Roemenië De pro-Europese regering van Roemenië werd dinsdag weggestemd dankzij een motie van wantrouwen van sociaal-democraten en radicaal-rechts. In Brussel leidde de samenwerking tot kritiek, in Boekarest is men niet verbaasd. „Dit is de Balkan, alles is mogelijk in de politiek.”
Demonstratie op 3 mei in Boekarest, als steun voor de pro-Europese premier Ilie Bolojan. Hij werd dinsdag weggestemd.
Een onwaarschijnlijke politieke alliantie van links en radicaal-rechts brak hem op. Ruim tien maanden na zijn aantreden maakte een motie van wantrouwen dinsdag een einde aan het premierschap van Ilie Bolojan. Met Bolojan verliest Roemenië zijn pro-Europese regering. Brussel en de rest van Europa hebben er een zorg bij: krijgt uiterst rechts politieke macht in Roemenië, een cruciale partner binnen EU en NAVO? De radicaal-rechtse oppositiepartij AUR staat in peilingen op 37 procent van de stemmen.
De aanloop naar de motie van wantrouwen van 5 mei was rumoerig. Eind 2024 verklaarde het Constitutioneel Hof de eerste ronde van de presidentsverkiezingen ongeldig. De verrassende overwinning van de radicaal-rechtse en pro-Russische kandidaat Calin Georgescu werd toegeschreven aan buitenlandse – lees Russische – beïnvloeding. Zowel in Roemenië als daarbuiten leidde het besluit tot kritiek. In mei 2025 won de pro-Europese Nicusor Dan de tweede ronde van de presidentsverkiezingen van AUR-kandidaat George Simion, een bondgenoot van Georgescu. Opluchting in de EU: Roemenië was behouden.
Premier Bolojan, zelf van de gevestigde liberale partij PNL, leidde sinds juni 2025 een coalitie van vier pro-Europese partijen. Zijn grootste uitdaging was het terugdringen van het begrotingstekort (7,9 procent eind 2025) en de inflatie (9,9 procent in maart). Noodgedwongen koos hij voor drastische maatregelen: belastingverhoging, bevriezen van lonen en pensioenen in de publieke sector, bezuinigingen op overheidsuitgaven. De sociaal-democratische partij PSD, vanouds de rivaal van de PNL, zegde twee weken geleden het vertrouwen in Bolojan op, vanwege de bezuinigingen en zijn onbuigzame leiderschapsstijl.
De volgende stap van de PSD wekte verbazing en afkeuring. Samen met AUR brachten de sociaal-democraten een motie van wantrouwen tegen de premier in stelling. De motie werd dinsdag met 281 stemmen aangenomen, in het 464 zetels tellende parlement. Bolojan blijft nog 45 dagen in functie, met beperkte bevoegdheden. Nieuwe verkiezingen zijn onwaarschijnlijk, omdat de president AUR buiten de regering en Roemenië op het Europese pad wil houden. Verwacht wordt dat de bestaande coalitie het opnieuw probeert, met iemand van een andere partij of een technocraat als premier.
De Roemeense premier Ilie Bolojan tijdens een toespraak voorafgaand aan de stemming over een motie van wantrouwen tegen hem, 5 mei.
Op korte termijn lijken de gevolgen van de politieke crisis dus beperkt. Dat geldt niet voor het besluit van de Roemeense sociaal-democraten om samen te werken met radicaal-rechts, ook al was dat volgens PSD eenmalig. Door AUR niet langer uit te sluiten, draagt PSD bij aan de normalisering van uiterst rechts. De Europese socialisten steunen het besluit van de Roemeense partij, blijkt uit een bericht van PES, de Europese sociaal-democratische fractie, op X: „Sociaal-democraten staan klaar om stabiliteit en vertrouwen te herstellen, en te garanderen dat mensen voorop staan”.
De samenwerking van links met radicaal-rechts in Roemenië leidt tot kritiek van andere partijen in het Europees Parlement. Linkse kritiek op de samenwerking van christen-democraten en radicaal-rechts in het Europees Parlement is volgens hen niet langer geloofwaardig. Valérie Hayer, voorzitter van de liberale fractie Renew in het Europees Parlement, tegen de Roemeense tv: „Het is onverantwoordelijk om aan te sluiten bij diegenen die democratie, Roemenië en Europa ondermijnen”.
Sociaal-democratische Europarlementariërs verdedigen het besluit tegenover nieuwssite Politico door te zeggen dat een cordon sanitaire rond uiterst rechts bedoeld is voor Brussel, niet voor nationale politiek. Ook wijzen ze er op dat AUR in Brussel deel uitmaakt van de fractie Europese Conservatieven en Hervormers (met uit Nederland SGP en BBB), een minder radicale fractie dan Patriotten voor Europa (met de PVV). Uniek is de samenwerking niet: in Litouwen en Slowakije regeren sociaal-democraten met radicaal-rechtse partijen.
Van een koerswijziging van de PSD is geen sprake, zegt Sorin Ionita, directeur van Expert Forum, een Roemeense denktank die zich richt op openbaar bestuur en burgerschap. „Links is een lastig concept in post-communistische landen, sociaal-democratische partijen hebben een totaal andere achtergrond dan in West-Europa. De PSD is in wezen een fascistische partij, ontstaan in de jaren tachtig, in de Ceausescu-tijd. Ze was altijd al nationalistisch, populistisch, gevoelig voor complotten, tegen het Westen en tegen de Hongaarse minderheid. Ze zit dicht tegen AUR aan.”
Toch verwacht Ionita geen formele samenwerking tussen de twee partijen. „Daar hebben ze geen van beide baat bij. AUR koestert het imago van anti-systeem partij, dan kun je niet samenwerken met een gevestigde partij als PSD.” Er zijn andere opties. Sonita: „Dit is de Balkan, alles is mogelijk in de politiek. Je hoeft niet in de regering te zitten om politieke macht te hebben.”
De Britse krant The Guardian benoemde vorige week het falen van links en het succes van rechts in Midden- en Oost-Europa in een hoofdredactioneel commentaar. Roemenië staat niet alleen. In Bulgarije treedt vrijdag de regering aan van de pro-Russische premier Rumen Radev, na een monsterzege bij de verkiezingen in april. In Hongarije wordt Péter Magyar zaterdag beëdigd als nieuwe premier; hij is pro-Europees maar bepaald niet progressief. In Slovenië keert populist Janez Jansa waarschijnlijk terug als premier omdat verkiezingswinnaar Robert Golob er niet in slaagde om een regering te vormen.
Rechtse nationalisten komen aan de macht omdat linkse politiek geen antwoord heeft op maatschappelijke onderstromen in de regio, aldus The Guardian: de erfenis van het leven in de invloedssfeer van de Sovjet-Unie, de blijvende invloed van conservatief-christelijke zienswijzen, onvrede over blijvende ongelijkheid tussen Oost en West binnen de EU. De krant is somber: „Het huidige onvermogen van progressieve politiek betekent dat de oostelijke flank van de EU waarschijnlijk een broedplaats blijft voor Orbán-achtig populisme”.