Verkiezingen Bij lokale verkiezingen donderdag wordt het radicaal-rechtse Reform UK van Nigel Farage mogelijk de grootste partij in Engeland. Op de paar plekken waar de partij al bestuurt, zie je: geruzie, controverse en opstappende raadsleden.
Reform-partijleider Nigel Farage tankt de auto van een verslaggever vol bij een campagnestunt rond de prijs van benzine.
De vergadering begint met een kort gebed. Eén van de raadsleden van het district Derbyshire roept de anderen op met „wijsheid, integriteit en zorg” met elkaar om te gaan. „Vervang elk gevoel van ego door een gezamenlijk doel, bedachtzaam en met de belangen van allen voorop.”
Nog geen half uur later zijn die goede voornemens vergeten in de raadszaal van Derbyshire, met houten lambrisering en vaalgroen tapijt en vooral grijzende en kalende mannen in de banken. Vlak voor vergadering begon had de fractievoorzitter van Reform UK bekendgemaakt dat de leider van de grootste oppositiepartij duizenden ponden minder toelage krijgt. Alex Dale van de Conservatieve Partij kreeg ongeveer 19.000 pond (bijna 22.000 euro) per jaar, maar daar gaat in één klap 6.000 pond van af.
Alle partijen in de oppositie zijn kwaad. „Dit is oneerlijk”, zegt de één. „Rechtstreeks uit Trumps handboek”, zegt een ander. „Kleinzielig en gemeen.” Weer een ander. Dan komt Alex Dale zelf aan het woord: „Dit is lage politiek. De oppositie aanvallen omdat je niet van kritiek houdt. Het is het begin van dictatorschap.”
Pinnig verdedigt Reform-fractievoorzitter Alan Graves het besluit. De verlaging is in lijn met enkele andere districtsraden, zegt hij. En het gaat niet om Dale persoonlijk, maar om zijn functie. „Je hebt geen toelage nodig om ons ter verantwoording te roepen.” Over zijn eigen raadsleden zegt hij: „Wij zijn geen zakkenvullers. Sommige van onze raadsleden wisten vooraf niet eens dat ze een toelage zouden krijgen.” Maar aan díe bedragen verandert niks. De verlaging voor Dale wordt aangenomen, want Reform UK heeft een absolute meerderheid in deze raad.
Zo bestuurt Reform UK in Derbyshire, een district in midden-Engeland. Het is één van de handvol districten waar Reform voor het eerst bestuurders leverde, na winst bij verkiezingen mei vorig jaar. Ook op andere plekken waar de partij van Nigel Farage bestuursverantwoordelijkheid draagt, gaat het er ruig aan toe. Samengevat: geruzie, controverse, verbroken verkiezingsbeloftes en raadsleden die opstappen.
Donderdag zijn er verkiezingen in Engeland, Schotland en Wales; voor allerlei bestuurslagen kiezen de Britten nieuwe vertegenwoordigers. Reform UK boekt waarschijnlijk overal flinke winst. In Engeland zou de partij een meerderheid kunnen krijgen in tientallen gemeenten en districten. Ondanks tot dusver discutabele prestaties op lokaal en regionaal niveau.
Ze heeft één verschil opgemerkt sinds Reform aan de macht is, zegt Trisha Barrable, inwoner van Derbyshire. De gaten in het wegdek worden sindsdien sneller gerepareerd. „Alleen kunnen ze het niet betalen om de hele weg opnieuw te asfalteren. Dus ze lappen alleen de gaten op. Een tijdelijke oplossing.” De slechte conditie van de wegen is voor veel Britten een grote ergernis en een symbool van het falen van lokale politiek. Derbyshire is één van de gebieden waar het wegdek er het slechtst aan toe is. In de heuvels slaat bij een flinke bui het stromende water de gerepareerde gaten zo weer open. „Soms zie je het water in de ene afvoer verdwijnen, om in de volgende weer naar boven te komen omdat het nergens heen kan.”
Trisha Barrable en haar man Tony laten hun hondje Lily uit in een keurig onderhouden plantsoen middenin Matlock, het stadje waar de districtsraad vergadert. Op de kleine markt verkopen marktkooplui hun waar vanuit de achterbak van hun auto’s. Verse vis, brood, traktaties voor honden. Dit was jarenlang True Blue-terrein, de Conservatieven hadden hier de macht. Maar vorig jaar won Reform de verkiezingen met een verrassend grote meerderheid.
De Barrables zouden zelf niet op Reform stemmen, maar ze zien wel de aantrekkingskracht van de radicaal-rechtse partij. „Ze hebben een simpele boodschap die aanspreekt”, zegt Tony Barrable. „Immigratie is het probleem, zeggen ze. Ah, denken mensen dan, dus daar gaan zij wat aan doen.” Immigratiebeleid wordt in Londen bepaald, gemeenten en districten gaan over zaken als het speciaal onderwijs, thuiszorg, bibliotheken en het onderhoud van de wegen.
De Schotse vlag op de sokken van Nigel Farage, gefotografeerd tijdens een persconferentie in Londen.
In Derbyshire (een gebied met ongeveer 825.000 inwoners) dreigt de sluiting van acht verzorgingstehuizen. De Conservatieven waren al bezig om die tehuizen te verkopen, maar toen dat mislukte besloot Reform dat ze dicht moeten. Zoiets beziet Trisha Barrable met argusogen. Het echtpaar heeft een dochter die speciale hulp nodig heeft. Ze is veertig jaar, maar zit mentaal gezien in haar tienerjaren. „Ze woont in een huis waar ze ondersteuning krijgt. Dat is geweldig, maar Reform heeft duidelijk weinig op met dat soort voorzieningen. Daar maak ik me zorgen over.”
Uitgaven voor dergelijke instellingen zijn mede de reden dat veel gemeenten en districten in Engeland financieel krap zitten. De kosten voor speciaal onderwijs en thuiszorg stijgen, terwijl budgetten van de landelijke regering amper meegroeien. Reform UK beloofde vorig jaar lokale belastingen gelijk te houden of zelfs te verlagen. Dat is mislukt. In elk van ‘hun’ vijf districten ging de belasting begin dit jaar omhoog, meestal met het maximaal toegestane percentage van 5 procent. In Derbyshire bleven ze daar, met 4,9 procent, symbolisch net onder.
Die verhogingen zijn een gevolg van een inschattingsfout van Reform. Het wegsnijden van overbodige uitgaven blijkt zo simpel niet. In het VK zijn de lagere overheden financieel al jarenlang uitgekleed. Reform kwam met een vergelijkbaar initiatief als het mislukte ‘Departement voor Overheidsefficiëntie’ (DOGE) van president Donald Trump en zakenman Elon Musk in de Verenigde Staten. Partijleider Nigel Farage zei in maart dat Derbyshire „geduld moest hebben en dat bezuinigingen vaak niet binnen een dag te regelen zijn”. Maar zijn landelijke DOGE-team is voor zover bekend nog steeds niet langs geweest in Derbyshire; het bezocht volgens de Britse krant The Independent hoe dan ook maar een handvol gemeenten.
Partijleider Farage komt in deze campagne vooral met voorstellen voor landelijk beleid. Zijn belangrijkste boodschap: Get Starmer Out. In de landelijke opiniepeilingen is Reform al langer dan een jaar de grootste, met ongeveer een kwart van de stemmen. Farage zet zijn partij neer als de officiële oppositie tegenover Labour en premier Keir Starmer. De Conservatieven komen deze campagne bijna niet aan bod en verliezen donderdag waarschijnlijk honderden raadszetels, die rechtstreeks naar Reform gaan.
Vooral rond immigratie zijn Farages voorstellen controversieel en vergaand. In april kwam de partij met het plan om vluchtelingen die al asiel hebben gekregen, met terugwerkende kracht alsnog uit te zetten als ze op ‘illegale’ wijze naar het VK zijn gekomen. Als ze met een bootje het Kanaal overgingen, of asiel aanvroegen nadat hun legale visum was verlopen. Dit zou om ongeveer 400.000 personen gaan; allemaal migranten die al zijn begonnen aan het opbouwen van hun leven in het VK.
Begin deze week zei Zia Yusuf, woordvoerder binnenlandse zaken van de partij, dat Reform de uitzetcentra voor migranten vooral zou neerzetten in gemeenten waar de Green Party de grootste is, omdat de Groenen „een wereld zonder grenzen” willen. Reform-gemeentes en kiesdistricten met een Reform-Lagerhuislid, zouden worden ontzien. De linkse Groenen vonden het „walgelijk”, en zeiden dat zij als ideaal een wereld zonder grenzen hebben, maar dat zoiets niet haalbaar is in de huidige internationale orde.
Nigel Farage voert vooral campagne op landelijke thema’s, zoals migratie.
De Groenen kregen zo een mooie kans zich af te zetten tegen Reform, maar alle partijen voelden zich genoodzaakt te reageren. „Geen serieuze partij en geen serieus beleid. Dit is overduidelijk ter plekke verzonnen voor een video op sociale media”, zeiden de Conservatieven. Labour noemde het „grotesk” en zei dat Farage niet geeft om verbetering van het asielsysteem. Door dit soort plannen ontstaat volgens peilbureaus een Anyone but Reform-beweging. Linkse stemmers besluiten strategisch te stemmen om te voorkomen dat Reform de grootste wordt.
Britse media proberen bloot te leggen dat Nigel Farage extreemrechts gedachtengoed omarmt. Er kwamen verhalen naar buiten over zijn racistische pestgedrag als puber op school. En, recenter, over de manier waarop Farage en Reform beïnvloed worden door extreemrechtse online influencers.
Farage bleek, een primeur van The Guardian, bij te verdienen met filmpjes voor Cameo, waar beroemdheden video’s opnemen tegen betaling. Hij verdiende bijna 375.000 pond met duizenden filmpjes, soms voor omstreden types. Farage nam video’s op voor neonazi’s en noemt een extreemrechtse bijeenkomst „het beste dat ooit gebeurd is”. En hij sprak iemand moed in terwijl duidelijk was dat diegene was veroordeeld voor geweld bij racistische rellen: „Blijf geloven in de goede dingen, blijf het goede doen.”
Farage stopte met de video’s en ontkende van de achtergrond van de verzoeken te weten. Zo vindt hij altijd wel een uitweg en lukt het hem zich te distantiëren van schadelijke kwesties. Iets vergelijkbaars geldt voor zijn financiën. Vorig jaar bleek het nieuwe huis in Farages kiesdistrict Clacton-on-Sea niet op zijn naam te staan, maar op die van zijn vriendin, waarmee ze een hogere aankoopbelasting ontweken. Niet tegen de regels, wel enkele tienduizenden ponden goedkoper.
Na donderdag krijgt Reform er een lading politici bij, met waarschijnlijk opnieuw strubbelingen en ophef, zoals bij een nieuwe partij lijkt te horen. In Derbyshire viel het tot nu toe mee met gedoe, dat is mede dankzij de ervaren fractievoorzitter Alan Graves – en de weigering om met journalisten te praten. In Staffordshire, een buurdistrict, kwamen tientallen klachten binnen over gedrag van raadsleden sinds Reform daar de macht heeft. Bij raadsvergaderingen is standaard beveiliging aanwezig. In Kent intimideerde de fractievoorzitter de rest van de fractie, bleek uit uitgelekte beelden van een online vergadering. De andere raadsleden moesten haar besluiten „gewoon accepteren”, zei ze. „You’ll have to suck it up.”
Bij de raadsvergadering in Derbyshire blijkt wel hoe snel macht went. De raadsleden van Reform zijn vooral witte mannen van middelbare leeftijd, sommigen met broches met Engelse vlaggetjes op hun borst. Ze lopen zelfverzekerd rond. Toen ze vorig jaar begonnen zag hij nog „een zekere vorm van respect en nederigheid ” bij hen, zegt Gez Kinsella van de Groene Partij, die zelf sinds 2021 in de districtsraad zit. „Dat is verdwenen. Jullie zijn veranderd dit afgelopen jaar.”
Elk jaar begin mei is er een verkiezingsronde in het Verenigd Koninkrijk, soms wat kleiner, soms groter. Dit jaar is een relatief omvangrijke ronde met verkiezingen in Wales, Schotland en Engeland. In Wales en Schotland kiezen inwoners een nieuw parlement. Elk land van het Verenigd Koninkrijk (op Engeland na) heeft een eigen parlement en regering, die gaan over zaken als onderwijs, huisvesting en gezondheidszorg. Het Lagerhuis in Londen gaat over overkoepelend, VK-breed beleid en over beleid in Engeland.
In Engeland zijn verkiezingen voor 136 gemeenten en districten, plus een handvol burgemeestersposten. In hoofdstad Londen zijn voor alle 32 stadsdelen verkiezingen. Sommige districten hebben een roulatiesysteem waarbij elk jaar de helft of een derde van de zetels wordt vervangen. Dit jaar zijn bijna 5.000 zetels te verdelen.
Algemene verwachting is dat Labour de grootste verliezen lijdt. De partij heeft iets meer dan 2.500 zetels te verdedigen en peilingen wijzen op een verlies van rond de 1.800 zetels. De Conservatieven hebben nu bijna 1.400 zetels in handen en zouden daar rond de 1.000 van verliezen. Reform UK, de Green Party en de Liberaal-Democraten boeken waarschijnlijk de grootste winsten.