Akkoord Iran-VS Iran en de VS lijken nu toch een akkoord te hebben bereikt over een voorlopig staakt-het-vuren, hoewel het vertrouwen in dat akkoord nog broos is. Wat zou het betekenen als de Straat van Hormuz daadwerkelijk weer opengaat? Vijf vragen over de praktische en economische gevolgen van een heropening.
Tankers en vrachtschepen in de golf van Oman langs de scheepvaartroutes die de Straat van Hormuz met de Arabische Zee verbinden.
Vorige week donderdag nog dreigde de Amerikaanse president Donald Trump het olie-eilandje Kharg voor de kust van Iran weg te vagen, als vergelding voor het neerhalen van een gevechtshelikopter door Iran. Maandag bevestigden de VS en Iran allebei handtekeningen onder een akkoord te willen zetten, waarin het staakt-het-vuren met zestig dagen wordt verlengd en verder onderhandeld kan worden. Ook beloofden ze dat de Straat van Hormuz weer open zal gaan.
De olieprijs duikelde na dit nieuws direct naar beneden. Maar het vertrouwen in het akkoord in de energiewereld is nog broos. Al maanden verkondigt Trump dat er snel een einde aan de oorlog zou komen en vervolgens barstten wederzijds de beschietingen weer los.
Er zijn dus twijfels of het nieuwe bestand stand zal houden en of beide partijen zich aan de afspraken zullen houden. Dat leidt tot onzekerheid over hoe snel het transport van olie en gas weer op gang zal komen en of de prijsdalingen zullen doorzetten. Vijf vragen over de praktische en economische gevolgen van een heropening van de Straat van Hormuz.
Als schepen met olie en allerhande olieproducten weer door de Straat van Hormuz kunnen, zullen de kosten voor brandstoffen als benzine en diesel dalen. Goed nieuws voor transportbedrijven, landbouwers en luchtvaartmaatschappijen, voor wie brandstof de laatste maanden een groeiende kostenpost werden.
Willem-Jan van Vorstenbos van transportbedrijf Maters uit Huissen, Gelderland, vermoedt dat er voor zijn bedrijf nog niet meteen veel zal veranderen. Veel transportbedrijven hebben afspraken gemaakt over brandstofprijzen met hun opdrachtgevers. De directe rekening van hoge prijzen aan de pomp kwam de afgelopen maanden dus bij opdrachtgevers te liggen. „Ik kan me voorstellen dat zij wel opgelucht zijn over deze ontwikkeling.”
Van Vorstenbos is best sceptisch over de afspraken tussen de VS en Iran. „Het document bedraagt slechts anderhalf A4’tje en bovendien kan president Trump altijd nog van gedachten veranderen. Eerst zien, dan geloven.”
Ook de landbouw draait voor een groot deel op brandstof. Jos Verstraten, voorzitter van de vakgroep melkveehouderij LTO, noemt de opening van Hormuz goed nieuws. Alles in de landbouw, de melkfabrieken en de groothandel loopt op diesel, dat in Nederland normaal gesproken goedkoper is dan benzine. „Sinds de oorlog in Iran steeg de dieselprijs met 60 procent.”
Ook de productie van kunstmest was de afgelopen maanden bemoeilijkt, doordat ook de gasprijzen stegen. Aardgas is nodig voor de productie van kunstmest. Het is goed als deze prijzen weer stabiliseren, zegt Verstraten, al maakt het voor dit jaar weinig meer uit. Het bemestingsseizoen is in Nederland voorbij.
En dan is er nog de kerosine. Ook die is veel duurder geworden, doordat vooral raffinaderijen in de Golfstaten kerosine produceren, die het gebied door de sluiting van de Straat van Hormuz niet meer kon verlaten. De hoge prijzen worden, anders dan bij bijvoorbeeld olie, niet louter veroorzaakt door een tekort dat in de toekomst wordt verwacht. Het is pas opgelost als schepen daadwerkelijk weer gaan varen.
Voor er weer op grote schaal schepen kunnen gaan varen moeten eerst de zeemijnen opgeruimd worden die Iran de afgelopen maanden volop in de zeestraat heeft neergelegd. In het plan dat de VS en Iran zullen ondertekenen is opgenomen dat Iran dertig dagen krijgt om de zeemijnen op te ruimen, schrijft persbureau Bloomberg woensdag. Het is nog onbekend hoe het opruimen precies in zijn werk zal gaan. Met een ‘schone’ zeeweg dient zich een volgende stap aan: het op orde krijgen van de verzekeringen van de schepen en hun vracht. Begin maart annuleerden een aantal verzekeraars van vrachtschepen de ‘oorlogsdekking’. In de andere gevallen werden de premies flink verhoogd.
Marijke van der Rest, makelaar in die verzekeringen bij Ship Insurance International, heeft regelmatig contact met verzekeraar Lloyds in Londen. „De verzekeraars gaan eigenlijk gewoon op dezelfde manier door met het berekenen van de premies als ze altijd doen. Verzekeraars deinen mee met de ontwikkelingen. In ieder geval is alles altijd te verzekeren, ook in oorlogssituaties.”
Er zitten ook nog steeds mensen op de schepen. Deze bemanningsleden zijn nog niet optimistisch over het akkoord tussen de VS en Iran, vertelt Richard Moti, voorzitter van vakbond Nautilus International. De vakbond voor werknemers in de maritieme sector hoort voornamelijk cynisme onder de bemanningsleden. „Het is ongeveer de dertigste keer dat opening van de zeestraat is aangekondigd; ze geloven het eigenlijk niet meer.”
Vooral in de eerste zes weken van de oorlog moest veel energie-infrastructuur het ontgelden, zowel in Iran als in omliggende landen. Installaties rond het grote South Pars gasveld, dat Iran deelt met Qatar, werden gebombardeerd, drones bestookten olievelden in Iran, Koeweit en Saoedi-Arabië, het Iraanse olie-eilandje Kharg was een aantrekkelijk doelwit voor de VS en Iran voerde aanvallen uit op raffinaderijen in onder meer Saoedi-Arabië en Bahrein.
Half april was er al voor 58 miljard dollar aan schade aan energie-infrastructuur, volgens een berekening van energie-onderzoeksbureau Rystad Energy, waarvan 19 miljard in Iran. Heel veel meer is er vermoedelijk niet bij gekomen, omdat begin april een staakt-het-vuren werd afgekondigd.
Een groot deel van de schade is intussen al gerepareerd, of er zijn reparaties gaande. Het Saoedische oliebedrijf had bijvoorbeeld de Ras Tanura-raffinaderij half maart alweer opgelapt, na een droneaanval op 2 maart.
In Qatar heeft de aanval van 17 maart op de gasfaciliteiten in Ras Laffan wel langdurige gevolgen. Het land verwacht binnen een maand na de heropening van ‘Hormuz’ weer op 50 procent van de lng-productie te zitten en na twee maanden op 80 procent. Daar zal het voorlopig bij blijven, want twee van de veertien faciliteiten waar gas wordt gekoeld tot vloeibare vorm zijn zo beschadigd dat reparaties jaren gaan duren.
Schepen van en naar de Straat van Hormuz zijn weken onderweg, naar Europa en de VS langer dan naar Azië en Afrika. Het zal dus als de Straat van Hormuz weer opengaat weken duren voordat de schaarste aan olie, diesel en kerosine voorbij zal zijn.
Toch is de prijs die benzine- en dieselrijders bij de pomp in Nederland afrekenen al gedaald, en de marktprijs voor olie maakt deze week een duikvlucht. Begin juni werd een vat Brentolie nog voor 95 dollar verhandeld, deze woensdag is dat 78 dollar. Ook de gasprijs daalde, zij het minder hard.
„Dat komt doordat in die prijzen veel marktspeculatie zit”, zegt Hans van Cleef van EqoLibrium, een onderzoeksbureau voor energiescenario’s. „De afgelopen maanden zagen handelaren de olieprijs een mooie reis omhoog maken. Deze keer lijken de afspraken tussen de VS en Iran serieuzer dan eerdere speculatie over een akkoord. Handelaren verwachten dat de prijs dan gaat dalen en vinden het verstandig nu te verkopen. Dat zorgt voor de scherpe prijsdaling nu, nog voordat er daadwerkelijk meer olie op de markt is.”
Voordat de oorlog begon schommelde de olieprijs tussen de 60 en 65 dollar. „Daar zie ik de olieprijs niet snel naar teruggaan”, zegt Van Cleef. „Iran kan de Straat van Hormuz zomaar sluiten, dat besef is een geest die uit de fles is. Ik verwacht dat er daarom een soort risicopremie boven op de normale prijs gerekend zal worden voor alles wat van de Straat van Hormuz afhankelijk is.” Het is bovendien nog onduidelijk of Iran zelf een vorm van tol zal heffen voor scheepvaart. Trump zegt van niet, Iran hint erop van wel.
De afgelopen maanden is veel geld en aandacht gegaan naar alternatieve manieren om olie en gas te vervoeren. De Verenigde Arabische Emiraten en Saoedi-Arabië willen hun oliepijpleidingen flink vergroten. De verwachting is dat de landen hun voornemens alsnog zullen uitvoeren als de Straat van Hormuz weer open is, om de afhankelijkheid van de zeestraat te verminderen. „Alleen voor gas zijn er nog geen alternatieven”, zegt Van Cleef. „Daar gaan nog wel een paar jaar overheen.”
Los hiervan zijn landen bezig hun afhankelijkheid van het Midden-Oosten te verminderen. Zo werd vorige week bekend dat Japan een twintigjarig contract met Maleisië heeft gesloten voor het leveren van lng. Ook zijn Libië en Nigeria prominenter in beeld gekomen als olieproductielanden.
Fatih Birol, directeur van het Internationale Energie Agentschap, waarschuwde vorige week nog in NRC dat Europa in een „rode zone” terecht zou komen als de Straat van Hormuz eind juni nog niet geopend zou zijn. Behalve hoge prijzen aan de pomp zouden dan ook oplopende inflatie en verminderde economische groei onafwendbaar zijn, meende hij. Dat onheil lijkt Europa bespaard te blijven als het akkoord tussen de VS en Iran standhoudt.
De Nederlandsche Bank publiceerde vorige week ramingen voor de inflatie en economische groei in Nederland. Energieprijzen hebben hier veel invloed op. Voor de basisraming ging de bank uit van een olieprijs van rond de 100 dollar in het derde kwartaal van 2026, daarbij kwam de inflatie uit op 2,6 procent en de economische groei op 0,8 procent. Deze cijfers lieten een minder dramatisch beeld zien dan eerder gevreesd.
En inmiddels is de olieprijs dus al flink lager dan 100 dollar. Als de op handen zijnde vrede standhoudt zouden de inflatie en economische groei dus weleens positiever uit kunnen vallen dan de ramingen vorige week voorzagen.
Maar er zijn nog veel onzekerheden over hoe de economische schade die de afgelopen vier maanden is opgelopen, zich nog verder zal door vertalen. In hogere prijzen voor onder andere voedsel en transport bijvoorbeeld. Hogere prijzen in de winkel kunnen zich weer vertalen in looneisen en daarmee de klassieke loon-prijsspiraal in gang zetten. De inflatie zal dus niet in één klap verdwijnen.