Straat van Hormuz Twee dagen nadat hij afkondigde dat de Amerikaanse marine schepen door de Straat van Hormuz zou loodsen, beëindigde president Trump die operatie alweer. Een akkoord met Iran zou in de lucht hangen, en hij wil afwachten of dat er komt.
President Donald Trump spreekt journalisten bij het Witte Huis op 1 mei.
Waarom zou Donald Trump dinsdag twee ministers laten zeggen dat de Verenigde Staten voorlopig doorgaan met het begeleiden van schepen door de Straat van Hormuz, om een paar uur later op Truth Social te schrijven dat hij die operatie „met wederzijds goedvinden” wilde opschorten „voor een korte periode om te zien of een overeenkomst kan worden afgerond en getekend”? Operatie ‘Project Freedom’ heeft niet meer dan twee dagen geduurd en slechts enkele schepen zijn onder bescherming van de Amerikaanse marine door de zee-engte voor de kust van Iran geleid – er liggen zo’n vijftienhonderd schepen aan beide zijden van de Straat te wachten.
Minister van Defensie Pete Hegseth zei dinsdag dat de internationale scheepvaart „onder een Amerikaanse paraplu” vrijuit door de Straat van Hormuz kan bewegen. „De weg is vrij.” Minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio zei dat veel landen de VS om hulp hadden gevraagd bij het bevaarbaar maken van de zeestraat. „Maar we doen dit niet alleen omdat we zijn gevraagd, maar ook omdat we het enige land zijn dat dit kan doen. (…) Dit is een gunst die we de wereld verlenen.”
Volgens de dagelijkse nieuwsbrief van Lloyds List, een publicatie voor scheepvaartnieuws, waren reders en scheepseigenaren „niet overtuigd” van de effectiviteit van de Amerikaanse „bubbel”, zoals de ministers de beschermingsmaatregelen noemden. Project Freedom bood volgens hen „onvoldoende helderheid of geloofwaardige bescherming om de doorvaart te hervatten”. Als om hun woorden te onderstrepen werd een Frans containerschip dinsdag onder vuur genomen, waarbij enkele opvarenden gewond raakten.
Diezelfde avond kondigde president Trump een pauze aan van Project Freedom in afwachting van het resultaat van vredesonderhandelingen.
Minister van Defensie Pete Hegseth op een persconferentie op 5 mei in het Pentagon.
Het is niet Trumps eerste tournure sinds de VS en Israël eind februari de aanval op Iran openden. Doorgaans komen analisten en duiders snel met suggesties voor de beweegredenen van de president. Zijn het omhoogschietende olieprijzen, dalende beurskoersen, sombere peilingen over het gemoed van de Amerikaanse bevolking? Voelde hij de kwetsbaarheid van Amerikaanse veiligheidsgaranties tegenover de telkens toch weer doeltreffende Iraanse aanvallen?
Ditmaal waren de eerste reacties in Amerikaanse media vooral onzeker. Wat beweegt de president?
De druk vanuit het binnenland op Trump is groot. Peilingen tonen dat Amerikanen met de dag ontevredener zijn met de gevolgen van de oorlog: de stijgende prijzen aan de benzinepomp, van vliegtickets (gemiddeld 8 procent hoger binnen de VS sinds het begin van de oorlog) en van boodschappen. De verleiding om met een geruststellende boodschap de beurskoersen of de olieprijzen te beïnvloeden is groot. De Truths van Trump hebben onmiddellijk effect. Woensdag deed zijn pauze-bericht, en vooral de hint op een duurzamer akkoord de prijs van een vat ruwe olie met ruim 6 procent dalen naar 102 dollar. Maar het is een korte-termijnstrategie, die in het tegendeel kan verkeren als de vijandelijkheden later oplaaien.
Trump zal ook druk ervaren van buiten de VS. Hij kan zich nogal bruut opstellen tegenover landen die hij als onbelangrijk beschouwt – denk aan de strafmaatregel die hij nam toen de Duitse bondskanselier Merz opmerkte dat de VS worden „vernederd” door Iran. Maar zijn toon tegenover China is heel anders. Een en andermaal heeft de regering in Washington aan Beijing gevraagd te helpen de Straat van Hormuz – door Iran afgesloten ná de Amerikaans-Israëlische aanvallen – weer open te krijgen. China heeft dat evenmin willen doen als andere landen. Maar intussen is China heel actief betrokken bij het conflict.
Woensdag sprak de Chinese minister van Buitenlandse Zaken Wang Yi met zijn Iraanse ambtgenoot Abbas Araghchi en bond hem volgens tv-zender Al-Jazeera op het hart dat „een breed staakt-het-vuren geen uitstel kan lijden”. Ook met intermediair Pakistan onderhoudt China intensief contact over de voortgang van de onderhandelingen.
Heeft Trump een schuin oog gericht op volgende week? Donderdag en vrijdag staat voor hem een ontmoeting met de Chinese president Xi Jinping op het programma. Een eerdere afspraak zegde Trump af „wegens de oorlog”. Nog eens uitstellen, terwijl er dringende dossiers voor beide landen liggen – handel, Taiwan – lijkt geen optie. De ontmoeting van de Chinese en Iraanse ministers van Buitenlandse Zaken in Beijing onderstreept dat China een rol voor de schermen van het wereldtoneel wil spelen, in een tijd dat de VS minder voorspelbaar worden.
Dat minister Rubio tegen de pers zegt: „De oorlog is voorbij”, dat president Trump zegt dat de oorlog voorbij is als Iran zijn voorwaarden, waaronder de heropening van de Straat van Hormuz, accepteert (en dat hij anders de bombardementen „op een veel hoger niveau” hervat) zijn ook signalen aan het buitenland dat het níet aan de VS ligt als het conflict voortduurt. Die laatste mededeling van Trump verscheen woensdag, vlak nadat nieuwssite Axios berichtte dat het Witte Huis denkt vlak bij een overeenkomst met Iran te zijn op basis van een memorandum van één pagina.
De nieuwssite sprak met twee regeringsfunctionarissen en twee andere bronnen die waren ingelicht over de ontwikkelingen rond de vredesbesprekingen. Drie kwesties staan volgens hen in elk geval in het memorandum: een moratorium van Iran op het verrijken van uranium, het opheffen van de Amerikaanse sancties en het openen van de Straat van Hormuz die nu door Iran én de VS wordt geblokkeerd.
Een woordvoerder van het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken vertelde woensdag in een interview met een Iraanse nieuwsorganisatie dat de regering het Amerikaanse voorstel bestudeert. De bronnen van Axios zeiden dat ze „binnen 48 uur het Iraanse antwoord op de voorstellen” verwachtten. En dat de partijen niet eerder „zo dicht bij een overeenkomst” waren geweest. Die ontwikkeling past naadloos bij de reden die Trump gaf voor het pauzeren van Project Freedom.