In oktober vorig jaar ben ik gestopt met op mijn telefoon kijken. Ik las en keek ongeveer twee tot drie uur op een dag. Nu spendeer ik nog maximaal dertig minuten voor het acute, het hoognodige: navigeren, muziek en bellen.
Meer dan een decennium aan ergernis ging eraan vooraf. Na het verlaten van sociale media, het afzetten van afleidende meldingen, bleef ik de telefoon excessief gebruiken. In bed, op straat, bij het stoplicht. Steeds draaide ik dezelfde onzinrondjes langs niet-urgente niet-belangrijke dingen. Een tic. Een verslaving die mij net als vele anderen opslokte. Maar op een dag was het genoeg.
Veel mensen vragen wat het met me heeft gedaan. Slaap ik beter? Heb ik meer tijd en aandacht? Ben ik gelukkiger? Ik moet ze teleurstellen. Ik ben niet productiever of meetbaar gezonder gaan leven. Dat was dan ook niet mijn motivatiebron. Het ging om iets fundamentelers en groters dan geluksgevoel. Ik stopte omdat het geen goed leven was.
Dat kwam uit mezelf. Want we leven niet in een wereld waarin iemand er echt iets van vindt dat mensen drie uur per dag naar hun telefoon kijken. Geen dominee, rabbijn of imam die oordeelt dat dat verkeerd is. Er is geen enkele morele autoriteit die met enig gezag kan zeggen: dit deugt niet.
En heus, ik weet dat zovelen juist zijn ontsnapt aan de verstikkende schuld en dwingende moraal van een kerk. Maar het is een erg leeg leven geworden. De enige die ik nog enige morele autoriteit zie uitoefenen zijn dokters, psychiaters en wetenschappers. Mensen die onderbouwd door datasets en artikelen de maatschappij nog enigszins in de goede richting proberen te sturen.
Daar slagen ze maar gedeeltelijk in. Het bewijs is zelden waterdicht. Neem het schermvrij opvoeden, de ouderbeweging die uit alle macht het moment probeert uit te stellen dat ze haar kinderen definitief in het offline leven verliest. De beweging baseert zich grotendeels op het boek Generatie angststoornis van Jonathan Haidt. Er is echter behoorlijk wat discussie over de stelligheid waarmee hij de epidemie van mentale problemen bij de jeugd aan schermgebruik wijt. Eerder bleek het verhaal over het blauwe schermlicht dat onze slaap verstoort wetenschappelijk ook al uiterst wankel.
Resultaat: ouders staan met lege handen tegenover verslaafde kinderen, en tegenover hun eigen verslaving. Ze hebben niets om zich op te beroepen. In de peilloze technocratisch-liberale leegte van deze tijd telt wat veiligheid, gezondheid, rendement of duurzaamheid betreft namelijk alleen hetgeen mee dat te berekenen valt of statistisch te onderbouwen.
Terwijl we voelen dat er iets van ons en onze kinderen wordt afgenomen: onze aanwezigheid en aandacht voor elkaar in deze belichaamde wereld. Een deel van het goede leven.
Ik zoek naar mensen die méér laten meetellen dan statistisch significant bewijs. Volgende week ga ik naar een conferentie die bekendstaat als het rechtse Davos, de Alliance for Responsible Citizenship. Tussen de MAGA-achtige mannen, de christen-nationalisten en de anti-abortusactivisten, vind je er schrijvers als Arthur Brooks en Ross Douthat. Bij The New York Times levert Douthat een jaloersmakend dappere strijd om als diepgelovige conservatieveling zijn seculiere links-liberale publiek ervan te overtuigen dat hij niet krankzinnig is.
In zijn podcast voert hij zonder schroom fascinerende gesprekken met mensen waar hij ronduit sceptisch tegenover staat. Zoals over ‘humanmaxxing’, een Duitse ondernemer die door paddo’s, testosteron en andere doping te verkopen zijn klanten ‘de beste versie van zichzelf‘ wil laten worden.
Iedere andere kritische interviewer zou naar houvast hebben gezocht in het kwantificeerbare, of een ander heiligdom van deze tijd: correcte informatie. Hij zou hebben gevraagd naar bijwerkingen, gezondheid, desinformatie op sociale media.
Niet Douthat. Die wijst op iets ouders, iets diepers. Hij vraagt of het niet ijdel is om zo met je uiterlijk bezig te zijn. Of zij zich niet schuldig maken aan narcisme, aan egocentrisme.
Het is diep onpopulair conservatief te zijn in Nederland. Het staat gelijk aan spruitjeslucht. Kleinburgerlijkheid. En recent is het conservatisme nog meer omstreden geraakt nu het in de Verenigde Staten de bakermat is geweest van de moreel en financieel corrupte MAGA-beweging.
Maar mede door het werk van Douthat realiseer ik me dat we, juist nu onze gehele mensheid op de helling wordt gezet door AI, toch in die hoek moeten zijn voor wijsheid. Te midden van de politieke en religieuze extremen moeten we bij de religieuze conservatievelingen op zoek naar een antwoord hoe we menselijke autonomie en authenticiteit kunnen behouden, een goed leven kunnen leiden, en erin kunnen slagen ons niet te laten opslokken door technologie.