Met zijn nieuwe journalistieke en activistische platform The Firewall richt onderzoeksjournalist Eric Smit (Follow the Money) zijn pijlen op big tech. Met journalistieke én juridische middelen. Bijten die twee elkaar niet? ‘Iedere onderzoeksjournalist is in wezen een activist.’
schrijft voor de Volkskrant over theater.
Big tech vormt een van de grootste bedreigingen voor onze democratie, vindt onderzoeksjournalist Eric Smit. Met zijn nieuwe journalistieke platform The Firewall wil hij het gevaar dat de techreuzen vormen in kaart brengen én vervolgens ook in actie komen tegen misstanden.
Vorige week al sleepte het platform, samen met andere experts, minister van Economische Zaken Heleen Herbert (CDA) voor de rechter om te voorkomen dat het bedrijf achter DigiD in Amerikaanse handen zou vallen. Smit: ‘Als de democratie in het geding komt, kun je niet aan de zijlijn blijven staan.’
Bijzonder aan dit nieuwe platform is de combinatie van journalistiek en activisme. Volgens Smit ondervinden grote technologiebedrijven te weinig politieke en journalistieke weerstand. Burgers worden volgens hem op allerlei manieren blootgesteld aan de verdienmodellen van big tech. ‘Onder meer de mentale gezondheid van jonge mensen en de vrije nieuwsvoorziening zijn door de invloed van die grote bedrijven ernstig in het geding. Dat ondermijnt de kern van waar een democratie om draait: mensen moeten zich op een correcte manier kunnen informeren.’
Hoog tijd dus om die invloed te begrenzen, stelt hij. ‘We hebben goede Europese regels, maar er wordt momenteel te weinig gedaan om af te dwingen dat bedrijven zich daaraan houden. Bij kranten zijn er nauwelijks aparte teams die zich volledig op big tech richten. Er was tot dusver geen enkel journalistiek platform in Europa dat dit onderwerp structureel oppakt, laat staan dat het ook juridische stappen onderneemt om deze bedrijven ter verantwoording te roepen.’
Met The Firewall wil Smit daarin verandering brengen. Het platform krijgt een onafhankelijke redactie met een eigen statuut en een hoofdredacteur. Daarnaast komt er een juridische afdeling die bepaalt of er aanleiding is om gerechtelijke stappen te zetten. ‘Die stappen kunnen ook voortkomen uit werk van andere media, zoals de Volkskrant, of uit rapporten van ngo’s.’
Smit richtte in 2009 onderzoeksplatform Follow the Money op, waarvan hij tot 2024 hoofdredacteur was en dat inmiddels vijftigduizend betalende leden heeft. Het idee is dat The Firewall, net zoals Follow the Money, gefinancierd wordt via een model met betalende leden en onafhankelijke fondsen. Op die manier kunnen zowel de journalistieke producten als de juridische kosten worden gedekt. ‘We gaan niet de duurste advocaten inhuren, maar een rechtsgang loopt in Nederland al snel in de cijfers.’ Zaterdag 16 mei wordt The Firewall officieel gelanceerd, met een grote crowdfundingactie.
Smit benadrukt dat er alleen een juridische procedure zal worden gestart als er een kans van slagen is. ‘We gaan niet procederen om het procederen. We willen resultaat boeken: gedragsverandering bij bigtechbedrijven.’
Smit denkt niet dat de uitgesproken activistische agenda van The Firewall de objectieve journalistiek zal belemmeren. ‘Ik geloof niet in de vermeende objectiviteit waar journalisten zich graag achter verschuilen. Iedereen die een misstand onderzoekt, doet dat vanuit de overtuiging dat die misstand moet worden aangepakt. Iedere onderzoeksjournalist is dus in wezen een activist.’
Hij benadrukt dat The Firewall wel gaat opereren volgens gangbare journalistieke waarden. ‘Belangrijk is dat ons werk klopt, controleerbaar en navolgbaar is, en dat we ter verantwoording kunnen worden geroepen. Daarnaast komt er een duidelijke scheiding tussen journalistiek en het juridische handelen: journalisten bepalen niet wat de juristen doen of andersom.’
De eerste actie van het platform richtte zich dus op de Amerikaanse overname van Solvinity, het bedrijf dat onder meer DigiD beheert, waarmee Nederlanders veilig toegang kunnen krijgen tot websites van overheidsinstellingen. Gevreesd wordt dat Amerikaanse autoriteiten toegang krijgen tot gevoelige informatie van Nederlandse burgers en zelfs dienstverlening kunnen stopzetten.
The Firewall heeft de minister gevraagd een aantal experts van het journalistieke platform als belanghebbenden aan te merken in de gesprekken die zij voert over de overname. Op die manier hoopten ze de overname te voorkomen. Vorige week liet de minister echter weten daar geen gehoor aan te geven. The Firewall stapt nu naar de rechter om alsnog als belanghebbende te worden aangemerkt en om de overname van Solvinity tegen te houden.
Wanneer de rechtszaak plaatsvindt, is nog onbekend, maar Smit heeft goede hoop. ‘Dit soort vraagstukken, waarin burgers zich verzetten tegen de overheid, zijn nog niet eerder voorgekomen. Het is dus zeker geen gelopen race.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant