In het Noord-Engelse kiesdistrict Makerfield probeert Labour-prominent Andy Burnham donderdag een Lagerhuiszetel te winnen, een vereiste om Keir Starmer te kunnen uitdagen voor het premierschap. ‘Vote Andy, Vote Hope.’
is correspondent Groot-Brittannië van de Volkskrant.
Nicky heeft schoon genoeg van de verkiezingscampagne in Makerfield. ‘We stemmen op wie we willen’, staat op een A4’tje dat ze achter het raam van haar bungalow heeft gehangen, ‘KLOP NIET OP DE DEUR EN DOE GEEN FOLDERS IN DE BUS.’ Onder deze oproep staat dat de bewoners op nummer 66 er net zo over denken. ‘Ik werk ’s nachts’, zegt de magazijnmedewerker terwijl ze het gras maait, ‘maar word ’s avonds steeds wakker gemaakt.’ Ze werkt hard, vertelt Nicky, een vrouw van in de vijftig, maar krijgt er steeds minder voor terug. ‘Ik wacht al een jaar op een galsteenoperatie.’
De huishoudelijke mededeling, zo zegt ze, helpt weinig. Dat is geen wonder. Honderden campagnevoerders van de Labour Party, Reform UK en Restore Britain zijn, met journalisten in hun spoor, afgereisd naar de plaats tussen Manchester en Liverpool waar donderdag de belangrijkste tussentijdse verkiezing uit de Britse politieke geschiedenis plaatsvindt. Wie de plaats Ashton binnenkomt, het hart van het kiesdistrict, ziet meteen een grote, leegstaande victoriaanse kroeg, Cross Keys, die behangen is met posters waarop ‘Vote Andy! Vote Hope!’ staat.
Andy is ‘Andy Burnham’. De 56-jarige burgemeester van Greater Manchester, waar Makerfield toe behoort, wil de sleutels van 10 Downing Street veroveren. Anders dan zijn Nederlandse ambtsgenoot zit de Britse premier gewoon in de Kamer. In de Britse politiek is het de afgelopen tien jaar geregeld voorgekomen dat een regeringsfractie een leider, en dus de premier, wegstuurt. Burnham wil premier worden, maar om zijn partijgenoot Keir Starmer te kunnen uitdagen voor het leiderschap van Labour en daarmee het premierschap, moet hij eerst een zetel in het Lagerhuis veroveren.
De zittende afgevaardigde voor Makerfield, Josh Simons (33), besloot een stap opzij te doen voor de lieveling van de Labour Partij. Simons, een voormalige topadviseur van Starmer, was in opspraak geraakt omdat hij als leider van Labour Together, een denktank binnen de partij, opdracht had gegeven om te gaan graven naar de bronnen en de persoonlijke achtergronden van kritische journalisten. Mocht Burnham winnen, dan kan Simons als dank een topfunctie tegemoetzien op Downing Street.
Tot voor kort zou Makerfield een eenvoudige thuiswedstrijd zijn geweest voor Burnham. Hij groeide op in Liverpool, woont in het nabijgelegen Golborne en is al bijna tien jaar burgemeester van de agglomeratie Manchester. Makerfield, voorheen een gebied van mijnwerkers en slotenmakers, heeft altijd ‘rood’ gestemd, maar bij de recente raadsverkiezingen was het rechts-populistische Reform UK hier de grote winnaar, net als in de stad Wigan, waar Makerfield onder valt. Ook in de stad Manchester, waar Burnham populair is, werden de ‘reformisten’ verrassend de grootste.
Ook bij deze zogeheten by-election was Reform UK aanvankelijk de favoriet, maar de protestpartij van Nigel Farage lijkt cruciale stemmen te gaan verliezen aan Restore Britain. Deze Britse evenknie van Forum voor Democratie is opgezet door Lagerhuislid Rupert Lowe, een 68-jarige miljonair. Vorig jaar werd Lowe na een ruzie door Farage uit Reform UK gezet. Nu zint deze boer en oud-ondernemer op wraak. Volgens Lowe is Reform onderdeel gaan uitmaken van de gevestigde orde. Deze stammenstrijd op uiterst rechts is een gelukje voor Burnham. Lowe heeft gezegd dat het splijten van de stem hem niet boeit.
Voor Burnham, die vertrouwt op zijn persoonlijke populariteit, is deze verkiezing een manier om te tonen dat hij een Labour-leider is die het rechtse populisme van Reform UK en Restore Britain kan verslaan in een gebied dat wordt gedomineerd door de traditionele arbeidersklasse. Hij hoeft zich hier weinig zorgen te maken om The Greens, de groenen, die Labour enkele maanden geleden versloegen in een multicultureel deel van Greater Manchester. The Greens, die twee potentiële kandidaten zagen afhaken wegens antisemitisme, spelen in Makerfield geen rol van betekenis.
Het woord ‘Labour’ is vrijwel afwezig op het verkiezingsmateriaal van Burnham. Op raamposters staat ‘Andy’ afgebeeld als een soort stripfiguur of emoji. Hij krijgt de onvoorwaardelijke steun van Fred Holmes, die in het Jubilee Park de Siberische husky van zijn zoon aan het uitlaten is. ‘Burnham heeft jaren geleden campagne gevoerd voor een onderzoek naar het politieoptreden bij de Hillsborough-voetbalramp. Om die reden kan hij geen kwaad bij me doen’, zegt deze 72-jarige Liverpool-supporter. ‘Dat Andy een fan is van onze grote rivaal Everton, dat vergeef ik hem.’
De gepensioneerde technicus roemt ook het Bee Network, het netwerk van gele bussen in en rond Manchester dat Burnhams visitekaartje vormt. ‘Vroeger had je meerdere busmaatschappijen en moest je telkens wachten op de juiste bus’, zegt Holmes. ‘Door alles samen te brengen, kan je elke bus pakken.’ Voor Burnham is het Bee Network, deels betaald door de rijksoverheid, de blauwdruk voor zijn nationalisatieplannen zodra hij premier is. Volgens zijn critici is het nationaliseren van nutsbedrijven echter lastig, zeker gezien de penibele staat van de staatskas.
Ondanks zijn lange staat van dienst in Westminster, waar hij bewindsman was in de regeringen van Tony Blair en Gordon Brown, profileert Burnham zich als een politieke outsider. Hij wil Labour weer naar de linkerflank leiden, reden dat hij populair is onder de achterban. Tevens wil hij van Labour weer de partij van de arbeidersklasse maken, een titel die ze verliest aan Reform UK. Zodoende is deze streek, waar George Orwell zijn essay The Road to Wigan Pier schreef over de leefomstandigheden van mijnwerkers, nu het decor van een strijd tussen twee ‘arbeiderspartijen’.
Tegenover Burnham, een carrièrepoliticus, heeft Farage besloten een loodgieter aan te wijzen als Reform-kandidaat. Deze Robert Kenyon is tijdens de campagne in de problemen gekomen wegens controversiële tweets uit het verleden. Dat is dankbare munitie gebleken voor zijn tegenstanders. Daarvan getuigt een soort totempaal met laatdunkende opmerkingen over vrouwen die Reform Watch in het centrum van Ashton heeft neergezet. De 41-jarige Kenyon, die zijn excuses heeft gemaakt, werd er ook op aangesproken tijdens een kandidatendebat op de BBC.
Dit verleden heeft niet mogen verhinderen dat hij vlak achter koploper Burnham staat in de kleinschalige opiniepeilingen die hier zijn gehouden. Kenyon krijgt de stem van Vilma Bretherton, die met haar teckel Bert naast een beeld van Pandora in haar grote voortuin staat. ‘Immigratie’, is het korte antwoord van de gepensioneerde zorgmanager op de vraag wat voor haar het belangrijkste thema is. ‘Ik stem niet zozeer voor mezelf, als wel voor mijn kleinkinderen. Ik maak me zorgen over het Engeland waarin zij straks moeten wonen. Burnham negeert dit onderwerp.’
Veel immigranten zijn er niet in Makerfield, dat aan het westelijke uiteinde van Greater Manchester ligt. Van de honderdduizend inwoners behoort 96 procent tot de ‘white working-class’. Eind vorig jaar veroorzaakte een jonge Afghaanse migrant hier commotie door in het nabijgelegen Newton-le-Willows zes mensen met een metalen staaf aan te vallen na een woordenwisseling in een streekziekenhuis. Ook was er vorig jaar een protest tegen het plan migranten te huisvesten in elf kamers in een leegstaand bankgebouw, met een café op de begane grond.
Die leegstand staat niet op zich. Net zoals in veel andere Engelse steden heeft de voornaamste winkelstraat in Ashton betere tijden gekend. Naast de leegstaande panden, zoals die van de Queens nachtclub, zijn er vooral vapeshops, kapsalons en afhaalwinkels. Deze ontwikkeling heeft vooral te maken met de opkomst van onlinewinkelen en hoge lasten. ‘Toen ik hier veertig jaar geleden kwam wonen, was de winkelstraat veiliger en levendiger’, zegt Reform-stemmer Bretherton. ‘Je hoort veel over de groei in Manchester, maar hier wordt het alleen maar minder.’
Burnham heeft erop gewezen dat Makerfield wel degelijk vooruitgaat. Er komt een nieuwe markt, de stoepen krijgen een make-over en het station Bryn wordt opgeknapt. Het geld voor deze projecten is deels afkomstig uit het Levelling Up-fonds, dat na de Brexit is ingesteld om het verarmde, Brexit-stemmende noorden mee te trekken in de vaart der Britse volkeren. Ook een meerderheid van de kiezers in Makerfield stemde indertijd voor de Brexit, maar zelfs bij de tiende verjaardag van het EU-referendum, volgende week, komt het onderwerp amper meer ter sprake.
Gezien het grote aantal Brexit-stemmers in zijn beoogde district heeft Burnham ervoor gekozen om niet langer te spreken over een terugkeer naar de Europese Unie, zoals hij vorig jaar nog deed. Zijn prioriteit is het overdragen van macht uit Londen naar de regio’s, zoals Greater Manchester, een decentralisering die Engeland volgens hem hard nodig heeft. ‘Groot-Brittannië zal in een permanente sleur terechtkomen als we constant ruziemaken en mensen zich van elkaar afkeren’, zo zei hij onlangs tijdens een Great North-top in Leeds, wijzend op de Brexit-strijd.
Op rechts willen politici de relatie met de EU op scherp zetten door het Verenigd Koninkrijk uit het Europees Hof voor de Rechten van de Mens te laten stappen. Voor Restore-leider Lowe is dat nodig om een radicaal migratiebeleid te voeren. Zijn partij wil alle illegale immigranten uitzetten, alsmede buitenlanders die geen werk hebben. ‘Miljoenen moeten eruit’, belooft een verkiezingsfolder van deze jonge partij. Dat doet het goed bij de ongeveer zevenhonderd Restore-leden die zich hebben verzameld bij de paardenrenbaan Haydock. ‘Rupert! Rupert!’ roepen ze, alvorens op deuren te gaan kloppen met hun boodschap.
Onder de aanwezigen vormen mannen, jong en oud, een meerderheid. Enkele deelnemers zijn gearriveerd in oldtimers. ‘Restore is geen gewone politieke partij’, beweert de 28-jarige Harry Woodhead, die uit graafschap Staffordshire is gekomen, ‘maar een culturele beweging, een geloof om de traditionele normen en waarden van ons unieke land te herstellen. Dit is de laatste kans.’ Woodhead, een oud-lid van Reform, spreekt er zijn spijt over uit dat plekken waar mensen samenkomen, zoals kerken en arbeidersclubs, verdwijnen. ‘Pubs houden stand, maar hoelang nog?’
Wat Burnham betreft houden de pubs nog wel even stand. In zijn campagne heeft de Labour-kandidaat beloofd om pubs meer financiële hulp te bieden dan gebeurt onder de huidige premier. Om zijn steun te tonen, bracht hij tijdens de campagne een bezoek aan de Brian Boru, een fameuze bar die in de 19de eeuw was opgezet door Ierse immigranten. ‘Of het nu gaat om handwerken, pilates, activiteiten voor mensen met een beperking of het in stand houden van de Ierse cultuur en tradities’, zei hij, ‘deze club biedt iets waardevols voor de hele gemeenschap.’
De gemeenschap van Makerfield lijkt nogal verdeeld te zijn. Getuige borden in de tuinen of achter de ramen wonen Labour-stemmers naast Reform- of Restore-stemmers. Op een parkeerplaats van een onaantrekkelijk winkelcentrum gaat de linkse commentator Owen Jones voor een camera het debat aan met ‘Young Bob’, een rechtse opiniemaker die de Britse evenknie van Charlie Kirk (de conservatieve Amerikaanse influencer die vorig jaar werd doodgeschoten) probeert te worden. ‘Dit is een keerpunt in de Britse politiek’, weet Martin Pooley, een gepensioneerde accountant die helemaal uit Norwich is gekomen om ‘geschiedenis mee te maken’.
Als Burnham verliest, zal Labour in een crisis verzeild raken; als de zogenoemde ‘Koning van het Noorden’ wint, komt er een bittere strijd om het leiderschap. Starmer, zo is inmiddels wel gebleken, geeft zich niet snel gewonnen. In The Eagle, waar hij aan zijn derde pint zit, zegt Alan Harwood het politieke spektakel in zijn woonplaats geamuseerd te volgen. ‘Ik woon hier al een halve eeuw’, vertelt de onderhoudsmonteur, ‘niemand had van Makerfield gehoord en nu opeens staan we in het middelpunt van de belangstelling. Straks is iedereen ons weer vergeten.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant