Veel van de stikstofmaatregelen die het kabinet-Jetten overweegt, zijn eerder geopperd, besproken of zelfs bijna ingevoerd. Ontstaat dit keer voldoende politiek draagvlak om er werk van te maken?
is chef van de politieke redactie.
‘Uitrookbeleid!’ (Agractie).
‘Een groslijst van ambtelijke ideeën en waanideeën.’ (LTO Nederland).
‘Een klap in het gezicht van boeren en regio’s.’ (BoerBurgerBeweging).
‘D66, VVD en CDA slopen de agrarische sector.’ (Farmers Defence Force).
Als het kabinet-Jetten al in de waan was dat het mogelijk is om stikstofbeleid te maken dat op het enthousiasme van agrarisch Nederland kan rekenen, dan werd het woensdag ruw uit die droom weggerukt: alleen al de contouren van de op handen zijnde stikstofmaatregelen, dinsdag door de NOS naar buiten gebracht, leidden tot een algehele mobilisatie aan het boerenfront.
Volgende week vrijdag hoopt het minderheidskabinet het nieuwe stikstofbeleid te presenteren aan het land. Er staat veel op het spel: het doorbreken van de stikstofimpasse is een van de belangrijkste beloften van Jettens ploeg.
Na een vertrouwelijke kabinetssessie op het Catshuis, maandagavond, lekten dinsdag de hoofdlijnen uit. Die zijn grofweg in vieren op te delen. Eén: zones van 1 kilometer rond de grootste natuurgebieden (denk aan de Peel, de Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug) waarin de uitstoot van stikstof fors verminderd dient te worden, en zones van 500 meter rond de kleinere natuurgebieden. Duizenden veehouders binnen de zones zullen fors moeten innoveren, inkrimpen of verhuizen. Of stoppen, als zij binnen de natuureisen geen verdienmodel meer zien.
Twee: uitstootplafonds per agrarische sector, om te beginnen met het melkvee. Drie: per sector normen voor het maximale aantal dieren per hectare. Vier: zo snel mogelijk verhoging van de ‘rekenkundige ondergrens’ voor de stikstofuitstoot. Voor projecten die onder die grens blijven, is geen natuurvergunning vereist.
Voor wie de stikstofdebatten de afgelopen jaren heeft gevolgd, komt dat bekend voor. Alles is eerder geopperd, besproken en soms al bijna ingevoerd. Maar steeds ontbrak het op beslissende momenten aan voldoende politiek draagvlak om er echt werk van te maken.
De ‘zonering’ rond de natuurgebieden springt daarbij het meest in het oog. Al in 2019 adviseerde VVD-coryfee Johan Remkes over te gaan tot een sanering in de nabijheid van de Natura 2000-gebieden. Veel boeren reageerden woedend. Nog datzelfde najaar besloot de toen nog onbekende Caroline van der Plas met haar BoerburgerBeweging de politiek in te gaan.
Na alle protesten aarzelde politiek Den Haag lang, maar het is toch ook alweer vier jaar geleden dat het kabinet-Rutte IV het Nationaal Plan Landelijk Gebied presenteerde. Op een kaart had VVD-minister Van der Wal tot in detail uitgewerkt dat de stikstofuitstoot in de bufferzones rond de Natura 2000-gebieden met 70 procent zou moeten dalen.
Nog diezelfde avond protesteerden woedende boeren bij het huis van Van der Wal. Een week later kwamen tienduizenden demonstrerende boeren bijeen in Stroe. Toenmalig CDA-leider Wopke Hoekstra trok nog diezelfde zomer z’n handen af van de afspraak om uiterlijk in 2030 overal de stikstofuitstoot met 50 procent omlaag te brengen, tot frustratie van coalitiepartner D66. De spanning in de coalitie liep zo hoog op dat alom werd gespeculeerd over een kabinetsval. Totdat de VVD in juli 2023 inderdaad het kabinet opblies, maar dan vanwege het asielbeleid.
Het kabinet-Schoof ging voorbij met vele voornemens en beloften maar uiteindelijk nauwelijks concrete maatregelen, waarna het kabinet-Jetten de draad nu weer oppakt. Het is een pijler van het regeerakkoord: ‘Als we Nederland van het stikstofslot halen, kunnen ondernemers weer ondernemen, krijgen boeren weer perspectief, kunnen we woningen bouwen en kunnen we de natuur en biodiversiteit, die onder grote druk staan, herstellen.’
De grote vraag die nu boven de markt hangt: zet het kabinet dit keer wel door? Is het inmiddels beter bestand tegen de onvermijdelijke protesten? Er zijn wel wat tekenen die daarop wijzen. Het CDA is onder Henri Bontenbal een andere partij dan onder Hoekstra. De huidige partijleider voerde offensief campagne met de belofte van beter bestuur en het vooruitzicht dat de overheid niet blijft verzaken bij maatschappelijke problemen. Daarbij sloot hij pijnlijke maatregelen niet uit: ‘Je moet per agrarische sector en per bedrijf kijken hoeveel ruimte er overblijft om stikstof uit te stoten. Soms is de conclusie: die ruimte is er niet.’
Coalitiepartner VVD staat intussen onder zware druk van de ondernemers in de achterban om de vergunningverlening in de bouw en de infrastructuur weer op gang te brengen. Om hun steun niet te verliezen, zal de partij toch ooit met natuurbeleid moeten komen dat door bestuursrechters niet weer meteen als volstrekt onvoldoende wordt beoordeeld.
De volgende uitdaging wordt dan het parlement, waar het kabinet in beide Kamers zetels tekortkomt. Jettens aandacht zal in eerste instantie uitgaan naar de fracties van Pro en de Christenunie, beide al jaren op de bres voor beleid dat zoden aan de dijk zet. Zeker in het geval van Pro is de kans klein dat die partij oordeelt dat het kabinet zich daadkrachtig genoeg toont, maar dat betekent nog niet dat de fractie van Jesse Klaver een sta-in-de-weg wil zijn voor wat het kabinet wél probeert te doen.
Tot volgende week vrijdag wordt binnen de coalitie koortsachtig verder overlegd. Direct betrokkenen benadrukten woensdag dat nog niets definitief is besloten en dat er nog veel kan veranderen. Kennelijk toch wat geschrokken van de reacties liet Jaimi van Essen, de landbouwminister die de plannen moet gaan uitvoeren, woensdag slechts weten dat hij ‘een bult onzin’ las in de berichtgeving over de voornemens.
Tegelijkertijd weet hij ook dat hij vorige week nog beloofde dat het dit keer menens wordt: ‘Ik denk dat het land daarop wacht, het land wil ruimte.’
Luister ook naar onze politieke podcast ‘De kamer van Klok’:
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant