Nooit had filmkenner Kevin Toma een favoriete film, tot hij verliefd werd op het Argentijnse mysterie Trenque Lauquen (2022). Hij ontdekte het vier uur durende meesterwerk online, speurend naar (bijna) vergeten parels. In Nederland was de film nog nauwelijks te zien, maar daarin komt nu verandering.
schrijft voor de Volkskrant over film, met speciale aandacht voor filmmuziek en horror.
Hoeveel levens heeft een film, en waar vindt hij zijn publiek? Een jaar geleden speurde ik, zoals zo vaak, op het internet naar blu-rayuitgaven van interessante films. Bij een Spaanse onlinespeciaalzaak ontdekte ik een Argentijns, 260 minuten durend tweeluik waarvan ik nog nooit had gehoord, over de verdwijning van dertiger Laura.
De hoes beloofde een buitengewone filmervaring, een ‘verbluffend epos’, ‘een van de meest geprezen producties van het decennium’. En toch was hij tot nu toe aan mijn aandacht ontglipt. Ik bestelde het schijfje, zag de film en werd op slag verliefd. Maar dan ook echt.
Voorheen viel ik stil wanneer iemand naar mijn favoriete film vroeg. Tegenwoordig heb ik mijn antwoord klaar: natuurlijk, dat is Laura Citarella’s Trenque Lauquen (2022). Wekelijks verschijnt wereldwijd een schat aan blu-rays met klassieke en recente filmparels, en op die manier heb ik al veel fraais in huis gehaald dat ik anders mogelijk nooit zou hebben gezien. Maar Trenque Lauquen slaat alles. Het is de beste, fijnste en meest complete film die ik ken.
Trenque Lauquen beleefde in 2022 zijn première op het filmfestival van Venetië en is vanaf dit weekend enkele malen te zien in filmtheaters in Nederland. Centraal staat botanist Laura, een vrouw die al meteen in de openingsscènes in rook lijkt te zijn opgelost. Ze is niet teruggekomen van haar tijdelijke werk in Trenque Lauquen, een stad in de provincie van Buenos Aires. Ze heeft haar hotelkamer net zo achteloos achtergelaten als haar geliefde Rafa en is met de auto van vriend Ezequiel naar een afgelegen tankstation gereden.
Ter plekke treffen Ezequiel en Rafa slechts de auto aan. Wat is er gebeurd? Wat staat er op het briefje dat Ezequiel onder de ruitenwissers vindt, en waarom verstopt hij het voor Rafa?
Trenque Lauquen valt op te vatten als een grandioze, nauwelijks te classificeren ode aan het mysterie, of anders wel een lofzang op de nieuwsgierigheid die raadsels bij ons oproepen. Het is alsof Laura, een fantastische rol van actrice en coscenarist Laura Paredes, schuilgaat in een labyrint van driedubbele bodems en verhalen in verhalen.
Wat begint als een tragikomisch detectiveverhaal, verandert haast onmerkbaar in een quasiromantisch drama, om al net zo vanzelfsprekend het karakter te krijgen van een metafysische roadmovie.
Het Argentijnse platteland oogt afwisselend aards en magisch in Trenque Lauquen, zeker in het tweede deel van de film, waar alle eerdere gebeurtenissen in een nieuw perspectief worden geplaatst en avontuur geleidelijk plaatsmaakt voor verstilling. En dan heeft de film ook nog fantasytrekjes én de allerbeste gebakken-ei-scène ooit.
Laat me daar later op terugkomen, op die perfect gebakken eieren.
Schrijver en regisseur Laura Citarella vertelde in interviews dat ze de toeschouwer dezelfde sensatie wilde bezorgen als bij het lezen van een dik, spannend boek: de totale onderdompeling in een wereld, die per hoofdstuk aan reliëf wint, waardoor je alsmaar verder wilt lezen, speuren en (ver)dwalen.
Trenque Lauquen voelt voor mij inderdaad als een alle kanten opwaaiende roman, en dan eentje die ik liefst meteen wil herlezen. Ik word intens blij als ik aan de fantastische muziek denk of aan bepaalde fragmenten – het moment dat Ezequiel het briefje vindt, het shot van een hoogzwangere vrouw, dobberend in de zee – of als ik de film in mijn dvd-kast zie staan. Het lijkt me verschrikkelijk als ik hem alleen maar online zou kunnen kijken, overgeleverd aan de fratsen van een streamingsdienst. Wat zou ik in dat geval moeten doen als niet alleen Laura, maar de film zelf spoorloos raakte?
Inmiddels bezit ik twee blu-rayuitgaven van Trenque Lauquen, die van Radiance en die van The Cinema Guild: fijnproeverlabels die ook in het huidige streamingtijdperk kunnen overleven dankzij de verzamelgekte van cinefielen zoals ik. Het bleef het trouwens niet bij blu-rays. Bij gebrek aan officiële filmmerchandise draag ik afwisselend een trui, vest en een T-shirt met het wapenschild of de naam van de stad erop.
Je moet toch wat, als je verliefd bent.
Dat Trenque Lauquen nu in meerdere filmtheaters gaat draaien, tja, ook dat komt min of meer door mijn obsessie. De film is in Nederland slechts sporadisch vertoond, op festivals zoals het International Film Festival Rotterdam. Het Tilburgse filmtheater Cinecitta liet voor de screening op het 013 International Filmfestival Nederlandse ondertitels maken. Die marathonvoorstelling, vorig jaar oktober, werd zo’n succes dat ik enkele filmprogrammeurs begon te bestoken met de vraag of ze Trenque Lauquen niet ook in hún theater een kans wilden geven. Dat wilden ze, en nu is het zover, met vertoningen van Maastricht tot Groningen.
Een eenmalige gebeurtenis. Hopelijk komen er veel bezoekers op af. En hopelijk slaat de vonk van Trenque Lauquen ook op hen over – mail me vooral als u bent geweest – ondanks de lengte van de film, ondanks zijn voortdurend muterende karakter, ondanks de vele vragen die onbeantwoord blijven. En vooral: ondanks het volstrekt onconventionele gebrek aan conflict in de plot. Want is het wel zo erg dat Laura weg is?
Laura Citarella en Laura Paredes horen bij El Pampero Cine, het roemruchte Argentijnse collectief dat zich niet laat knechten door filmregels en genrewetten (hun spionagefilm La flor duurt liefst 14 uur).
Tijdens het zes jaar omvattende, door de pandemie en Citarella’s zwangerschap onderbroken productieproces van Trenque Lauquen sleutelden de twee Laura’s constant aan het scenario en de structuur, maar één ding stond vast. Trenque Lauquen moest draaien om een vermissing waarbij gevaar of geweld geen enkele rol speelt.
Zo’n gevaarloze verdwijning is een statement op zich, alleen al binnen de context van de Argentijnse dictatoriale geschiedenis en de vele politieke verdwijningen, maar ook in relatie tot het extreem hoge femicidecijfer van het huidige Argentinië. En wat te denken van al die films en series waarin vrouwen vermist raken of worden vermoord? De hoofdpersoon van Trenque Lauquen zou niet de eerste fictieve Laura zijn die iets gruwelijks overkomt, na Otto Premingers film noir Laura (1944) en David Lynch’ serie Twin Peaks (1990-2017), klassiekers die subtiel nagalmen in Trenque Lauquen.
Maar de film wil een andere kant op, ver weg van het geweld. Daarom laten Citarella en Paredes al snel doorschemeren dat hun Laura helemaal niet gevonden wil worden. Dat ze het recht heeft opgeëist om te gaan waar ze wil; het recht om verloren te gaan, wellicht. Adiós, adiós, Me voy, me voy.
Tegelijkertijd is Laura extreem aanwezig in de film, dankzij de vele, uitgesponnen flashbacks waarin ze haar persoonlijke fascinaties najaagt. Een zeldzame plantensoort. Liefdesbrieven, verstopt tussen de dichtgeplakte bladzijden van bibliotheekboeken. Een vermiste lerares die wellicht als een voorbeeld voor Laura functioneert. En dan is er ook nog de amfibische creatuur die zich schijnt te verschansen in het centraal gelegen meer van de stad.
Met al die onderling vervlochten speurtochten schept de film een volmaakt evenwicht tussen Laura’s verdwijning enerzijds en het spelplezier van het puzzelen anderzijds. En dat op een volkomen ontspannen tempo, tot in de allergewoonste scènes aan toe.
Er is zoveel prachtigs aan Trenque Lauquen dat zich nauwelijks laat verwoorden, zoveel nuances die zich niet naar tekst laten vertalen, maar misschien is dit de voornaamste reden waarom ik zo van de film hou: de totale, onverstoorbare rust waarmee hij het hart van zijn raadsels bereikt.
Neem de eerder genoemde scène met de gebakken eieren, in feite een flashback in een flashback. Ezequiel herinnert zich een afspraak met Laura in een café, om bij een biertje het geheim te ontrafelen van de in bibliotheekboeken verstopte liefdesbrieven. Een fundamenteel inzicht rondom de identiteit van de brievenschrijvers kreeg Ezequiel vlak daarvóór, terwijl hij thuis eieren stond te bakken.
Met geconcentreerde close-ups toont de film hoe dat ging. De ontvlammende gaspit. Het blokje boter dat Ezequiel met zijn hand laat rondgaan in de pan. Hij likt zijn vingers schoon – wat een prachtig detail! – breekt eerst één ei en dan toch nog een tweede, strooit zout en paprikapoeder op de dooiers, wacht geduldig tot ze gaar zijn. ‘En toen kreeg ik een openbaring’, zegt Ezequiel in het café tegen Laura. ‘Een intuïtie.’
Wat die openbaring behelst, zal ik niet uitleggen; waar het me om gaat is dat de film liefst twee minuten uittrekt voor dit moment, zich erin verliest, er een bijna op zichzelf staand spektakel van maakt. En ook een soort rekensom. Om tot een cruciaal besef te komen, moet je minstens twee eieren bakken.
Dankzij zulke scènes ben ik verslingerd geraakt aan de film. Ze maken dat de wereld van Trenque Lauquen zeer nabij en stoffelijk voelt, hoeveel enigma’s er ook uit de hoge hoed worden getoverd. Dat concrete komt ook doordat Laura Citarella vrijwel uitsluitend op bestaande locaties heeft gefilmd, van het gemeentehuis en busstation van Trenque Lauquen tot de bar waar Laura en Ezequiel afspreken.
‘Mijn films vinden altijd hun oorsprong in de omgeving’, zei Citarella tegen filmwebsite Reverse Shot. ‘En het zijn niet alleen de plekken waar ik graag film, maar ook de plekken die me dwingen na te denken, over het uiterlijk van de stad, waar de zon opkomt en ondergaat, hoe het er op een kaart uitziet, hoe de geografie in elkaar zit.’
Blijkbaar was Citarella na Trenque Lauquen nog niet klaar met de filmische verkenning van de stad en haar inwoners. In een drietal kortfilms bleef ze terugkeren naar de plek: zo maakte ze in 2024 voor modemerk Miu Miu El affaire Miu Miu, dat zich ook in Trenque Lauquen afspeelt, dit keer over de verdwijning van een fotomodel.
Trouwens, Laura Citarella’s debuut Ostende (2011) ging over dezelfde, toen al mateloos nieuwsgierige Laura. Het geeft me de hoop dat Citarella uiteindelijk met een derde lange film rond haar heldin zal komen, waar ze ook mag zijn. Tot die tijd blijf ik Trenque Lauquen herkijken, draag ik mijn truien, vesten en shirts en luister ik volop naar LU11, het lokale radiostation dat een hoofdrol speelt in de film.
Anders dan Laura wil ik nooit meer weg uit het Trenque-verse.
Trenque Lauquen is te zien in Forum (Groningen), Kino (Rotterdam), Natlab (Eindhoven), Focus (Arnhem) en Lumière (Maastricht). Kevin Toma zal de film in alle theaters inleiden, Focus uitgezonderd.
Mijn filmcollectie is mijn toevluchtsoord in een vluchtig filmklimaat. Het aanbod in de Nederlandse filmtheaters is al jaren extreem overvloedig. Wekelijks verschijnen grofweg zo’n acht tot tien films, deze week zelfs veertien. Op de grote releases na zijn de meeste van die films alweer verdwenen voor je ze allemaal kunt kijken.
Een deel krijgt een tweede leven online, maar je weet nooit hoe lang ze op streamingsdiensten als Netflix, Amazon Prime of het veel interessantere Mubi blijven staan. En dan zijn er ook nog prachtfilms, zoals Trenque Lauquen, die om uiteenlopende redenen enkel op festivals draaien en die nooit de Nederlandse bioscopen of streamingplatforms bereiken.
Tastbare filmdragers bieden soelaas. Al liggen de hoogtijdagen van VHS en dvd in het verleden, nog altijd zijn er wereldwijd bedrijven die zich specialiseren in de fysieke publicatie van films. Kwaliteitslabels zoals Criterion, Arrow en Radiance brengen klassieke en recente, iconische dan wel vergeten of obscure producties gestaag uit op blu-ray en 4K-blu-rayschijfjes met een veel hogere resolutie dan dvd. Ook een vloedgolf aan releases, de ene nog begerenswaardiger dan de andere.
Ik kan niet stoppen met het zoeken en vergaren van zulke filmuitgaven, een verzamelwoede die ook wordt aangewakkerd door de beperkte oplage van veel edities. Mijn filmcollectie is uitgegroeid tot een zevenduizendkoppig monster dat in dertig jaar tijd meermaals van huid is gewisseld: films die ik eerst op dvd had maakten plaats voor blu-rays, blu-rays voor 4K’s.
Misschien doe ik dit ook om films tegen verdwijning te beschermen. Maar wat als in de toekomst geen blu-rayspelers meer worden verkocht, en ook mijn reservespeler het begeeft?
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant