Verduurzaming Donald Pols verraste dinsdag met de mededeling dat hij verantwoordelijk wordt voor de verduurzaming van Tata Steel, een van de grootste CO2-uitstoters van Nederland.
Donald Pols op archiefbeeld.
De spraakmakendste transfer van het jaar. Van vriend naar vijand. De brandweerman die pyromaan wordt. Het is slechts een bloemlezing uit de reacties die de overstap van Donald Pols van Milieudefensie naar Tata Steel de afgelopen 24 uur losmaakte op sociale media.
De directeur van de milieuorganisatie wordt per 1 juni medeverantwoordelijk voor de verduurzaming van een van de meest vervuilende bedrijven van Nederland, en gaat ook de communicatie daarover doen. Milieudefensie is „zeer teleurgesteld” over de stap en heeft per direct afscheid genomen van Pols.
Tata Steel is momenteel goed voor een CO2-uitstoot van 12 megaton per jaar. Dat is 7 procent van de jaarlijkse uitstoot in Nederland. Milieudefensie schreef vorig jaar juist 28 van de meest vervuilende bedrijven aan waarin zij worden gevraagd naar hun klimaatplannen, die de milieugroep vervolgens beoordeelde. Afgelopen jaren begon Milieudefensie al zaken tegen Shell en ING omdat ze te weinig deden om opwarming van de aarde tegen te gaan.
Ook Tata Steel ontving een brief van Milieudefensie. Het bedrijf uit IJmuiden is momenteel met de overheid in gesprek over staatssteun voor verduurzaming. Onderdeel daarvan is het sluiten van twee kooksfabrieken. Daarin worden vermalen steenkolen onder hoge temperatuur bewerkt tot kooks, waarbij giftige stoffen als benzeen en zware metalen vrijkomen. De kooks worden gebruikt om van ijzererts ruwijzer te maken. Het levert Tata Steel regelmatig miljoenenboetes op: de uitstoot leidt tot schade aan het milieu en gezondheidsrisico’s voor omwonenden met onder meer een grotere kans op longkanker en om eerder te overlijden.
Enkele jaren terug maakte een voormalig milieu-inspecteur van de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied ook al de overstap naar Tata Steel. En nu werft Tata Steel dus weer iemand die vanuit zijn eigen rol de staalfabrikant controleert. Het maakt de overstap van Pols wel pikant. Kan hij wel beleid gaan verdedigen waar hij eerder tegen ageerde? Of is het juist een slimme stap om noodzakelijke verduurzaming te laten verzorgen door iemand met een hart voor het milieu?
Anderhalf jaar deed Faiza Oulahsen erover voordat ze na lang twijfelen het definitieve besluit nam om weg te gaan bij Greenpeace. Als activiste zat ze onder meer twee maanden in een Russische cel na protesten tegen olieboringen door Gazprom en sprak ze namens Greenpeace mee aan de Klimaattafel Industrie in de aanloop naar het Klimaatakkoord. Maar toen stapte ze over naar het bedrijfsleven. Na dertien jaar was ze toe aan een nieuwe uitdaging.
Ze werd directeur duurzaamheid bij accountant KPMG Nederland. Het werd door sommigen uit de activistenwereld gezien als „het overlopen naar de andere kant”, zo vertelt ze. Maar zo simpel zit het niet.
Ze hoort weleens mensen zeggen: de politiek, dáár gebeurt het. Of: activisme dat is dé manier. „Maar dat is te simplistisch. Sociale verandering teweegbrengen is een van de lastigste dingen die er is. Het gebeurt niet op één plek. Je hebt de politiek, mensen van buitenaf en ook mensen bij bedrijven zelf nodig.” Voor elke onderneming die ze als activist wist te veranderen had Oulahsen minstens één bondgenoot van binnenuit: „een groene voorvechter met een soortgelijke agenda”.
Want vergis je niet, zegt ze, je hebt als activist een andere set gereedschap dan iemand die het beleid vormgeeft. Bij Greenpeace trapte ze naar eigen zeggen deuren in, wees ze bedrijven op hun verantwoordelijkheid „met een moralistisch vingertje” en ging weer weg. „Bij een bedrijf begint het dan pas: oké maar hoe ga je dan veranderen?” En daar zit de grote uitdaging. „Ik zie nu hoe lastig en complex de uitvoering is. En ik wil soms twee stappen vooruit, terwijl er een bedrijf er maar één zet. Maar moet je die dan helemaal niet zetten?”
Arjan Keizer werkte als duurzaamheidsmanager bij Shell en probeerde in die rol het bedrijf van binnenuit te veranderen. „Conservatieve bedrijven doen andere aannames dan progressieve ondernemingen over de gevolgen van beleid. Daar kunnen echt andere uitkomsten uit komen over de vraag of een business case waarin verduurzamingsmaatregelen worden meegenomen, uit kan. Door die aannames bij te sturen kun je verschil maken.”
Shell is een olietanker, stelt Keizer. Juist met het bevragen van het bestuur en mensen in de organisatie stimuleren anders te denken, kun je een bedrijf bewegen tot een groenere koers. „Een inkoopmanager stelt de inkoopkaders. Die heeft dan al invloed.” Bovendien hebben medewerkers intern toegang tot informatie waarover bijvoorbeeld activisten niet beschikken, zo vertelt hij. Dat is een groot verschil. „Wat wordt er beloofd en wat kan er worden gedaan? Hoe komt een business case rond? Je krijgt veel meer inzicht in besluitvorming.”
Enkele jaren geleden vertrok Keizer bij Shell, onder meer uit teleurstelling over het bedrijf dat onder druk van Amerikaanse aandeelhouders de groene koers afzwakte. Hij startte de beweging ‘Medewerkers voor onze toekomst’ waarmee hij nu mensen helpt het debat over verduurzaming aan te gaan binnen bedrijven. Keizer ziet wel een verschil tussen Shell en Tata Steel. „Zij staan echt met hun rug tegen de muur en moeten verduurzamen of sluiten.”
Mark van Baal, de oprichter van Follow This, dat op aandeelhoudersvergaderingen moties indient om klimaatbeleid van bedrijven bij te sturen, moest naar eigen zeggen wel even slikken toen-ie dinsdag het nieuws van de Milieudefensie-overstap vernam. Maar hij ziet ook kansen. „Voor veel mensen is Tata Steel de vijand. Ik zie het meer als een conservatief bedrijf dat je in beweging moet brengen. We kunnen nog niet zonder olie en gas, en evenmin zonder staal. Dus moet je de verandering zelf maar mede gaan bewerkstelligen.”
Pols heeft bij Milieudefensie zaken in beweging gekregen die niet voor mogelijk werden geacht, zegt Van Baal. „Hij begon rechtszaken tegen grote bedrijven waarvan mensen intern zeiden: dat is niet onze rol, dat gaat niet lukken. Maar het lukte wel.”
Milieudefensie startte in 2019 een klimaatzaak tegen Shell. Via de rechter probeerde de organisatie de CO2-uitstoot van het energiebedrijf (en die van zijn klanten) terug te dringen met 45 procent vóór het jaar 2030. De rechtbank in Den Haag stelde Milieudefensie in 2021 in het gelijk. Het was wereldnieuws. In hoger beroep kreeg Shell de reductieplicht echter van tafel. Het was volgens het Hof een te algemeen percentage om op te leggen aan één bedrijf. Inmiddels is Milieudefensie een nieuwe zaak gestart.
Pols neemt nu ook informatie over de positie van Milieudefensie tegenover Tata Steel mee naar het bedrijf. Dat zou gevoelig kunnen liggen als het bedrijf bijvoorbeeld een rechtszaak tegen Tata Steel voorbereidde vanwege tekortschietend verduurzamingsbeleid. Milieudefensie zegt daar niet bang voor te zijn. „Interne documenten vallen onder de geheimhoudingsplicht. Verder kent Donald vanzelfsprekend de standpunten van Milieudefensie. Maar daar zijn we heel transparant over.”
Voormalig Shell-medewerker Keizer en Oulahsen noemen de stap van Pols „verrassend maar dapper”. „Donald zit straks binnen een bedrijf en zal goed moeten kijken: wat zijn nu de knoppen waarin ik moet draaienen welke partijen van buiten, zoals duurzaamheidsorganisaties, kan ik daarbij gebruiken”, zegt Oulahsen. „Verduurzaming is een systeemverandering waar je op veel plekken mensen nodig hebt die grensverleggend en activistisch te werk gaan. Je gaat van fossiel naar duurzaam. Dat is echt heel ingewikkeld.”
Oulahsen snapt de gevoeligheid wel. Maar ze kan tegelijkertijd weinig met mensen die online roepen dat Pols nu voor „de vijand” gaat werken. „Je verandert het systeem niet alleen van de buitenkant. En hij steekt nu zijn hand op voor het vuile werk.”
En vergeet niet, zegt Keizer, dat zijn reputatie „enorm” op het spel staat. „Hij heeft ongetwijfeld eisen gesteld over de ruimte die hij krijgt om te veranderen. En zijn kinderen, de toekomstige generatie, gaan ongetwijfeld ook vragen stellen: wat heb je nou bereikt? Daar besluit je niet lichtzinnig over.”
Komende jaren moet gaan blijken of Pols de juiste stap heeft gezet, zegt Van Baal. „Of er komt echt verandering, of ze gaan met fikse ruzie uit elkaar. Andere smaken zie ik niet. En dan kunnen we ook pas oordelen over de vraag of het een verstandige overstap was.”
NRC heeft voor dit artikel Pols zelf ook benaderd voor een reactie. Hij heeft daarop niet gereageerd.