Vliegverkeer Transparante vluchtprijzen, snellere terugbetalingen, compensatie voor vertragingen van drie uur en duidelijke prijzen en instructies: het Europees Parlement heeft na jaren onderhandelen een deal bereikt over de rechten van vliegpassagiers – tot ontstemming van budgetmaatschappijen.
Budgetmaatschappij Ryanair ziet zijn concurrentiepositie in gevaar komen door de nieuwe Europese regels voor vliegvervoer.
Het was een van de meest politiek gevoelige dossiers van de afgelopen jaren in Brussel: de worsteling over de rechten van vliegpassagiers. Meer dan dertien jaar werd er over onderhandeld. Maar de strijd lijkt voorbij. Er is deze week een akkoord bereikt waar zowel het Europees Parlement als de lidstaten achter staan, met als inzet betere bescherming van luchtvaartpassagiers. Want, zo stelde Andrey Novakov van de Europese Volkspartij, de belangrijkste onderhandelaar van het parlement over de hervorming: „Achter elke vertraging of annulering schuilen echte levens.”
De huidige regels, vastgesteld in een verordening uit 2004, laten veel ruimte over voor interpretatie. Zo zijn ‘buitengewone omstandigheden’, die luchtvaartmaatschappijen ontheffen van een compensatieplicht, niet gespecificeerd. In tientallen zaken moest het Europees Hof eraan te pas komen om passagiers duidelijkheid te verschaffen. Die rechten worden nu beter afgebakend.
Gezinnen met jonge kinderen worden niet langer van elkaar gescheiden. Luchtvaartmaatschappijen worden verplicht ervoor te zorgen dat ouders of begeleiders van een kind jonger dan 14 jaar naast elkaar mogen zitten zonder daarvoor extra te betalen. Ook zwangere vrouwen en passagiers met een handicap of beperkte mobiliteit hebben dat recht.
Kwetsbare passagiers krijgen daarnaast meer recht op bescherming door het recht op compensatie, omboeking en bijstand van luchtvaartmaatschappijen als ze een vlucht missen omdat de luchthaven hen niet op tijd bij de gate heeft geholpen.
Waar het Europarlement tijdens onderhandelingen hoopte op het gratis maken van handbagage, is dat er niet doorheen gekomen. Het recht op één gratis persoonlijk item aan boord blijft in stand, denk aan een kleine tas of rugzak die onder een stoel past, met een afmeting van 40 bij 30 bij 15 centimeter.
Ook moeten de ticketprijzen transparanter. Zo worden luchtvaartmaatschappijen, tussenpartijen en zoekportalen verplicht om bij het begin van het boekproces de prijs inclusief handbagage weer te geven. Het is luchtvaartmaatschappijen vervolgens wel toegestaan kortingen aan te bieden aan passagiers die géén koffer als handbagage meenemen, waardoor een passagier uiteindelijk minder voor een ticket betaalt dan aanvankelijk werd weergegeven.
En er zullen geen extra kosten in rekening worden gebracht na een spelfout in de naam of voor het verkrijgen van een gedrukte instapkaart na het inchecken. Ook vervalt de verplichting om bij het digitaal inchecken een gebruikersaccount aan te maken of een specifieke app te downloaden.
Het was de Raad, het beslisorgaan van de lidstaten, die zo veel tijd nodig had. Het Parlement streed voor betere passagiersrechten, terwijl de Commissie volgens Europarlementariër Mohammed Chahim (Pro Europa) op haar beurt probeerde op te treden als een ‘honest broker’ tussen de andere twee organen.
Chahim, verbouwereerd: „De EU-landen spraken bij monde van de luchtvaartmaatschappijen. Den Haag sprak als KLM, Berlijn als Lufthansa, Parijs als Air France… Het commercieel gewin leek boven het belang van burgers te staan”. Hij voegt toe: „Niet zo gek als je bedenkt dat overheden veelal aandeelhouder zijn van hun nationale luchtvaartmaatschappijen”.
Het parlement was vanaf „dag één duidelijk”, aldus co-onderhandelaar Virginijus Sinkevičius van de Groenen. „We zouden de regels moderniseren, maar we zouden de passagiers daar niet de prijs voor laten betalen.”
Roberta Metsola, voorzitter van het Europees Parlement, valt hem bij: „Deze overeenkomst zal de positie van luchtreizigers in heel Europa verbeteren. Het zal zorgen voor meer transparantie en voorspelbaarheid voor zowel consumenten als luchtvaartmaatschappijen, zonder onnodige bureaucratie voor onze industrie.”
KLM heeft overigens nog niet officieel gereageerd op de nieuwe Europese regels.
Het grootste twistpunt betrof de kwestie hoelang een vlucht vertraagd mag zijn voordat een passagier recht heeft op compensatie. De Raad pleitte lange tijd voor een grens van vier uur vertraging op vluchten in Europa, of bij afstanden tot en met 3.500 kilometer. Bij intercontinentale vluchten of vluchten over langere afstanden sprak de Raad van een grens van zes uur. Het Europarlement hield voor beide typen vluchten vast aan een grens van drie uur, in overeenstemming met uitspraken van het Europees Hof – en kreeg zijn zin.
Het resultaat van die strijd: reizigers behouden het recht op terugbetaling of een alternatieve vlucht én op schadevergoeding als een vlucht meer dan drie uur vertraging heeft, minder dan twee weken van tevoren wordt geannuleerd of als hen toegang tot de vlucht wordt geweigerd.
Bij vluchten tot 1.500 kilometer geldt een compensatie van 250 euro, oplopend tot 400 euro bij vluchten tot 3.500 kilometer en 600 euro voor verdere vluchten.
Gebeurtenissen buiten de controle van luchtvaartmaatschappijen gelden nog altijd als uitzondering. Bijvoorbeeld in het geval van natuurrampen, oorlog, weersomstandigheden, onhandelbare passagiers of stakingen.
Reizigers hebben in alle gevallen elke twee uur recht op water, een maaltijd na drie uur en een overnachting van maximaal drie nachten indien nodig.
Budgetmaatschappij Ryanair is boos en wijst erop dat Europese luchtvaartmaatschappijen zo hun concurrentiekracht zullen verliezen terwijl Europees vliegvervoer niet goedkoper wordt. In de woorden van ceo Michael O’Leary: „Terwijl meer dan 50 procent van onze klanten voor de laagste tarieven kiest (exclusief tweede stuk handbagage), verplicht deze nieuwe onzinnige regelgeving luchtvaartmaatschappijen om valselijk hogere vliegtarieven te adverteren.”
„Er zijn geen winnaars met deze overeenkomst”, reageert Montserrat Barriga, directeur van de European Regions Airline Association. Volgens de lobbygroep hebben de onderhandelaars een compromis „overhaast” waarbij ze nieuwe verplichtingen hebben toegevoegd die de kosten en complexiteit verhogen zonder enige extra duidelijkheid te scheppen.
De regels moeten in de tweede helft van 2027 ingaan. Er volgt in juli nog een stemming tijdens de plenaire vergadering van het Europees Parlement in Straatsburg, waarna de deal wordt bekrachtigd.