet zitten.” Als een jongetje gekke sprongen maakt, wordt hij lachend terechtgewezen.
Bij de entree van het hadj-trainingspark zitten de ouders op hun kroost te wachten. Moeder Ernie (47) zit met andere ouders onder een rondboog. Om hen heen liggen geopende tassen vol koekjes en drinkflessen. Haar zoon van zeven is klaar met de les en speelt tikkertje met zijn klasgenoten. Net als de meeste andere ouders die NRC aanschiet, vindt Ernie het heel fijn dat haar zoon op deze manier kennis maakt met Mekka. Zelf zou ze graag op hadj gaan. „Duizend procent!” Maar de kosten zijn, ondanks de overheidssubsidie voor de meeste Indonesiërs erg hoog. Ze heeft zich nog niet geregistreerd. „Ik ben nu te druk met de opvoeding van mijn kinderen.”
Ze pakt haar telefoon en laat een foto van haar zoon zien. „Ik heb drie kinderen. De middelste is twaalf, maar heeft de mentale capaciteiten van een kind van vier. In het begin kon ik hem niet accepteren”, vertelt ze geëmotioneerd. „Maar door het gebed heb ik er vrede mee gekregen, al is het leven met een gehandicapte zoon erg hectisch. Nu kan ik nog niet weg. Maar als ik oud ben en er meer rust is, zou ik graag een keer naar Mekka gaan.”
Schoolkinderen bezoeken het hadj-trainingskamp, waar ze leren over de pelgrimstocht naar Mekka