Het Centraal Planbureau (CPB) waarschuwt dat zo'n 300.000 huishoudens in Nederland dit en komend jaar extra zwaar getroffen kunnen worden door de energiecrisis. Vooral mensen met een laag tot modaal inkomen zien hun koopkracht flink dalen, terwijl de gemiddelde Nederlander naar verwachting minder dan 1 procent verliest. Het CPB baseert zich op nieuwe berekeningen van de effecten van de hogere prijzen voor gas, benzine en diesel.
De grootste klap valt bij huishoudens met een laag inkomen en hoge energierekening, bijvoorbeeld mensen die in een groot, slecht geïsoleerd huis wonen. Voor deze groep kan het koopkrachtverlies oplopen tot 6 procent. Ook mensen met een laag inkomen die veel moeten rijden voor werk of familie, verliezen een fors deel van hun inkomen aan de duurdere brandstof, met een achteruitgang tot 4 procent voor huishoudens tot en met een modaal inkomen.
Hoe groot de schade uiteindelijk wordt, hangt samen met de duur en nasleep van de energiecrisis, die is verergerd door de oorlog in de Golfregio. Sinds de aankondiging van een akkoord tussen Iran en de Verenigde Staten zijn olie- en gasprijzen wel gedaald, maar het CPB benadrukt dat de gevolgen nog langere tijd voelbaar blijven, zelfs als de toevoer via de Straat van Hormuz weer volledig herstelt. Veel huishoudens met een vast energiecontract krijgen bovendien pas later te maken met hogere gasprijzen, zodra zij moeten overstappen op een nieuw contract.
In de politieke discussie lag de nadruk de afgelopen maanden op de hoge brandstofprijzen aan de pomp. Waar Duitsland koos voor een tijdelijke verlaging van de accijns, besloot het Nederlandse kabinet zo'n algemene korting niet in te voeren. In plaats daarvan is de kilometervergoeding voor woon-werkverkeer uitgebreid, gaat vanaf 1 juli de wegenbelasting voor ondernemers met een grijs kenteken omlaag en wordt de wegenbelasting voor vrachtwagens tijdelijk op nul gezet.
Het CPB steunt de lijn van het kabinet om geen brede accijnsverlaging op benzine en diesel door te voeren. Volgens het planbureau kost zo'n maatregel veel geld, terwijl slechts een relatief kleine groep met echte problemen gericht geholpen wordt. Mensen met een laag inkomen rijden gemiddeld minder auto dan hogere inkomens, al erkent het CPB dat er ook lage inkomens zijn die noodgedwongen veel kilometers maken. Voor die groep ziet het planbureau kansen in een 'social-lease'-constructie, waarbij mensen met een laag inkomen korting krijgen op een private-leasecontract voor een kleine elektrische auto, naar Frans voorbeeld.
Op korte termijn wijst het CPB op de mogelijkheid om het Tijdelijk Noodfonds Energie verder te vullen. Dat noodfonds, waar het kabinet nu 195 miljoen euro voor uittrekt, kan huishoudens ondersteunen die hun energierekening niet meer kunnen betalen door de gestegen gasprijs. Op de langere termijn noemt het CPB verduurzaming de meest effectieve manier om de energielasten voor lage inkomens te verlagen. Huiseigenaren met een laag inkomen kunnen via het Warmtefonds bijna renteloos lenen om hun woning te isoleren of van het gas te halen; het kabinet stopt hiervoor 180 miljoen euro extra in het fonds.
In dit onderzoek keek het CPB alleen naar de directe kostenstijgingen van energie, zoals gas, benzine en diesel. De indirecte effecten, bijvoorbeeld duurdere boodschappen en andere producten doordat productie en transport meer energie kosten, komen daar nog bovenop. Het volledige beeld van de koopkracht voor verschillende groepen wordt in augustus uitgewerkt, als onderdeel van de doorrekening van de kabinetsplannen die op Prinsjesdag worden gepresenteerd.
Afbeelding: Grok AI / FOK.nl
Source: Fok frontpage