DEN HAAG - Waarom zoomt een camera ineens in op een deur? Waarom zien we steeds spiegels terugkomen? Waarom ligt er precies dát boek op tafel? Volgens de schrijfster Lidewijde Paris is in films vrijwel niets toeval. Sinds 2018 leert ze bezoekers van Filmhuis Den Haag daarom anders kijken naar films. Wat begon als een experiment leidt tot een populaire maandelijks filmprogramma én nu ook een boek: 'Hoe Lees Ik Een Film?'.
Het idee ontstaat als het Haagse filmhuis haar vraagt een programma te bedenken waarin literatuur en film samenkomen. Ze heeft echter nadrukkelijk één voorwaarde: geen boekverfilmingen. 'Dan krijg je altijd de discussie of het boek beter is dan de film', zegt Paris. 'Maar een boek is een eigen medium en een film ook. Je moet die op hun eigen benen laten staan.'
Paris bedenkt daarop een andere aanpak: kijken naar films alsof het boeken zijn. Dus niet alleen volgen wat er gebeurt, maar letten op structuur, symboliek, metaforen en terugkerende elementen. 'Waar let je op in een boek als je het echt wil begrijpen? Nou, dat kun je ook bij films doen.'
Opvallend genoeg komt Paris helemaal niet uit de filmwereld. Ze werkt jarenlang als uitgever en houdt zich vooral bezig met literatuur. 'Ik wist de ballen van films', zegt ze lachend. 'Ik ging gewoon naar de film als ik daar zin in had.'
Toch merkt ze al snel dat films net zo gelaagd kunnen zijn als boeken. 'Voordat je een camera aanzet, is overal over nagedacht', zegt ze. 'Over het licht, het decor, de kleding, waar de camera staat. Waarom zoomt een camera in? Alles wat aandacht krijgt, groeit. Alles wat groeit, krijgt betekenis.'
Als voorbeeld noemt ze een scène uit de film 'Sorry, Baby' waarin de camera minutenlang gericht blijft op de voordeur van een huis. Pas later blijkt dat achter die deur een verkrachting plaatsvindt. 'De camera heeft ervoor gekozen daar niet bij te zijn', zegt Paris. 'Dan is mijn vraag: waarom is besloten dat we dat niet zien?'
Een belangrijk onderdeel van de avonden in het Filmhuis is het gesprek met de zaal. Paris wil nadrukkelijk geen college geven waarbij bezoekers alleen luisteren.
'Ik wil dat mensen meedoen. Als je alleen vraagt: wat vond je ervan? Dan houdt het snel op. Maar als ik zeg: let eens op die bal die steeds terugkomt in beeld, dan ga je automatisch anders kijken.'
Volgens haar ziet iedereen uiteindelijk een andere film. 'Iedereen heeft andere ervaringen en emoties. Dus iedereen kijkt anders.'
Dat levert soms verrassende gesprekken op. Bezoekers wijzen elkaar op details die anderen compleet hebben gemist. 'Een gemeenschap ziet samen meer', legt Paris uit. 'Iemand anders heeft nét dat ene detail gezien waardoor bij jou ineens een lampje gaat branden.'
Voor haar analyses gaat Paris ver. Films worden stilgezet, teruggespoeld en soms beeld voor beeld bekeken. Ze maakt screenshots van kleine details die nauwelijks zichtbaar zijn.
'In Notting Hill worden roddelkranten gelezen. Toen dacht ik: staat daar nou echt iets of is het gewoon opvultekst? Dus ik heb het stilgezet en vergroot. En ja hoor: er stonden echte artikelen in. Met informatie waardoor je bepaalde details in de film beter begrijpt.'
Tijdens het kijken maakt ze constant aantekeningen. 'Dan zet ik bijvoorbeeld een S voor symboliek of een M voor metafoor. En soms denk ik: hier gebeurt iets, maar ik weet nog niet wat.'
Soms vallen puzzelstukjes pas veel later op hun plek. Bijvoorbeeld tijdens het afwassen of fietsen. 'Dan denk ik ineens: ja, natuurlijk, zó zit het.'
In haar boek bespreekt Paris talloze voorbeelden van films vol verborgen signalen. Zo analyseert ze uitgebreid de film 'Past Lives', waarin volgens haar overal verwijzingen naar cycli en herhaling zitten.
'Die film begint met twee keer twaalf jaar tijdsprongen. Dat is eigenlijk de klok rond.' Ook een draaimolen, cirkels in een tapijt en regendruppels in plassen verwijzen volgens haar naar datzelfde cyclische idee.
Een ander terugkerend motief waar Paris dol op is: spiegels. In 'All Of Us Strangers' ziet ze spiegels als een manier om reflectie, herinneringen en een andere werkelijkheid zichtbaar te maken. 'Een spiegel is letterlijk bespiegeling', vertelt ze. 'Maar het kan ook betekenen dat je een andere wereld binnengaat.'
Toch benadrukt Paris dat films niet altijd volledig verklaard hoeven te worden. 'Je hoeft niet alles te begrijpen. Soms roept een film gewoon gevoelens of ideeën op. Dat is ook genoeg.'
Wat haar betreft gaat het vooral om aandachtiger kijken. 'De eerste keer dat je een film ziet, ben je vooral bezig het verhaal te volgen. Maar als je beter gaat kijken, ontdek je hoeveel lagen eronder zitten.'
Het filmprogramma 'Hoe Lees Ik Een Film?' begon ooit in een kleine zaal in Den Haag, maar is inmiddels uitgegroeid naar meerdere steden. Naast Den Haag organiseert Paris haar filmavonden nu ook in Amsterdam, Groningen, Leeuwarden en Tilburg.
Op 24 mei is Paris terug in Filmhuis Den Haag voor een speciale editie rond haar nieuwe boek 'Hoe Lees Ik Een Film?'. Daar bespreekt ze de film Solomamma en signeert ze na afloop boeken.
Source: Omroep West Den Haag