De Amerikaanse president Donald Trump wil snel een deal met Iran sluiten en de oorlog het liefst zo snel mogelijk vergeten. Zo simpel is het niet, waarschuwen experts. Ook Iran moet namelijk akkoord gaan, maar dat land heeft meer tijd en een hogere pijngrens.
De berichten uit Washington van de voorbije dagen doen vermoeden dat de oorlog in Iran er binnenkort definitief op zit. Trump kondigde dinsdagavond (lokale tijd) aan dat de missie om schepen in de Straat van Hormuz te beschermen stopt. Door "vooruitgang in de gesprekken" is het zogenoemde 'Project Freedom' wat hem betreft niet meer nodig.
Minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio ging nog een stapje verder. Hij zei dat 'Operatie Epic Fury', zoals de VS de oorlog tegen Iran noemt, voorbij is. "We hebben die fase afgesloten", zei hij. Volgens Amerikaanse media ligt er woensdag bovendien een conceptovereenkomst die het definitieve einde van de vijandelijkheden moet inluiden.
Daarmee wijst alles erop dat Trump de oorlog snel wil afronden. Sinds hij eind februari besloot om samen met Israël Iran aan te vallen, is de oorlog een blok aan zijn been. Iran blijkt fors sterker dan gedacht en de Amerikaanse bevolking is massaal tegen de oorlog. Ook binnen de MAGA-beweging ontstaan scheuren als gevolg van de oorlog in Iran.
Maar de vraag is of Iran ook zo happig is om de oorlog snel te beëindigen. Volgens Midden-Oostenexpert Paul Aerts heeft Iran er baat bij dat de oorlog stopt, maar niet zonder meer. Hij denkt dat Iran nog meer uit de brand kan slepen, bijvoorbeeld op het vlak van sanctieverlichting. Dat kan het land op termijn helpen om de onvrede over de economie onder Iraniërs te sussen.
"Het komt neer op een potje armdrukken en afwachten wie de hoogste pijngrens heeft", zegt Aerts. Iran rekent er volgens hem op dat die pijngrens bij de VS lager ligt vanwege de hoge olieprijzen en de onvrede bij veel Amerikanen. Met dergelijke factoren hoeft Iran als autoritaire staat minder rekening te houden.
Mogelijk heeft Iran ook gewoonweg meer tijd nodig om een beslissing te nemen, stelt Babak Rezaeedaryakenari. Hij is universitair hoofddocent aan de Universiteit Leiden. Dat komt doordat sinds de Amerikaanse en Israëlische aanvallen het beslissingsproces moeizaam verloopt. Het regime is volgens Rezaeedaryakenari niet zozeer uiteengevallen na die aanvallen, maar het land is nog wel zoekende naar een nieuwe structuur.
"De oude hiërarchie onder de ayatollah bestaat niet meer", zegt hij. In plaats daarvan heeft de Iraanse Revolutionaire Garde (IRGC) meer macht naar zich toe getrokken. Dat proces was al jarenlang bezig, maar werd na de Amerikaans-Israëlische aanvallen versneld. Met parlementsvoorzitter Mohammad Bagher Ghalibaf heeft een oud-commandant van de garde tijdens de onderhandelingen in een sleutelrol. Ook Ahmad Vahidi, de huidige topcommandant van de garde, is een naam die steeds vaker opduikt.
Over de gezondheidstoestand van Mojtaba Khamenei heerst inmiddels veel onduidelijkheid. Hij zou door Amerikaanse aanvallen zwaargewond en mogelijk verminkt zijn. Volgens berichtgeving van The New York Times wordt hij via een aaneenschakeling van koeriers en briefjes op de hoogte gehouden van het vredesproces. Ook dat werkt vertragend.
Een einde aan de oorlog betekent voor Iran bovendien nieuwe uitdagingen. Het land hield de bevolking voor dat het de VS zo goed als verslagen heeft. Volgens Rezaeedaryakenari gaan inwoners zich afvragen waarom het land dan zo nodig een deal moet sluiten waarbij het concessies doet. Ook zouden na de oorlog nieuwe protesten kunnen uitbreken.
Een mogelijke uitweg is volgens Rezaeedaryakenari een overeenkomst waarbij de VS Iran gedeeltelijke controle over de Straat van Hormuz gunt. Iran zou dan zijn nucleaire programma voor een periode van pakweg tien jaar uitstellen. "Daarbij zouden beide partijen geen gezichtsverlies lijden", zegt hij.
Het volledig opheffen van sancties is volgens de expert complex, omdat de Europese Unie en de Verenigde Naties daarin een belangrijke rol spelen. Mogelijk kan de VS wel bevroren tegoeden van Iran weer beschikbaar maken als teken van goede wil.
Heel optimistisch over een snelle uitkomst is Rezaeedaryakenari niet. Hij ziet hoe het onderling vertrouwen tussen Iran en de VS een "absoluut dieptepunt" heeft bereikt. Iran is niet vergeten dat de VS aanviel terwijl de onderhandelingen volop liepen. Ook de vorige nucleaire deal uit 2015 liep niet goed af. Iran bleef bondgenoten in de regio steunen en drie jaar later verscheurde Trump het akkoord van zijn voorganger Barack Obama.
Of het laatste concept van de VS tot een oplossing leidt, valt te betwijfelen. Teheran bestudeerde woensdagavond het Amerikaanse voorstel nog. Een hoge functionaris zei tegen persbureau Reuters dat het land de Straat van Hormuz in elk geval nog niet zou openen.
Trump schreef op sociale media dat "de bombardementen weer zouden beginnen" als Iran niet akkoord gaat, maar hij heeft eerder gedreigd met represailles die hij niet heeft waargemaakt. Het is volgens Aerts tekenend voor de "staat van wanorde" van het Amerikaanse buitenlandse beleid. "Het is bijna niet meer te volgen", stelt hij.
In vergelijking daarmee is er volgens hem in Iran sprake van "consistentie". Dat land streeft eigenlijk al decennialang hetzelfde na, betoogt hij. "Het wil zijn staatsbelangen verdedigen en erkend worden als middelgrote mogendheid, wat het ook is. Daarmee verschilt het niet eens zoveel van de meeste andere landen."
Source: Nu.nl algemeen