In weken van chaotische diplomatie met Iran ontdekt de Amerikaanse president Donald Trump dat een oorlog zich lastig laat beëindigen met een spectaculaire aankondiging op Truth Social. Die les kon al worden getrokken uit de oorlogen in Gaza en Oekraïne.
Trump zei woensdag dat een voorlopige vredesovereenkomst met Iran mogelijk komend weekend kan worden gesloten. De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi liet op zijn beurt weten dat er "geen significante vooruitgang is geboekt".
De Amerikaanse president heeft zich in het eerste jaar van zijn tweede termijn volop op de wereldpolitiek gestort in een wervelstorm van machtsgedreven diplomatie, handelsoorlogen, een kortstondige invasie van Venezuela en de oorlog tegen Iran.
Daarbij tekent zich een patroon af: Trump claimt de overwinning, vaak met een bericht op zijn eigen sociale medium, maar de afwikkeling blijft achter op zijn claims. Eerder gebeurde dat in de twee oorlogen waarin Amerika optreedt als bemiddelaar: Trumps vredesplan voor Gaza is op sterven na dood en de door de VS geleide onderhandelingen tussen Oekraïne en Rusland zijn stilgevallen. Overigens richtte Zelensky zich donderdagavond in een brief tot Poetin om weer om de tafel te gaan zitten.
President Trump kwam vorig jaar september met een vredesplan voor de oorlog tussen Israël en Hamas in Gaza. Dat had volgens hem het potentieel om voor "eeuwige vrede in het Midden-Oosten" te zorgen. Bijna negen maanden later lijkt een duurzame vrede in Gaza volkomen buiten bereik en is er een nieuwe oorlog in de regio, aangewakkerd door Trump zelf.
Israëlische gijzelaars en Palestijnse gevangenen werden uitgeruild en het grootschalige oorlogsgeweld stopte, maar verder is er weinig terechtgekomen van het Amerikaanse plan. Ondanks het staakt-het-vuren vonden er vrijwel dagelijks aanvallen plaats.
Israël heeft zijn troepen niet teruggetrokken, zoals in het plan werd voorzien, en rukt juist weer op. Hamas is niet ontwapend en er is geen internationale vredesmacht. Een vijftien leden tellende Palestijns burgerbewind-in-spé wordt actief tegengewerkt door Israël, Hamas en de Palestijnse Autoriteit en krijgt vrijwel niets voor elkaar. Meerdere leden mogen Gaza zelfs nog niet in.
Trumps Vredesraad moet toezicht houden op de Palestijnse overgangsregering en de wederopbouw. Afgelopen week werd bekend dat de raad, die wordt geleid door Trump persoonlijk, zonder geld zit. Er is nog niets overgemaakt van de 17 miljard dollar (14,6 miljard euro) die door verschillende landen is toegezegd voor het orgaan. Trump beloofde zelf 10 miljard dollar (8,6 miljard euro) als bijdrage van de VS.
De EU en de VN publiceerden in april de gezamenlijke schatting dat in de komende tien jaar meer dan 61 miljard euro nodig is voor wederopbouw in Gaza.
Het ruimen van de door de VN geschatte 53 miljoen ton puin (meer dan 383 kilogram per vierkante meter) is daar nog niet begonnen. De inwoners ontvangen meer noodhulp dan voor het staakt-het-vuren, maar voldoende is het niet. De meeste Gazanen verblijven in provisorische tentenkampen of ruïnes. De VN noemt de humanitaire situatie in het gebied nog steeds kritiek.
Het Israëlische voornemen om meer grondgebied te bezetten dreigt de doodsteek voor Trumps vredesplan te worden. Volgens de onafhankelijke conflictmonitor ACLED had Israël ongeveer 53 procent van de Gazastrook in handen toen het staakt-het-vuren van kracht werd. Dat was begin mei 58 procent.
Premier Netanyahu zei vorige week tijdens een bezoek aan de bezette Westelijke Jordaanoever dat hij het Israëlisch leger heeft opgedragen om 70 procent in te nemen. Toen een toehoorder riep dat de hele Gazastrook kon worden geannexeerd, reageerde de premier: "Laten we het stap voor stap doen."
Trump beloofde tijdens de campagne voor zijn tweede termijn als president veelvuldig dat hij de Oekraïneoorlog "binnen 24 uur" zou beëindigen. Na zijn aantreden in januari 2025 volgde een jaar van wispelturige diplomatie om dat doel te bereiken.
De vredesgezant die door de Amerikaanse president werd aangesteld, zakenman Steve Witkoff, kwam eind november met een vredesplan van 28 punten, dat hij opstelde met zijn Russische tegenhanger Kirill Dmitriev. Het plan werd breed bekritiseerd als voordelig voor Rusland en leidde tot hernieuwde inspanningen van Oekraïne en zijn Europese bondgenoten om het Witte Huis bij te sturen.
De Oekraïense president Volodymyr Zelensky zei op 7 februari dat de VS zijn land en Rusland een deadline had gegeven om voor de zomer tot een vredesovereenkomst te komen. "Ze zeggen dat ze alles gedaan willen hebben in juni", lichtte Zelensky toe. "Ze zullen alles doen om de oorlog te beëindigen en ze willen een duidelijk tijdschema."
Met de zomer in zicht heeft het Witte Huis nu een andere diplomatieke prioriteit: de worsteling om de eigen oorlog tegen Iran te beëindigen.
In januari en februari vonden drie rondes van gesprekken tussen de VS, Oekraïne en Rusland plaats in de Verenigde Arabische Emiraten en Zwitserland. Het was voor het eerst dat delegaties van de twee strijdende landen direct met elkaar spraken. Dat leidde niet tot een doorbraak. Een nieuwe ronde, gepland voor begin maart, werd uitgesteld vanwege de Iranoorlog.
Eind maart gingen Oekraïne en de VS nog om tafel in Florida, waar werd gesproken over de Russische bereidheid om de oorlog te beëindigen. Rusland weigerde deel te nemen.
De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Marco Rubio, gaf op 22 mei toe dat de onderhandelingen stil liggen en niets hebben opgeleverd. "Als we een gelegenheid zien om gesprekken te organiseren die productief zijn, niet contraproductief, en die de kans hebben om vruchten af te werpen, dan zijn wij bereid om die rol te spelen", zei Rubio, waarna hij verduidelijkte dat "zulke gesprekken op dit moment niet plaatsvinden".
Source: Nu.nl algemeen