Akkoord VS-Iran Uit de tekst van het akkoord tussen de VS en Iran blijkt dat de VS onder voorwaarden een fonds van 260 miljard euro voor Iran oprichten. Ook blijkt dat de VS een minimumbeperking van de nucleaire activiteiten van Iran afgedwongen hebben. Wat staat er nog meer in? NRC annoteert het veertienpuntenakkoord.
De Verenigde Staten en Iran zijn het – voorlopig – eens. In een veertien punten tellende overeenkomst, getiteld Islamabad Memorandum van Overeenstemming tussen de Verenigde Staten van Amerika en de Islamitische Republiek Iran, spreken de partijen „onmiddellijke en permanente beëindiging van militaire acties” af.
Wat staat er precies in de overeenkomst? NRC annoteerde de – via een vertaalprogramma naar het Nederlands omgezette – Amerikaanse tekst van het principeakkoord, zoals die door een hoge Amerikaanse ambtenaar woensdagavond naar buiten werd gebracht.
De Verenigde Staten van Amerika en de Islamitische Republiek Iran zijn gezamenlijk te goeder trouw overeengekomen:
1. De Verenigde Staten van Amerika en de Islamitische Republiek Iran en hun bondgenoten in de huidige oorlog verklaren door ondertekening van dit memorandum van overeenstemming de onmiddellijke en permanente beëindiging van de militaire acties op alle fronten, inclusief in Libanon, en verbinden zich ertoe vanaf nu geen oorlog of militaire actie tegen elkaar te beginnen, zich te onthouden van de dreiging met of het gebruik van geweld tegen elkaar en de territoriale integriteit en soevereiniteit van Libanon te waarborgen. De definitieve overeenkomst zal de permanente beëindiging van de oorlog op alle fronten, inclusief in Libanon, en de overige bepalingen van deze paragraaf bevestigen.
Begin deze week was er nog wat verwarring over de precieze afspraken rond Libanon. Iran liet weten dat het akkoord inhoudt dat de territoriale integriteit en soevereiniteit van dat land gerespecteerd moeten worden. Dat zou betekenen dat Israël zijn troepen uit Zuid-Libanon moet terugtrekken. De Israëlische premier Benjamin Netanyahu zei als reactie dat hij dat niet van plan was. Uit de tekst valt niet op te maken dat dat wel van hem geëist wordt.Israël begon de oorlog samen met de VS, maar zat niet aan de onderhandelingstafel. Toch wordt Israël met deze tekst verplicht om zijn aanvallen op Libanon te staken. Als het toch blijft bombarderen, zal Iran met een beroep op het akkoord aan Trump kunnen vragen om zijn bondgenoot tot de orde te roepen.
2. De Verenigde Staten van Amerika en de Islamitische Republiek Iran verbinden zich ertoe elkaars soevereiniteit en territoriale integriteit te respecteren en zich te onthouden van inmenging in elkaars interne aangelegenheden.
Dit betekent onder meer dat de Amerikaanse president Donald Trump in het vervolg niet meer de demonstranten tegen het Iraanse regime mag oproepen om de straat op te gaan.
3. De Verenigde Staten van Amerika en de Islamitische Republiek Iran verbinden zich ertoe om binnen maximaal 60 dagen, verlengbaar met wederzijds goedvinden, te onderhandelen en tot een definitieve overeenkomst te komen.
4. Meteen na de ondertekening van dit memorandum van overeenstemming zullen de Verenigde Staten van Amerika beginnen met de opheffing van hun zeeblokkade en alle verstoringen of belemmeringen tegen de Islamitische Republiek Iran, en zullen de zeeblokkade binnen 30 dagen volledig beëindigen. Gedurende deze periode zal het scheepvaartverkeer de proporties aannemen van het aantal schepen van voor de oorlog. De Verenigde Staten van Amerika verbinden zich er verder toe hun troepen binnen 30 dagen na de definitieve overeenkomst terug te trekken uit de nabijheid van de Islamitische Republiek Iran.
Het is opmerkelijk dat opheffing van de Amerikaanse tegenblokkade nog vóór de opheffing van de Iraanse blokkade van de Straat van Hormuz aan bod komt.
5. Na ondertekening van dit memorandum van overeenstemming zal de Islamitische Republiek Iran zich naar beste vermogen inspannen voor de veilige en kosteloze doorgang van commerciële schepen gedurende een periode van 60 dagen tussen de Perzische Golf en de Golf van Oman, en vice versa. Het commerciële scheepvaartverkeer zal onmiddellijk van start gaan en, rekening houdend met de noodzaak om technische en militaire obstakels te verwijderen en mijnen te ruimen door de Islamitische Republiek Iran, binnen 30 dagen volledig operationeel zijn. De Islamitische Republiek Iran zal in overleg met het Sultanaat van Oman de toekomstige administratie en maritieme diensten in de Straat van Hormuz vaststellen, in overleg met andere kuststaten van de Perzische Golf, in overeenstemming met het toepasselijke internationale recht en de soevereine rechten van de kuststaten van de Straat van Hormuz.
Al voor ondertekening van dit akkoord barstte op dit punt al flinke kritiek op de VS los: het opheffen van de blokkade brengt de situatie terug tot die van voor de oorlog. Maar waar was die hele oorlog dan goed voor? Bovendien is de vrees dat het scheepvaartverkeer niet zomaar het vooroorlogse volume zal bereiken, gezien die technische obstakels en die mijnen – maar ook het vertrouwen van scheepvaartbedrijven, dat niet zomaar weer even groot is als voor de oorlog.Daarbij geeft deze tekst Iran de ruimte om na 60 dagen wél weer tol – of een vergoeding voor maritieme diensten – te heffen. Scheepvaartexperts zijn hier zeer bezorgd over. Voor deze oorlog was er een wereldwijde consensus dat zeestraten vrije doorvaart moeten bieden. Nu lijkt er een nieuwe status quo te ontstaan waarin aanpalende landen toch de controle over zo’n zee-engte kunnen uitoefenen. Dit belooft niet veel goeds voor andere nauwe passages op zee, vrezen reders en andere scheepvaartexperts.
6. De Verenigde Staten van Amerika verbinden zich ertoe samen met regionale partners een definitief, gezamenlijk overeengekomen plan te ontwikkelen met een budget van ten minste 300 miljard Amerikaanse dollar voor de wederopbouw en economische ontwikkeling van de Islamitische Republiek Iran. Het mechanisme voor de uitvoering van dit plan zal binnen 60 dagen worden vastgelegd in een slotovereenkomst. Alle benodigde vergunningen, vrijstellingen en toestemmingen voor de relevante financiële transacties zullen door de Verenigde Staten van Amerika worden verleend.
Misschien is dit wel de meest opmerkelijke afspraak. Trump blies ooit het nucleaire akkoord op dat zijn voorganger Barack Obama in 2015 afsloot met Iran, onder meer omdat die volgens Trump „stapels contant geld” naar Teheran bracht. Nu moet de Amerikaanse president er alles aan doen om de indruk weg te nemen dat hij zomaar geld aan de vijand geeft.Onduidelijk is nog wie dat wederopbouw- en ontwikkelingsplan voor Iran gaat betalen. Trump en zijn vicepresident JD Vance zijn er zeer stellig over dat het geld niet van de Amerikaanse belastingbetaler zal komen. Toch kon het fonds onmiddellijk op zware kritiek rekenen van zowel Democraten als Republikeinen. De Financial Times berichtte dat het geld van bedrijven moet komen.Woensdag, een halve dag na het uitlekken van de tekst, schiep de president op de G7-top in het Franse kuuroord Évian-les-Bains verwarring door te stellen dat de VS niet in het fonds zullen investeren, en niet aan Golfstaten gevraagd hebben om eraan bij te dragen. „Wij leggen nog geen dubbeltje in, we investeren er niet in en we hebben geen fonds.”Diezelfde avond kwam de definitieve tekst alsnog naar buiten en bleek de tekst niet substantieel van de gelekte versie te verschillen.
7. De Verenigde Staten van Amerika verbinden zich ertoe alle soorten sancties tegen de Islamitische Republiek Iran te beëindigen, inclusief de resoluties van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, de resoluties van de Raad van Gouverneurs van het IAEA en alle unilaterale Amerikaanse sancties, zowel primaire als secundaire, volgens een overeengekomen schema als onderdeel van de uiteindelijke overeenkomst. De Islamitische Republiek Iran en de Verenigde Staten van Amerika erkennen het cruciale belang van de bovengenoemde kwestie van de beëindiging van de sancties en spreken de intentie uit om deze kwesties onmiddellijk in de onderhandelingen aan te pakken om tot een wederzijds akkoord te komen.
Ook hiervoor geldt: Trump bekritiseerde Obama stevig vanwege het opheffen van de sancties als onderdeel van het in 2015 gesloten akkoord. Toen er vorige maand voor het eerst bericht werd dat Trump sanctieverlichting overwoog, schreef oud-minister Mike Pompeo (Buitenlandse Zaken) op X dat dat zou neerkomen op het betalen van Iran „om een massavernietigingswapenprogramma op te bouwen en de wereld te terroriseren”.
8. De Islamitische Republiek Iran herbevestigt dat zij geen kernwapens zal verwerven of ontwikkelen. De Verenigde Staten van Amerika en de Islamitische Republiek Iran zijn overeengekomen de bestemming van opgeslagen, verrijkt materiaal te regelen via een mechanisme dat in onderling overleg zal worden vastgesteld, overeenkomstig het schema genoemd in paragraaf 7. De minimale methode zal bestaan uit verdunning, ter plaatse onder toezicht van het IAEA. Beide partijen zijn tevens overeengekomen de kwestie van verrijking en andere wederzijds overeengekomen zaken met betrekking tot de nucleaire behoeften van de Islamitische Republiek Iran te bespreken, op basis van het wettelijk kader dat in de definitieve overeenkomst zal worden vastgelegd. De definitieve overeenkomst zal de bepalingen van deze paragraaf bevestigen. De Verenigde Staten van Amerika en de Islamitische Republiek Iran erkennen het cruciale belang van de bovengenoemde nucleaire kwesties en spreken de intentie uit deze kwesties onmiddellijk in de onderhandelingen aan te pakken om tot een wederzijds akkoord te komen.
Deze toezegging deed Teheran ook in het Obama-akkoord, in 2015. Over beperking van het nucleaire programma wordt nog verder onderhandeld. Toch schept Trump op dat hij er nu, in tegenstelling tot zijn voorganger, écht in geslaagd is om een Iraanse kernbom te verijdelen. Een winstpunt voor de Amerikanen is dat er sprake is van een ‘minimale methode’. Ook al is de rest van de bepaling tamelijk vaag, het biedt in elk geval een ondergrens bij verdere onderhandelingen.
9. In afwachting van de definitieve overeenkomst komen de Verenigde Staten en de Islamitische Republiek Iran overeen de status quo te handhaven. De Islamitische Republiek Iran zal de huidige status quo van haar nucleaire programma handhaven en de Verenigde Staten zullen geen nieuwe sancties opleggen en geen extra troepen in de regio stationeren.
10. De Verenigde Staten van Amerika verbinden zich ertoe dat onmiddellijk na de ondertekening van dit memorandum van overeenstemming, en tot de beëindiging van de sancties, het Amerikaanse ministerie van Financiën vrijstellingen zal verlenen voor de export van Iraanse ruwe olie, aardolieproducten en -derivaten, en alle daarmee samenhangende diensten, waaronder banktransacties, verzekeringen, transport, enz.
Iran materieel belonen voor het openen van de Straat van Hormuz? Dat is volgens critici een prikkel voor landen om zich vaker te misdragen. En had Trump, vragen zij zich af, die olie-export niet als wisselgeld moeten bewaren voor de nucleaire besprekingen?
11. De Verenigde Staten van Amerika verbinden zich ertoe de bevroren of geblokkeerde fondsen en activa van de Islamitische Republiek Iran volledig ter beschikking te stellen bij de uitvoering van dit memorandum van overeenstemming. De Verenigde Staten van Amerika en de Islamitische Republiek Iran zullen tijdens de onderhandelingen gezamenlijk de procedures met betrekking tot de vrijgave van deze fondsen overeenkomen. Deze fondsen, ongeacht of ze op de oorspronkelijke rekening blijven staan of worden overgemaakt, zullen volledig beschikbaar worden gesteld voor betaling aan elke uiteindelijke begunstigde die door de Centrale Bank van de Islamitische Republiek Iran wordt aangewezen. De Verenigde Staten van Amerika verbinden zich ertoe alle benodigde vergunningen en machtigingen te verlenen.
De kritiek op deze formulering luidt dat er geen duidelijk tijdspad afgesproken is. Hoeveel progressie moet er precies geboekt worden voordat de Iraniërs over hun tegoeden kunnen beschikken?
12. De Verenigde Staten van Amerika en de Islamitische Republiek Iran komen overeen dat er een uitvoerend mechanisme zal worden ingesteld om toezicht te houden op de succesvolle implementatie van dit memorandum van overeenstemming en de toekomstige naleving van de uiteindelijke overeenkomst.
13. Na ondertekening van dit memorandum van overeenstemming en onder voorbehoud van de aanvang van de uitvoering van de paragrafen 1, 4, 5, 10 en 11 van dit memorandum van overeenstemming, en de voortdurende uitvoering van deze maatregelen, zullen de Verenigde Staten van Amerika en de Islamitische Republiek Iran onderhandelingen starten over de definitieve overeenkomst, uitsluitend over de overige paragrafen.
14. De definitieve overeenkomst zal worden bekrachtigd door een bindende resolutie van de VN-Veiligheidsraad.
Dit is opmerkelijk, omdat de Verenigde Staten en Iran niet met z’n tweeën kunnen bepalen dat de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties een bindende resolutie zal aannemen. Trump zal hopen op een scenario als met het staakt-het-vuren tussen Israël en Hamas in Gaza, vorig jaar, toen de Veiligheidsraad die deal inderdaad tot resolutie promoveerde. Overigens komt er van die deal, resolutie of niet, bijzonder weinig terecht.
In het akkoord wordt niets afgesproken over beperking van het Iraanse drone- en raketprogramma, hoewel dat wel een van de Amerikaanse argumenten was om de oorlog te beginnen. Evenmin hoeft Iran zijn steun te staken aan Hezbollah, de Libanese strijdgroep waar Israël mee in oorlog is. Ook dat was een van de argumenten voor de Amerikaans-Israëlische aanval op Iran van eind februari.