Frank Heinen is schrijver en columnist voor de Volkskrant.
Rond de tijd dat de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving vorige herfst constateerde dat we in een hypernerveuze samenleving leven die dringend behoefte heeft aan ‘lege tijd’, begon ik met mijn vader een podcast, Boeken voor lezers. Want: iedereen doet het en ik heb microfoons en hij een geheugen als Borges’ Babylonische bibliotheek, dus zodoende.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Het is maar een hobby, maar wie eenmaal de grafieken heeft ontdekt die het exacte aantal luisteraars (per uur!) bijhouden, wordt vanzelf hebberig. Althans: ik wel. Dus maken we elke opname een vrolijke foto voor de socials, en dus overweeg ik nu óók een Instagram-account. Ondanks alle redenen om je er verre van te houden. Ondanks dat het maar een hobby is. Als dat lijntje maar omhooggaat.
Ach, uiteindelijk zwicht iedereen. De een voor Tata Steel, de ander voor Meta.
In de krant van woensdag: een reportage vanaf het Vrijhaven Festival, waar mensen die streven naar een technologiekritische samenleving bijeenkwamen. In het artikel een opvallende zin, volgend op uiteenlopende voorbeelden van tegenbewegingen tegen technologie, social media en smartphones: ‘Ondanks de groeiende weerstand verandert er in de praktijk nog weinig.’
Zelfde krant, paar deuren verderop: opiniestuk van onderzoeker Alexander Smit, vol interessante nuances. De smartphone is geen ‘losstaand object’, maar een ‘knooppunt van marktlogica, opvoeding, onderwijs, sociale status, mentale gezondheid, peer-cultuur, algoritmische sturing en publieke regulering’. Kortom: de smartphone is slechts een prisma waardoor je al bestaande problemen duidelijker waarneemt. Ik ben het niet die in de poep is gaan staan, maar mijn schoen.
Mensen die veel van technologie weten, benadrukken graag de baten van smartphonegebruik en sociale media. En die zijn er, tuurlijk. Zo’n ding kan ontzettend leuk zijn – dat deelt-ie met andere verslavende producten. Mij doen die argumenten altijd denken aan een opmerking van Herman Finkers, die las dat er in één sinaasappel evenveel vitamines zaten als in zestig zakken patat. ‘Dus: in ééééén sinaasappel evenveel vitamines als in zés-tíg zakken patat. Ik heb dat eens nagerekend en het bleek dat ik veel te weinig patat at.’
Het meest verwondert me hoe de algehele smartphoneafhankelijkheid wordt benaderd als opvoedkundige kwestie. Kinderen zonder telefoon (vijf van hen stonden zaterdag in Volkskrant Magazine) hebben vaak wel ouders, en hun argument is vaak dat hun kroost nog wel even zonder kan. Het argument van ouders die hun kinderen wel een smartphone geven, is dat ze er maar beter vast aan kunnen wennen.
Ooit gebeurt het, je houdt het niet tegen – als pragmatisme vermomde indolentie. Met diezelfde passieve consumentenlogica is ooit het beheer van onze digitale overheidsdiensten geprivatiseerd, en nu dat beheer in Amerikaanse handen komt, zijn er rechtszaken nodig om Trumps tengels uit onze DigiD te houden.
Wanneer ooit onze patiëntendossiers op straat liggen, zal het aantal burn-outs in deze hypernerveuze tijden ons vermoedelijk toch nog verbijsteren. En er zullen nóg meer ontspannings-apps komen, en smartphonevrije scholen en vrijhavens en stiltecentra waar je met een QR-code naar binnen kunt, en de weerstand zal nóg meer groeien en de telefoon zal onoverwinnelijk blijken.
Miniem voordeel: al die hypernerveuze types kunnen dan wel mooi door onze Instagram scrollen én tegelijk onze podcast beluisteren, want: lege tijd moet worden gevuld, en vroeg of laat zwicht iedereen.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.