Goedendag en welkom in dit liveblog. Hier hou ik, Sanne Oving, je op de hoogte van de negende dag van de openbare verhoren van de parlementaire enquête naar het coronabeleid.
Het verhoor van Elens zit erop. Het was druk op de publieke tribune, waar bij vlagen emotioneel gereageerd werd op het verhoor van Elens. De arts zelf sloot zijn verhoor af met het opnieuw bedanken van de commissie.
Elens: Meer focus op eerstelijnszorg
Zijn vertrouwen in de overheid is beschadigd, vertelt Elens. Het was een zware tijd voor de huisarts en zijn gezin. Op de vraag van commissielid Dion Huidekooper wat er moet gebeuren om dat te herstellen, zegt hij: "Transparantie en eerlijkheid en de wens van de burgers respecteren."
De Tweede Kamer had wat hem betreft ook kritischer naar het coronabeleid kunnen kijken. Zo is het gebruik van mondkapjes volgens hem "veel te overdreven" en had ook de anderhalvemeterregel "kritischer benoemd" kunnen worden.
Een boodschap die hij mee wil geven is: heb ook aandacht voor de eerstelijnszorg (bijvoorbeeld huisartsen). Elens vertelde eerder in het verhoor dat er te veel focus was op de tweede lijn (ziekenhuizen), terwijl de eerstelijnszorg volgens hem "massaal ingezet" had kunnen worden tijdens de coronapandemie. Hij oppert veel eerstelijnsartsen in het OMT en commissies te zetten "die meehelpen met beleid".
Elens: 'Coronacritci minder uitgenodigd door mainstream media'
Het gaat nu over de relatie van Elens tot de media. De huisarts verscheen in het begin bijvoorbeeld bij talkshow Op1, waar hij tegenover viroloog Ab Osterhaus aan tafel zat. Daarna verscheen Elens meer bij de "alternatieve media", zoals de enquêtecommissie dit zelf ook noemt. Elens noemt zelf onder meer blckbx en Café Weltschmertz als media waarbij hij zijn verhaal deed.
"Mensen waren geïnteresseerd in wat ik te vertellen had bij alternatieve media", zegt Elens. Hij denkt dat coronacritici (hij noemt zichzelf overigens "een criticus op het coronabeleid") vooral deze media raadplegen. Volgens de huisarts worden "coronacritici en mensen die een ander geluid laten horen minder uitgenodigd door mainstream media".
Elens haalt tijdens zijn verhoor ook een paar keer uit naar de media die in de coronatijd kritische artikelen over hem publiceerden, waarin ze hem bijvoorbeeld "omstreden" noemden. Hij is het zelf absoluut niet eens met die term.
De gebeurtenissen in coronatijd zitten Elens nog altijd hoog, blijkt vandaag. Hij wil dan ook excuses van De Jonge.
In al deze coronaverhoren verwijzen verhoorden geregeld naar acties van onder anderen de oud-zorgminister. Elens is daar zeker geen uitzondering in.
Veel hoofdpersonen worden zelf ook nog gevraagd naar hun rol in de coronacrisis en krijgen dan ook geregeld de uitspraken van andere verhoorden voorgelegd. Zo werd oud-premier Mark Rutte bijvoorbeeld gevraagd naar uitspraken die OMT-voorzitter Jaap van Dissel bij zijn verhoor had gedaan. Dat zal ook bij De Jonge het geval zijn: hij wordt nog twee keer gehoord. Het is niet duidelijk wanneer dat zal zijn.
Elens: 'Waarom is Hugo zó achter mij aangegaan'?
Elens kwam in het nieuws omdat hij in het begin van de pandemie zijn coronapatiënten een mix voorschreef van Hydroxychloroquine (een anti-malariamiddel), Azitromycine (een antibioticum) en zink. Hij deed dat niet volgens de geldende voorschriften (het Nederlands Huisartsen Genootschap ontraadde het gebruik van het middel later ook) en kreeg daarom de zorginspectie achter zich aan. De commissie doet een poging om weg te blijven bij de medische discussie, en wil vooral weten hoe dit is gegaan.
Volgens Elens hielp het middel bij een aantal van zijn patiënten en hij vertelde er dan ook over in een lokaal nieuwsmedium. Daarna belde de inspectie, waarna Elens zijn behandelingen staakte. Toen de daaropvolgende coronapatiënt overleed pakte Elens de behandeling weer op.
De inspectie berispte de huisarts, maar dat werd later door het Medisch Tuchtcollege teruggedraaid naar een waarschuwing. Het Medisch Tuchtcollege wees er onder meer op dat toenmalig zorgminister Hugo de Jonge zich actief had bemoeid met de huisarts. Volstrekt onbegrijpelijk, zegt de huisarts, die de desbetreffende mails heeft meegenomen. "Tot op de dag van vandaag begrijp ik daar helemaal niets van. Waarom is Hugo zó achter mij aangegaan?"
Elens begint met bedanken commissie
Huisarts Rob Elens wordt vandaag als tweede gehoord. Hij begint met het bedanken van de commissie voor de uitnodiging. Tegen De Andere Krant zei hij recent nog dat de uitnodiging hem "aangenaam heeft verrast". Hij was al wel op voorgesprek geweest bij de commissie. In een parlementaire enquête is het gebruikelijk dat er ook besloten gesprekken worden gevoerd met betrokkenen.
Voorzitter Daan de Kort van de coronacommissie liet eerder al weten dat de commissie het belangrijk vindt om in dit onderzoek ook gehoor te geven aan kritische geluiden.
Het verhoor van Baidjoe is klaar. Om 14.00 uur gaan we verder met huisarts Rob Elens.
Baidjoe: 'Er werd selectief geshopt in adviezen Red Team'
Volgens Baidjoe werd soms selectief geshopt in de (gevraagde en ongevraagde) adviezen van het Red Team. Dat was niet de bedoeling, zegt de veldepidemioloog. Volgens hem moest beter worden benadrukt dat het OMT de adviesgroep is die uiteindelijk de doorslag geeft.
Op den duur was vrijwel alles wel gezegd en kregen de experts het gevoel dat ze vooral bijdroegen aan verdere polarisatie in de coronadebatten. Eind 2021 hief het Red Team zich daarom formeel op.
De vraag of er bij een volgende pandemie opnieuw een tegenhanger van het OMT moet komen, ligt nu bij een commissie. Baidjoe pleit voor uitbreiding van het OMT, met niet alleen biomedische expertise zoals nu, maar ook bijvoorbeeld sociale wetenschappers.
Ook OMT-voorzitter Jaap van Dissel zei dat het OMT vooral gericht was op de medische kant van de crisis. Volgens hem was dat een bewuste keuze en was een bredere samenstelling daarom niet nodig. Het is een van de punten waar de commissie in het eindrapport een oordeel over zal vellen.
Baidjoe over mondkapjesbeleid: Kabinet straalde geen daadkracht uit
Het Red Team hamerde ook op goede communicatie. Het mondkapjesbeleid van het kabinet is daar volgens Baidjoe een voorbeeld van.
Het kabinet en ook het OMT zagen lang weinig in het gebruik van mondkapjes. Er werd gezegd dat het weinig zou uitmaken voor besmettingen en zelfs een gevoel van schijnveiligheid zou geven. Later veranderde dat: eerst werden mondkapjes verplicht in de trein, later werd het dragen van mondkapjes breed ingevoerd.
Het kabinet had dat achteraf beter moeten toelichten en toegeven dat het er in eerste instantie naast zat, zegt Baidjoe. Nu straalde het kabinet "geen daadkracht" uit. Sterker nog, volgens de veldepidemioloog ondermijnde het kabinet zelfs zijn eigen gezag.
Baidjoe: Met andere strategie hadden pieken er anders uitgezien
Met een andere strategie hadden de pieken er volgens Baidjoe anders uit kunnen zien. "Die hadden wat gematigder kunnen zijn." De veldepidemioloog wijst dan vooral op het breed en op tijd uitrollen van het bron- en contactonderzoek en gerichtere coronamaatregelen. Daarbij geldt volgens hem: hoe eerder je ingrijpt, hoe meer besmettingen je voorkomt.
Hij verbaasde zich er weleens over hoe dichotoom de maatregelen waren, waarmee hij bedoelt dat een maatregel of wél kon, of niet. Neem de scholensluiting. "De scholen konden dicht of open. Maar er was veel meer te doen." Baidjoe wijst onder meer op ventilatie of het sluiten van de deuren voor bepaalde leeftijdsgroepen.
'We bewegen van golf naar golf zonder genoeg voorbereiding'
Baidjoe was medeoprichter van het Red Team, een soort tegenhanger van het OMT. De experts verenigden zich in deze adviserende groep omdat ze vonden dat het OMT vooral gericht was op het medische aspect. In het Red Team zaten naast Baidjoe bijvoorbeeld een gezondheidseconoom en mensen uit de zorg zelf.
De groep ontstond in het najaar van 2020, toen het aantal besmettingen weer steeg na de eerste golf. Volgens Baidjoe was dat juist een moment om de aanpak te verbeteren, maar dat gebeurde onvoldoende. "Je bent niet bezig met preventie. Er was heel erg het gevoel: we bewegen van golf naar golf zonder dat er genoeg voorbereiding komt."
Het Red Team, dat bekend kwam te staan als het 'schaduw-OMT', adviseerde bijvoorbeeld om eerder strengere maatregelen te nemen. Persoonlijk vond Baidjoe ook dat er heel weinig focus was op de groepen in lagere sociaaleconomische klassen.
'Belang testen vrij lang niet goed op radar'
Baidjoe wijst ook op het "topje van de ijsberg", waar viroloog Marion Koopmans in haar verhoor eveneens naar verwees. In het begin was er vooral zicht op ernstig zieke patiënten en nauwelijks op hoe besmettingen zich onder de bevolking verspreidden. Daarvoor is breed testen nodig, benadrukt de veldepidemioloog.
In eerste instantie werden alleen personen getest die koorts hadden én in Wuhan waren geweest of contact hadden met een coronapatiënt. "Ik denk dat men vrij lang niet goed op de radar had hoe belangrijk testen was", zegt Baidjoe.
Baidjoe: 'Heerste ander gevoel van urgentie in Nederland'
Baidjoe is veldepidemioloog, een deskundige die de verspreiding van het virus breder bekijkt dan alleen op basis van data. Er wordt bijvoorbeeld ook gekeken naar sociale aspecten. Een soort "brandbestrijders in de praktijk", vat commissielid Songül Mutluer samen.
Na een conferentie over corona in januari 2020, toen Baidjoe nog werkte bij de WHO, had hij het idee dat er in Nederland een "ander gevoel van urgentie" heerste rond het virus dan hij zelf zag. Dat snapte hij ergens ook wel: in Nederland is het gezondheidssysteem bijvoorbeeld best goed op orde. Maar Baidjoe zelf keek er meer met een wereldwijd perspectief naar.
Tweede verhoor: Rob Elens
Rob Elens is huisarts in het Limburgse Meijel en verwierf in coronatijd bekendheid doordat hij onder meer hydroxychloroquine (HCQ) en ivermectine voorschreef aan zijn coronapatiënten. Die medicijnen zijn niet goedgekeurd voor een behandeling tegen COVID-19. Ook sprak de huisarts zich regelmatig kritisch uit op X, dat toen nog Twitter heette, en moesten zijn patiënten een verklaring tekenen voor ze werden gevaccineerd. Dat leverde hem een berisping op van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, wat later weer werd afgezwakt naar een waarschuwing door het Centraal Tuchtcollege voor de Gezondheidszorg.
Bij de uitspraak van het Medisch Tuchtcollege bleek ook dat toenmalig zorgminister Hugo de Jonge zich actief heeft bemoeid met de Limburgse huisarts. Hij drong er bij de inspectie op aan dat "disciplinerend" zou worden opgetreden tegen de huisarts en stelde de vraag waarom de huisarts "überhaupt nog (de) praktijk (mag) uitoefenen gelet op alle uitingen", stond in de uitspraak.
Eerste verhoor: Amrish Baidjoe
Microbioloog en veldepidemioloog Amrish Baidjoe is de eerste getuige vandaag. Baidjoe, die werkzaam is bij het Rode Kruis, was in coronatijd mede-initiatiefnemer van het Red Team, dat ongevraagd advies gaf over het coronabeleid.
Het Red Team was erg kritisch op het overheidsbeleid. Nederland greep steeds te laat in, vertelde Baidjoe in november 2021 aan NRC toen het Red Team zich had opgeheven. Baidjoe en de andere leden wilden juist vroeg ingrijpen om "escalatie te voorkomen". "Er is meer mogelijk tussen open en dicht. Dat was de belangrijkste reden het Red Team op te richten."
Verhoorweek staat in het teken van impact op de zorg
Goedemorgen en welkom in dit liveblog! De coronacommissie richt zich vandaag opnieuw op de impact van het coronabeleid op de zorg. Maandag werden daarvoor al intensivist Diederik Gommers en RIVM-modelleur Jacco Wallinga opgeroepen. Vandaag gaat de commissie microbioloog en veldepidemioloog Amrish Baidjoe en huisarts Rob Elens verhoren. Elens was erg kritisch op het coronabeleid.
Vrijdag zijn Marina Eckenhausen van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd en Bianca Buurman, hoogleraar acute ouderenzorg en voorzitter van Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland, aan de beurt.