Sinds het gebruik van rattengif aan banden is gelegd, zijn andere manieren van bestrijding in opmars. Zo ook ‘fretteren’, ratten vangen met fretten. Rotterdam wil de methode binnenkort structureel inzetten, en ook in Amsterdam wordt het idee geopperd.
‘Kees, let op!’ Kees, een Jack Russell met veiligheidsvest, staat in het kippenhok. Ze spitst haar oren, staart hoog, klaar voor actie. In de sloot achter het kippenhok heeft Ron Jonker (57) een gangenstelsel gevonden, gegraven door ratten. Jonker haalt twee kleine fretten uit een houten kistje en zet ze neer bij het hol. Even snuffelen, en dan verdwijnen ze onder de grond.
Alle andere uitgangen van het rattenhol heeft Jonker met zijn helper Marko Nieland (22), een vriend van de schietclub, afgezet met ijzeren kooien. De fretten jagen de ratten naar boven, legt Jonker uit, en drijven ze naar een van de vallen of richting kippenhok, waar Kees ze te grazen neemt.
‘’s Nachts zie ik de ratten rondspringen in het kippenhok’, zegt Mark Dijk (39) uit het Drentse Nieuw-Roden. Hij heeft Jonker ingehuurd om af te rekenen met het ongedierte. Alles had hij al geprobeerd, vallen met pindakaas en ander aas, maar zonder resultaat. ‘Die beesten zijn hartstikke slim.’
Een kippenhok is vaak de oorzaak van een rattenplaag, zegt Jonker. ‘Kijk, mensen hebben een romantisch beeld van kippen, eitjes uit de tuin en zo, maar kippen zijn net varkens.’ Hij wijst op het voer dat in het hok blijft liggen: ‘Een rattenprobleem is niet de schuld van de ratten, alles begint bij preventie.’
De overlast door plaagdieren neemt toe, vooral in steden. In de eerste zeven weken van dit jaar heeft de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) 22 horecazaken gesloten vanwege plaagdieroverlast, tegenover zeven in diezelfde periode vorig jaar. Bijna de helft van die sluitingen waren in Amsterdam.
‘Fretteren’, zoals het jagen op ratten met fretten heet, is in opmars sinds in 2023 het gebruik van rattenvergif aan banden is gelegd. Vergif is enkel nog in uitzonderlijke omstandigheden toegestaan voor professionals, vanwege de schadelijke gevolgen voor het milieu en voor andere dieren die het vergif via ratten binnenkrijgen.
Jonker, die twee dagen per week op ratten jaagt, is ook taxidermist. In zijn atelier zag hij de ene na de andere vergiftigde uil binnenkomen. Zo ontstond zijn interesse voor alternatieve rattenbestrijding. In eerste instantie schoot hij ratten af, ‘de mooiste dood voor die dieren’, sinds vorig jaar werkt hij als fretteur.
De zes fretten doorzoeken de achtertuin in Nieuw-Roden, langs het kippenhok, onder de trampoline tot aan de zandbak: geen rat te bespeuren. Na anderhalf uur houdt Jonker het voor gezien. Een teleurstelling, maar daar houdt de fretteur rekening mee in zijn vraagprijs. Als hij niets vangt, rekent hij 95 euro, anders 165 euro. Voor elke rat boven de vijf exemplaren rekent hij 5 euro extra.
In Rotterdam, dat vorig jaar op verzoek van de gemeenteraad een proef met fretten uitvoerde, hebben de jagers meer succes. De resultaten waren zo goed dat de stad structureel fretten wil gaan inzetten; de gemeenteraad schaarde zich daartoe achter een motie getiteld ‘Laten we Freddy aannemen!’ In navolging van Rotterdam wil JA21 ook in Amsterdam fretten inzetten, zei fractievoorzitter Sytze Rijpkema vorige maand.
Waar Rotterdam nog wel over valt, is het doden van de gevangen ratten. Jonker schiet ze meteen dood met een luchtdrukpistool, de meest humane manier volgens de fretteur. In Rotterdam voert ze de rattenvanger de dieren aan zijn honden, die ze doodbijten. Hoewel veel ratten daarbij binnen enkele seconden sterven, is dat bij grote ratten niet altijd het geval. ‘Geen prettig gezicht’, stelt de gemeente, die nog naar een ‘meer diervriendelijke methode van afdoden’ zoekt.
‘Als een fret onder de grond een rat vangt, is die ook niet per se meteen dood’, zegt Eline de Vries-Maarse, woordvoerder van de Dierenbescherming, die tegen fretteren is. ‘Je moet eerst kijken waar het probleem vandaan komt en dat oplossen. Als je dat niet doet, is ratten doden dweilen met de kraan open. Wil je toch iets doen aan de overlast, neem dan een professional in de arm, die werkt met de focus op preventie.’
In Nieuw-Roden heeft Jonker alles opgeruimd, op naar de volgende locatie: een schapenboer in Doezum, een dorpje zo’n 20 kilometer verderop. Aangekomen op de boerderij wordt Jonker door de boer mee naar achteren genomen. Daar, wijst die, heeft hij een paar dagen geleden een dood lammetje gevonden. Toen hij even later terugkwam, was het kadaver tot zijn verbazing een paar meter verplaatst, richting de schuur. Ratten, denkt de boer. Zou kunnen, zegt Jonker, ‘maar dan wel een serieus nest’.
In de schuur, in de weide, in strobalen, zelfs in de spouwen van de stalmuur. De fretten snuffelen overal, duiken in het ene hol na het andere, maar vergeefs; geen ratten.
Op een gegeven moment heeft Jack Russell Kees er genoeg van. Als een gek gaat de hond achter de schapen aan, die in blinde paniek over de weide rennen. Een paar schapen vliegen de omheining in. ‘Rothond!’, schreeuwt de schapenboer, terwijl hij achter de hond aan rent. Ook Jonker sjokt erachteraan, de fret in zijn rechterhand slingert van links naar rechts. Er worden vandaag geen ratten meer gevangen.
‘Het is de eerste keer dat ik dit meemaak’, zegt Jonker. Helper Nieland knikt: ‘Vorige week hebben we er nog tientallen gevangen.’ Jonker sluit de fretten weer op in de houten kistjes, die samen met Kees in de laadruimte van zijn witte bestelbusje verdwijnen. De rattenvangers drinken nog een kop koffie met de boer, schudden handen, en vertrekken weer naar huis.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant