DEN HAAG - 'Zijn werk wordt geroemd om de uitzonderlijke precisie en schoonheid, maar vooral om zijn aandacht voor de mens achter de patiënt.' Dat werd eind april gezegd toen Hagenaar Axel Franken een lintje kreeg opgespeld. Hij maakt oogprotheses, een zeldzaam ambacht. In Nederland zijn er maar drie andere bedrijven die dit doen.
'Mensen komen hier 's ochtends binnen en aan het einde van de middag gaan ze met de prothese weer naar huis', zegt Franken in de voorkamer van een voormalig winkelpand aan de Haagse Laan van Meerdervoort. Op de vloer ligt een groot rond tapijt, je zou er een iris in kunnen zien. Midden op dat tapijt staat een mooie zwartlederen stoel.
'Mijn grootvader had een tandtechnisch bedrijf waar kunstgebitten werden gemaakt', zegt Franken. 'Maar na de oorlog kwamen de ziekenfondsen die dat in eigen beheer gingen doen. Mijn opa specialiseerde zich toen in andere protheses. Handen, neuzen en ook ogen. Hij is bij de ogen gebleven.'
De oom van Franken nam de zaak over en nu doet Franken het zelf. Hij is dus de derde generatie in het bedrijf. Het laboratorium bestaat uit vier ruimtes die achter elkaar liggen.
De voorkamer om te passen, daarachter een spreekkamer met een stellingkast waarin allerlei historische attributen staan. Een kantoorruimte en dan kom je in het laboratorium met werkruimtes.
'We passen met de pasmodellen die in de voorkamer staan. Iedere oogkas is weer anders dus het is heel individueel.' Het pasmodel wordt met stukjes was helemaal op maat gemaakt. Ondertussen wordt de iris met de hand geverfd en op maat geslepen.
Van dit model wordt een gipsafdruk gemaakt. Met een kunststof emulsie wordt vervolgens 'het oogwit' gemaakt die in de afdruk wordt geperst. 'Het wordt een soort kauwgum', legt Franken uit.
De kleur van de nog bestaande oogbol wordt zo goed mogelijk nagemaakt. 'De een is wat witter, de ander geler.' Het komt uit flesjes in een speciale kast met afzuiging.
Het bakje waarin de 'kauwgom' zit wordt onder een oude pers goed samengedrukt. 'Die pers is nog van mijn opa.' Hierna gaat het bakje in een ander en veel kleiner persje. Dat geheel verdwijnt in een pan met heet water.
'En dan is het wachten.' Aan de werkbanken worden vervolgens nog details aangebracht zoals adertjes. Ook de iris wordt volledig met de hand geschilderd.
Een aantal machines staat klaar om de prothese te polijsten. Er wordt nog eens gepast en aan het einde van de dag is de prothese klaar. 'Als alles goed gaat', lacht Franken bescheiden.
Een oogprothese is geen 'glazen oog' zoals je vaak in films ziet. Dat komt door de manier waarop wordt geopereerd. Axel Franken: 'Aan een oog zitten zes oogspieren. Als een oog wordt verwijderd, worden die spieren opzijgelegd. In de oogkas komt vervolgens een klein bolletje als implantaat dat met donoroogwit wordt dicht gehecht.'
'Hieraan worden dan weer vier oogspieren vastgemaakt en dit geheel wordt afgedekt met een slijmvlies uit bijvoorbeeld de onderlip.' De prothese is daarom een dus soort schelpje.
Het wordt onder het bovenooglid geschoven en vervolgens op zijn plek gehouden door het onderooglid. Omdat er vier oogspieren rond het implantaat zitten kan de prothese ook nog wat meebewegen met het goede oog.
Franken merkt in zijn laboratorium dat het krijgen van een oogprothese veel emoties losmaakt. 'Mensen hebben veel meegemaakt. Hier zien we vooral mensen die door een ziekte hun oog zijn verloren. Dat is heel heftig. Een prothese kan zes à zeven weken na de operatie worden aangemeten.'
Een prothese gaat zo'n drie tot vijf jaar mee, dan moet hij worden vervangen. 'Ook bij mensen die hier al veertig jaar komen merk je steeds weer de emotie. Ze worden weer geconfronteerd met dingen uit het verleden.'
De aandacht die Axel Franken ook voor de emotie heeft, was dus een belangrijke aanleiding voor het lintje dat hij kreeg. Samen met zijn vakmanschap. 'Emoties komen hier echt los', zegt Franken. 'Mensen zijn ook heel blij, dan zie je tranen van geluk omdat ze hun aangezicht weer terughebben.'
In Nederland hebben zo'n twintigduizend mensen een oogprothese. De meeste patiënten verliezen een oog door ziekte, bijvoorbeeld oogkanker. Maar ook moeten mensen een oogprothese dragen door geboorteafwijkingen of na een trauma zoals een ongeluk. Maar dat is een minderheid.
In ons land zijn vier gespecialiseerde praktijken die kunststof oogprotheses maken. Dan is er ook nog een Duits bedrijf dat glazen protheses maakt en geregeld in Nederland werkt. De keuze voor glas of kunststof is persoonlijk. Kunststof is minder kwetsbaar dan glas, maar soms wekt het een allergische reactie op.
Source: Omroep West Den Haag