Zorgverzekeringen Het minderheidskabinet is van plan om de vergoeding voor niet-gecontracteerde zorg af te schaffen. Dit is in strijd met Europees recht, schrijft Bram Laschet. Een ‘eenvoudige oplossing’ ligt voor het oprapen, naar voorbeeld van Ierland en Italië.
Stel dat je een nieuwe heup nodig hebt. In principe ga je dan naar een ziekenhuis dat een contract heeft met je verzekeraar. Die vergoedt de kosten dan rechtstreeks aan het ziekenhuis. Maar je kunt er ook voor kiezen om naar een niet-gecontracteerde zorgaanbieder te gaan, bijvoorbeeld omdat de wachtlijst daar minder lang is. Jij betaalt dan de factuur en de verzekeraar moet een deel van de kosten aan jou vergoeden. Deze vergoeding voor niet-gecontracteerde zorg wil het kabinet afschaffen.
Bram Laschet is promovendus en doceert gezondheidsrecht aan de Universiteit Maastricht.
De reden hiervoor is dat er in sommige zorgsectoren veel niet-gecontracteerde zorgaanbieders zijn, bijvoorbeeld in de ggz en wijkverpleging. Niet-gecontracteerde zorg kost zorgverzekeraars veel geld. De afschaffing zou dus kosten moeten besparen.
Op zich is het plan van het kabinet begrijpelijk. Maar in een poging een binnenlands probleem aan te pakken, heeft het te weinig naar de Europese gevolgen gekeken. Het Europese recht bepaalt namelijk dat mensen op kosten van hun verzekeraar ook zorg over de grens kunnen krijgen, mits aan bepaalde voorwaarden is voldaan. Zo’n behandeling over de grens valt onder het vrije verkeer van diensten in de EU. Het kabinet beseft dit ook. De oplossing die het voor dit probleem heeft bedacht, snijdt alleen geen hout.
De meeste mensen kiezen voor een zogeheten naturapolis. Met zo’n polis is het de bedoeling dat je zorg krijgt van een zorgaanbieder waarmee je verzekeraar een contract heeft gesloten. In zo’n contract staan bijvoorbeeld afspraken over de prijs van een bepaalde behandeling.
Een herniaoperatie kan momenteel ook in Keulen of Leuven worden uitgevoerd. Maar de meeste Europese zorgaanbieders zijn niet gecontracteerd. Zorgverzekeraars betalen dan dezelfde vergoeding voor niet-gecontracteerde zorg in Nederland.
Als het plan van het kabinet doorgaat, krijg je voor dezelfde behandeling in Keulen of Leuven geen vergoeding meer. Dit is in strijd met het Europese recht. Lidstaten mogen het vrije verkeer immers niet belemmeren.
Zoals het er nu uitziet, wil het kabinet dit oplossen door zorgverzekeraars te verplichten een restitutiepolis aan te bieden. Deze dure polissen bieden verzekeraars sinds 2025 niet meer aan. Met zo’n polis kreeg je als verzekerde een volledige vergoeding, of je nu naar een gecontracteerde of niet-gecontracteerde zorgaanbieder ging. Het kabinet lijkt dus te willen zeggen: mensen die zorg in de EU willen ondergaan, moeten maar een dure restitutiepolis afsluiten.
Het kabinet lijkt te vergeten dat de Europese vergoedingsverplichting geldt voor álle soorten polissen van de zorgverzekering. Helemaal geen vergoeding als je een naturapolis hebt voor zorg over de grens is nog steeds een belemmering van het vrije dienstenverkeer. Dat je ook een restitutiepolis had kunnen afsluiten, maakt dat niet anders.
Op dit punt zal het kabinet de plannen dus moeten aanpassen, waarbij het geen inbreuk maakt op het Europese recht. Een eenvoudige oplossing is dat verzekeraars zorg over de grens (onder Nederlandse voorwaarden als verzekerde zorg en een verwijzing door de huisarts) toch vergoeden. Met andere woorden: een stukje restitutiepolis in de naturapolis, maar alleen voor buitenlandse zorg. Zo pakken sommige andere lidstaten, zoals Ierland en Italië, het ook aan. Niet-gecontracteerde zorg in Nederland hoeft dan niet vergoed te worden. Daar zegt het Europese recht namelijk niets over.
Het kabinetsplan geeft zorgverzekeraars veel macht: zonder contract geen vergoeding. Zorgaanbieders kunnen hierdoor geforceerd worden om ongunstige contracten te tekenen. Daarnaast is er in Nederland ook nog zoiets als de vrije artsenkeuze. Naast de Europese bezwaren zijn er nog genoeg andere hobbels voor het kabinet. Of zorgaanbieders en patiënten blij zijn met het plan is immers een geheel ander verhaal.