Oudervereniging Balans daagt de Staat omdat naar schatting 70.000 kinderen in Nederland niet naar school gaan. Deze thuiszitters willen dat wel, maar vanwege bijvoorbeeld hun leer- of gedragsproblemen wil geen enkele school ze lesgeven. Of een rechtszaak de oplossing is, is nog de vraag.
"Het gaat om kinderen voor wie geen passend onderwijsaanbod is", legt Balans-directeur Joli Luijckx uit aan NU.nl. Soms zijn het kinderen met hoogbegaafdheid of autisme, maar de groep is veel breder dan dat.
"Sommigen hebben bijvoorbeeld moeite met lezen of taal. Het zijn in elk geval allemaal kinderen die anders zijn dan het 'gemiddelde kind' waar het onderwijssysteem op is gebaseerd."
Een van die thuiszitters is Iris Kok (18). Vier jaar geleden viel ze door haar faalangst uit in 2 havo. Ze mist sindsdien "zo veel meer dan alleen onderwijs: sociale contacten, een dagritme, weten hoe je toekomst eruit komt te zien…"
Na verloop van tijd durfde Kok zelfs een poosje helemaal niet meer naar buiten. "Omdat ik niet meer naar school ging, was ik dat niet meer gewend. En het was in mijn hoofd iets heel groots geworden."
Puur om te leren en langzaam weer te wennen aan school en het schoolritme meldde Kok zich aan voor één vak op de vavo, het volwassenenonderwijs. "Dat ging echt perfect, ik kon goed meekomen. Maar uiteindelijk viel ik toch weer uit omdat ik per se toetsen moest maken. Het zou mij enorm hebben geholpen als ik die toetsen nog even niet had hoeven doen."
Geen maatwerk voor Kok dus, terwijl de in 2014 ingevoerde Wet passend onderwijs dat wel van scholen verlangt. Sindsdien moeten zoveel mogelijk kinderen naar gewone scholen in plaats van het speciaal onderwijs. Ook als ze extra ondersteuning nodig hebben.
Maar de randvoorwaarden om dat te faciliteren ontbreken, zegt Balans-directeur Luijckx. "Leraren willen dit wel, maar ze staan er behoorlijk alleen voor."
Lesmaterialen zijn bijvoorbeeld nog gemaakt voor 'het gemiddelde kind'. En leraren missen hulp in de klas, zoals een onderwijsassistent of een-op-eenbegeleiding. Het duurt lang om zoiets alsnog te regelen, waardoor problemen of leerachterstanden bij een kind kunnen verergeren.
Ook wordt onderwijsgeld inefficiënt besteed, denkt Luijckx. "Bij de invoering van passend onderwijs zou het speciaal onderwijs moeten gaan krimpen. Die 'handen' in het speciaal onderwijs zouden dan ter ondersteuning naar het regulier onderwijs gaan. Maar dat is nergens gelukt."
"Ondertussen zijn er wel multidisciplinaire overleggen met soms wel twaalf mensen die een thuiszittersdossier bespreken, maar het kind niet eens kennen. In plaats van die bureaucratische weg zien we liever dat die handen en expertise direct naar het kind, de leraar en die klas gaan."
Door tienduizenden kinderen in de kou te laten staan, schendt de overheid hun recht op onderwijs, recht op ontwikkeling en enkele andere rechten uit het VN-Kinderrechtenverdrag en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, stelt de oudervereniging.
Toch geeft Paul Zoontjens, emeritus hoogleraar Onderwijsrecht, de rechtszaak weinig kans van slagen. "De thuiszitters vormen zo'n enorm gemixte groep. Daardoor kun je niet van de Staat verlangen dat alle kinderen ergens terechtkunnen. En als het zo complex is, kan de rechter denk ik niet uitspreken of de Staat een onrechtmatige daad heeft begaan."
"Kennelijk wil Balans met een soort Urgenda- uitspraak de overheid meer tot actie dwingen", zegt hoogleraar Onderwijsrecht Pieter Huisman. Maar ook hij ziet "een paar obstakels". "Er zou met name een inbreuk kunnen ontstaan op het recht op onderwijs als het beleid of de wetgeving discriminerend is. Maar volgens mij ligt het niet aan de wet of het beleid, maar vooral in de uitvoering daarvan."
Balans laat weten dat de Staat de problematiek rond thuiszitters en hun recht op onderwijs heeft erkend, "maar nog niet in staat is gebleken het op te lossen". De oudervereniging heeft vertrouwen in een goede afloop, zegt Luijckx.
Voor de schoolloopbaan van Kok zou winst of verlies in de rechtbank geen verschil maken. Haar oud-klasgenoten haalden vorig jaar hun havodiploma. "En ook deze maand zie ik weer overal vlaggen met schooltassen. Dat doet wel pijn."
Ze was in december 2024 al een Instagram-account gestart om thuiszitters met elkaar in contact te brengen en organiseerde in de zomer van 2025 een thuiszittersgala, geïnspireerd door de eindexamengala's. "Ook als thuiszitter wil je een keer een mooie jurk uitkiezen en een gezellig feest hebben."
Afgelopen maart organiseerde Kok een Thuiszittersbeurs, waarop thuiszitters met een eigen bedrijfje zelfgemaakte spullen aan de man konden brengen. Verder doet ze nu een cursus (een soort los vak) Gedrag en Klimaat aan de Open Universiteit. "Een opstapje om het leren laagdrempelig weer op te pakken."
Ooit hoopt ze de opleiding Gedragsbiologie te doen. "Het was altijd al echt mijn droom om te studeren. Daar deed ik het voor, op school. Misschien ben ik mede daardoor wel uitgevallen: omdat het zoiets groots werd in mijn hoofd."
Het ministerie van Onderwijs komt later vandaag met een reactie.
Source: Nu.nl algemeen