De Europese Unie wil een front vormen tegen internationale drugscriminelen als ‘Bolle Jos’. Nu meer en meer cocaïne via steeds meer routes Europa binnenkomt, staat de gezamenlijke bestrijding van drugshandel hoog op de agenda. Maar maatregelen tegen Sierra Leone liggen ingewikkeld.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant.
De EU-top die donderdag en vrijdag in Brussel plaatsvindt, vormt een belangrijk moment voor het kabinet-Jetten. Het is de eerste keer dat de Europese regeringsleiders de gezamenlijke aanpak van drugscriminaliteit bespreken. Nederland zoekt Europese steun om de druk op Sierra Leone op te voeren om de Nederlandse topcrimineel Jos L., beter bekend als ‘Bolle Jos’, uit te leveren.
Op aandringen van Nederland zullen de 27 regeringsleiders een oproep doen tot ‘actie tegen derde landen die drugssmokkelaars herbergen en zich niet houden aan internationale verplichtingen’. Dat is een belangrijke overwinning voor de Nederlandse regering. Met die oproep in handen kan Nederland naar de Europese Commissie stappen met het verzoek om bijvoorbeeld de Europese ontwikkelingshulp aan Sierra Leone te korten.
Toch lijken dergelijke maatregelen nog ver weg. De Europese Unie heeft geopolitieke belangen in Sierra Leone die ze niet op het spel wil zetten. En het is de vraag of de EU genoeg invloed in het West-Afrikaanse land heeft om een vuist te kunnen maken tegen de drugsmiljarden van Bolle Jos.
Voor minister David van Weel van Justitie is de uitlevering van de Brabantse drugsbaron een van zijn hoogste prioriteiten. In Nederland en België is L. veroordeeld tot in totaal zo’n 80 jaar cel voor betrokkenheid bij ernstige gewelds- en drugsmisdrijven. Diplomatieke inspanningen leveren echter al meer dan een jaar niets op. Er zijn veel aanwijzingen dat de 34-jarige drugscrimineel zich in de hoogste politieke kringen van Sierra Leone begeeft. Hij zou zelfs een relatie hebben met de dochter van de president.
Eind mei maakte Van Weel bekend dat hij Brussel had verzocht om te korten op de Europese ontwikkelingshulp aan Sierra Leone. Volgens Kars de Bruijne, programmaleider West-Afrika en de Sahel bij denktank Clingendael, probeert Nederland dat al langer, maar was er tot nu toe weinig steun onder andere lidstaten. ‘Binnen Europa heerste de gedachte dat dit een Nederlands probleem is dat Nederland bilateraal moest oplossen’, zegt de Bruijne.
Dat de regeringsleiders nu toch deze oproep doen, laat zien dat er een verschuiving gaande is. De Bruijne ziet een verband met de recordvangst van cocaïne die de Spaanse autoriteiten op 1 mei voor de kust van de Westelijke Sahara deden. Het vrachtschip vervoerde 30 ton coke met een waarde van 800 miljoen euro. Onder de bemanningsleden waren zes gewapende mannen; vijf Nederlanders en een Surinamer.
Onderzoek van het Global Initiative Against Transnational Organized Crime wijst uit dat het schip hoogstwaarschijnlijk in de Sierra Leoonse hoofdstad Freetown was ingeladen en naar de Canarische eilanden voer, vanwaar de cocaïne op kleinere bootjes de weg naar Europa zou vervolgen. Het onderzoek identificeerde zeven andere vrachten die een vergelijkbare route aflegden, vermoedelijk allen gecoördineerd door Jos L.
Binnen de Europese Unie bestaan grote zorgen over de ‘substantiële bedreiging’ van drugscriminaliteit voor de Europese veiligheid. Bij de presentatie van de nieuwe Europese drugsstrategie en een bijbehorend actieplan zei Eurocommissaris Magnus Brunner in december al dat Europa zich in een ‘noodsituatie’ bevindt. Het Europese drugsagentschap EUDA onderstreept in een recent rapport dat drugs sterker worden, steeds makkelijker verkrijgbaar zijn en dat het drugsgeweld toeneemt.
Een van de zorgen is dat er steeds meer cocaïne Europa binnenkomt en dat steeds meer Europeanen cocaïne consumeren. Waar de smokkel vroeger was gecentreerd in grote havens als Rotterdam en Antwerpen, wijken drugscriminelen steeds meer uit naar kleine havens of ‘innovatieve methoden’ zoals speedboten en drones. Hierdoor zijn steeds meer landen bij de problematiek betrokken.
De Europese plannen zijn onder meer gericht op het versterken van de onderlinge samenwerking, maar ook van die met landen in West-Afrika, Latijns-Amerika en andere regio’s. In oktober 2025 richtte de Europese politieke gemeenschap al een nieuw samenwerkingsorgaan op: de Europese alliantie tegen drugs. Ook werkt de Europese Commissie aan een raamwerk voor sancties tegen internationale drugsnetwerken. Wat niet in het actieplan is opgenomen, zijn sancties tegen derde landen.
In het geval van Sierra Leone strijden voor de Europese Unie verschillende belangen om voorrang. Het West-Afrikaanse land behoort internationaal gezien tot de pro-Oekraïense en pro-westerse familie. ‘Sommigen binnen de EU vrezen dat Sierra Leone bij een harde aanpak overloopt naar de groeiende groep Afrikaanse landen die een pro-Russische agenda voeren’, zegt de Bruijne. ‘Dan ben je juist al je invloed in het land kwijt.’
De EU heeft voor de periode van 2021 tot en met 2027 ruim 350 miljoen euro aan subsidies aan Sierra Leone toegekend. Minister Sjoerd Sjoerdsma van Ontwikkelingssamenwerking zegt tegen De Telegraaf dat het alleen overheidssteun betreft, maar een groot deel van het geld gaat naar specifieke overheidsprogramma’s, bijvoorbeeld op gebied van landbouw en onderwijs, en naar maatschappelijke organisaties. De vrees is dat vooral de gewone bevolking van een van de armste landen ter wereld de pijn zal voelen.
Gekeken naar de jaarbegroting van de overheid levert Europa een substantiële bijdrage. Toch is het de vraag of de EU de autoriteiten kan verleiden om L. te laten vallen. 50 miljoen euro per jaar is een schijntje in vergelijking met de geschatte winsten die de drugsbaron maakt. ‘Een Sierra Leoonse politicus zei al tegen me: there’s a new donor in town’, zegt De Bruijne.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant