De film, die zich afspeelt in het Boedepast van 1957, roept een tot in zijn vezels levende wereld op die je kunt proeven, ruiken en aanraken.
schrijft voor de Volkskrant over film.
Hoe verfilm je de geschiedenis? Het is een vraag die cineast László Nemes nadrukkelijk bezighoudt. De 49-jarige Hongaar is wars van verhalen waarin het verleden als een overzichtelijk geheel wordt geschetst. Zijn Holocaustmeesterwerk Son of Saul (2015) en zijn in het Boedapest van vlak voor de Eerste Wereldoorlog gesitueerde Sunset (2018) tonen de chaos van het moment zelf: de geschiedenis terwijl die zich ontvouwt, in beeld gebracht vanuit het eerstepersoonsperspectief.
Nemes’ derde film, Orphan, gebaseerd op de kindertijd van zijn vader, is een minder eigenzinnige film. In het Boedapest van 1957, een jaar nadat het Sovjetregime een volksopstand op gewelddadige wijze in de kiem smoorde, worstelt de 12-jarige Joodse Andor met de verdwijning in 1944 van zijn vader, Hirsch. Wanneer zijn moeder het aanpapt met de boertige slager Berend, die met klem benadrukt Andors echte vader te zijn, raakt de jongen volledig van de leg.
Andors zoektocht naar zijn vader en zijn gelijktijdige rasse schreden richting volwassenheid laten zich in eerste instantie kijken als behapbare coming-of-age. Iets dat neigt naar het door Nemes zo verfoeide overzicht, zelfs. Maar de uitvoering ervan is van de buitencategorie.
Ruim twee uur lang waan je je in dat stoffige, schaduwrijke, sepiakleurige Boedapest van 1957, waar de onzichtbare krachten van het regime consequent voelbaar zijn. Buren houden elkaar in de gaten; wie laat thuiskomt, ook al is de avondklok inmiddels opgeheven, geldt vanzelfsprekend als verdacht. Verraad en geweld liggen elk moment op de loer.
De camera van de gelouterde cinematograaf Mátyás Erdély, met wie Nemes ook zijn vorige films draaide, filmt Andor vaak op ooghoogte, waardoor de wereld van de volwassenen vanzelf aanvoelt als te groot. Die subjectieve beeldtaal voegt zich naar Andors belevingswereld. We gluren mee door sleutelgaten, zien volwassenen smoezelen via een raampje in de achtergrond, ontwaren een silhouet achter een gordijn. Soms dringt een gefluisterd zinnetje tot Andor door: ‘Heb je al wat gehoord?’ Een grotemensenvraag die een wereld van spanning en onzekerheid oproept – waarvan de omvang beetje bij beetje tot Andor lijkt door te dringen.
Zo wordt een tot in zijn vezels levende wereld opgeroepen, eentje die zich gevoelsmatig laat proeven, ruiken en betasten. Het is een wereld die bovendien veel meer aansluit bij dat geroemde, eerlijke eerstepersoonsperspectief dan je in eerste instantie denkt. Ook de geschiedenis in Orphan is te groot en verwarrend voor een overzichtelijke blik.
Drama
★★★★☆
Regie László Nemes
Met Bojtorján Barabas, Grégory Gadebois, Andrea Waskovics, Marcin Czarnik, Elíz Szabó
132 min., in 32 zalen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant