De aangekondigde halvering van het aantal opleidingsplekken voor gezondheidszorgpsychologen leidt tot een slechtere toegankelijkheid van zorg. En daar worden de meest kwetsbaren in onze samenleving het hardst door geraakt.
Minister Mirjam Sterk van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport heeft enkele weken geleden besloten dat het aantal opleidingsplaatsen tot gezondheidszorgpsycholoog vanaf 2027 drastisch omlaaggaat. De minister legt hiermee het advies van het Capaciteitsorgaan naast zich neer en kiest voor iets meer dan de helft van de geadviseerde plekken. De kans is groot dat dit nieuws u is ontgaan. Want ook al schreef het Nederlands Instituut van Psychologen samen met diverse partijen uit het veld direct een vlijmscherpe brandbrief, in de nationale media bleef het oorverdovend stil.
Geen analyse in de grote kranten, geen duiding bij Nieuwsuur en geen gasten bij Pauw & De Wit of Eva. Naar mijn weten pikte alleen NOS Radio 1 het nieuws op. Dit is zorgwekkend, want het besluit van minister Sterk heeft niet alleen uiteenlopende gevolgen voor instellingen en professionals. Vooral mensen die hulp zoeken bij psychische problemen worden hierdoor geraakt: mensen aan wie beloofd is dat zij snelle en passende zorg krijgen, op de juiste plek.
Over de auteur
Anne Buunk is klinisch neuropsycholoog aan het Universitair Medisch Centrum Groningen en universitair docent bij de Rijksuniversiteit Groningen.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Zorg voor mensen met psychische problemen wordt in Nederland geboden door verschillende professionals, waaronder de gz-psycholoog. Gz-psycholoog word je na de tweejarige postdoctorale gz-opleiding, waarna een BIG-registratie volgt, en kun je zelfstandig matig complexe problematiek in uiteenlopende doelgroepen behandelen. De meeste gz-psychologen zijn werkzaam in de ggz, en precies daar kent de organisatie van de beloofde ‘passende zorg’ de nodige problemen.
Er is al jarenlang een structureel tekort aan BIG-geregistreerde behandelaren, en mede daardoor is de druk op professionals hoog. Wachttijden zijn onacceptabel lang en degenen in de hoogste nood worden het zwaarst getroffen. Mensen met ernstige suïcidaliteit vinden geen toegang tot behandeling en de afgelopen jaren stond 20 procent van de mensen die door zelfdoding overleden op een ggz-wachtlijst. Dit maakt toegang tot zorg geen logistiek vraagstuk, maar een levensreddende noodzaak, zo werd al eerder in de Volkskrant betoogd.
Maar niet uitsluitend in de ggz worden gevolgen van de beslissing van Sterk gevoeld, want gz-psychologen zijn ook werkzaam in bijvoorbeeld ziekenhuizen, revalidatiecentra en verpleeghuizen. Doordat mensen langer leven met complexe, chronische aandoeningen en inmiddels duidelijk is dat psychische zorg het medisch behandeltraject verbetert, ontstaat een grotere behoefte aan psychologen in ziekenhuizen.
Specifiek bij hersenaandoeningen, die de komende 25 jaar explosief zullen toenemen, is neuropsychologische diagnostiek en behandeling cruciaal. In de ouderenzorg is er nu al een tekort aan gz-psychologen, ondanks de complexiteit van het werk. Een inperking van het aantal opleidingsplekken staat dan ook haaks op de toenemende vraag naar gz-psychologen in deze instellingen.
Bovendien is de gz-opleiding het fundament onder de vervolgopleidingen tot klinisch neuropsycholoog en klinisch psycholoog. Een verminderde instroom in deze specialistische vervolgopleidingen betekent uiteindelijk minder inzet van specialistische zorg. Een zorgelijk vooruitzicht, aangezien er juist voor mensen met een complexe zorgvraag nu vaak al geen passend aanbod is. Ook in het capaciteitsplan 2027-2030 wordt de toenemende complexiteit erkend, wat zelfs mede geleid heeft tot een instroomadvies van 1240 gz-opleidingsplekken.
Het is niet de eerste keer dat het ministerie van VWS afwijkt van het gegeven advies; ook in 2023 zagen we een halvering van het aantal gz-opleidingsplekken. Hierna ontstond een stuwmeer van masterpsychologen, die graag in opleiding tot gz-psycholoog wilden, maar dat niet konden. In het veld werd vervolgens naarstig op zoek gegaan naar oplossingen. Masterpsychologen werden ingezet op plekken waar eigenlijk een gz-psycholoog gevraagd werd en instellingen gingen eigen opleidingsplekken subsidiëren.
Een inventieve reactie van de sector, maar hierdoor bleef en blijft ook veel leed ongezien. Schijnbaar moeten we dit leed nóg zichtbaarder maken, zodat het niet meer te negeren is. Laten we gezichten geven aan de statistieken. Verhalen vertellen. Over de man die door herbelevingen het huis niet uit durft en de jonge vrouw die al zes maanden op de wachtlijst staat. Over de moeder van twee kinderen die net de diagnose kanker heeft gekregen en over de opa met dementie. Over de partner die geen partner meer is, omdat zijn vrouw zo is veranderd sinds haar hersenletsel. En over al die professionals die deze mensen willen helpen, maar simpelweg de kans niet krijgen door hoe de zorg in Nederland is uitgekleed.
Hoe wij omgaan met hen die het hardst hulp nodig hebben, weerspiegelt de morele staat van onze maatschappij. Een maatschappij waar te veel focus ligt op maakbaarheid en op eigen regie. Dit weerklinkt in het besluit van de minister, waarin mensen die al kopje-onder gaan hun reddingsboei wordt afgenomen. Want eigen regie klinkt mooi, maar wanneer dit je wordt afgenomen door ziekte of een ongeval is dat geen kwestie van verantwoordelijkheid, maar van domme pech. Dan verdien je geen bestraffende vinger, maar hulp.
Het negeren van de meest kwetsbaren en de mensen die voor hen willen zorgen – dat is geen beleid. Dat is moedwillig de ogen sluiten voor keiharde cijfers en erger nog: voor het menselijk leed dat daarachter schuilgaat. Ik kan me niet voorstellen dat het kabinet dat heeft bedoeld met ‘Bouwen aan een beter Nederland’.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant